Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дания ұлттық драматургі, псалм жазушысы және ақыны Йоханнес Эвальд (18 қараша 1743 – 17 наурыз 1781) – Дания ұлттық драматургі, псалм жазушысы және ақыны. Оның пьесаларының бірінен алынған әннің мәтіні Данияның ұлттық әнұранының бірі – «Конг Кристиан стод вед højen маст» әніне негіз болған, ол «Der er et yndigt land» әнімен бірге ұлттық әнұран мәртебесіне ие. Романтизм дәуіріне дейін Эвальд теңдесі жоқ даниялық ақын деп есептелді. Бүгінде оның шығармалары көбінесе оқыла салмай, құрметке ие. Классика саналғанымен, оның туындыларының азасы ғана халыққа таныс.
Danish national dramatist, psalm writer and poet
Johannes Ewald (18 November 174317 March 1781) was a Danish national dramatist, psalm writer and poet. The lyrics of a song from one of his plays are used for one of the Danish national anthems, Kong Christian stod ved højen mast which has equal status of national anthem together with Der er et yndigt land. Quite until the days of romanticism, Ewald was considered the unsurpassed Danish poet. Today he is probably more lauded than read; though considered classics, only few of his works have become popular.
Өмірбаян
Ол Данияның Копенгаген қаласында дүниеге келген. Эвальд діни қызметкерлердің қатаң ортасында өсті. Оның әкесі – Эневольд Эвальд (1696–1754), Копенгагендегі жетімдер үйінің пасторы. Оның анасының әжесі Мари Вулф (1685–1738) пиетист болған, кейіннен Моравия шіркеуінің жақтасы болды. Ол ерте жасында әкесіз қалды. Әкесінің туған жері – Шлезвиг герцогтығында білім алды, 1758 жылы Копенгаген университетіне қайта оралды. 15 жасында ағасымен бірге қашып, Пруссия әскеріне жазылды. Магдебургта артиллерия полкіне түсіп, уәделенгендей гусарларға емес, жеті жылдық соғыста пруссиялық тудан дезертирлік жасап, австриялық қызметке өтті, онда ол офицерлік шенге ие болды. Бірнеше айдан кейін тағы да қашып, үйіне оралды. Жеті жылдық соғыстан дені сау болмай оралды. Теологияны зерттеуге белсенді түрде кірісіп, 1762 жылы теология кандидаты атанды. Теолог ретінде білім алғанымен, оның нағыз қызығушылығы әдебиетке болды. Арендсе Хулегардқа деген бақытсыз махаббаты оның кейінгі поэзиясына үлкен ықпал етті. Әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы Арендсенің інісіне тұрмысқа шықты. Арендсе кейін басқа біреуге үйленді. Келесі жылдар Копенгагенде богемиялық өмір салтымен және поэзия жазумен өтті; сонымен қатар, ол алкоголизмге ұшырады және анасы мен әкесімен қақтығыстарға түсті. Өмірінің көп бөлігін олардың қарауында өткізді және ешқашан кәсіп таңдамады. Оның өмір салты замандасы Йохан Герман Весселмен (1742–1785) ұқсас болғанымен, жазушы ретінде олар едәуір ерекшеленді. Дания королі Фредерик V қайтыс болғаннан кейін Эвальдтан (1766) аза тұту поэмасын жазуды сұрады. Ол жазған поэмаға деген жалпы құрмет оның амбициясын оятып, көп ұзамай ұлттық лирикалық және трагедиялық поэзияның ең көрнекті ақылына айналды. 1769 жылы Эвальдқа подагра шабуылдады, ол оны төсекке жатқызды. 1773 жылдан 1775 жылға дейін Рунгстедлундта (кейін Карен Бликсеннің үйі) жақсы жағдайда сауықты. Осы кезеңде ол өзінің ең жақсы өлеңдерін жазды, бірақ отбасымен болған жанжал оны Солтүстік Зеландияның шағын қаласы Хумлебекке (1775–77) көшіруге мәжбүр етті, бұл оны депрессияға түсірді және алкоголизмін күшейтті. Соңында достары оны Хельсингёр қаласына жақын орналасқан Сёбекшусқа әкелді, онда ол көп жылдар бойы өсіп келе жатқан қоғамдық қызығушылық пен әдеби даңққа ие болды. Иоганнес Эвальд қысқа және қиын өмір сүрді, оның өмірі алкоголизм мен қаржылық қиындықтармен толы болды. Ауру, қайғы-қасірет және бақытсыздықпен қараңғыланған Эвальд 37 жасында қайтыс болып, Копенгагендегі Тринити шіркеуінің зиратына жерленді. Алайда, 1795 жылғы Копенгаген өртінен кейін зираттың көп бөлігі жойылды.
He was born in Copenhagen, Denmark. Ewald grew up in a strongly pietistic parsonage. His father was Enevold Ewald (1696 1754), vicar at the orphanage in Copenhagen. His maternal grandmother Marie Wulf (1685–1738), was a pietist and later a follower of the Moravian Church. He was fatherless from an early age. He was sent to school in the Duchy of Schleswig, his father's birthplace, and returned to enter the University of Copenhagen in 1758. At 15 he ran away along with his brother and enlisted in the Prussian service. Being compelled to join a regiment of artillery at Magdeburg, instead of being attached to the hussars as he had been promised, he deserted the Prussian standard in the Seven Years' War, and entered the Austrian service, where he was made a non commissioned officer. After a few months he again deserted, returned home. He had returned from the Seven Years' War seriously weakened. He began to apply himself seriously to theology and in 1762 he became cand. theol. in 1762. Although he was educated as a theologian, but his real interest was in literature. An unhappy love for Arendse Hulegaard, inspired his later poetry deeply. After the death of his father, his mother was remarried to Arendse's uncle. Arendse later married another. The following years were spent living as a bohemian and writing poetry in Copenhagen; there were also a time of alcoholism and conflicts with his mother and step father. For most of his life he was under their tutelage and he never took up a profession. His lifestyle had much in common with his contemporary Johan Herman Wessel (1742–1785) although as writers they differed greatly. On the death of Frederick V of Denmark, Ewald was requested to compose an elegy (1766). The general admiration with which it was received roused his ambition, and he soon became one of the most eminent lyric and tragic poets of his nation. In 1769, Ewald was severely attacked by gout which caused him to be confined to bed. From 1773 to 1775 he had a rather happy convalescence at Rungstedlund (later the home of Karen Blixen). Ewald wrote some of his best verses during this time, but a conflict with his family led to his removal to the small North Zealand town of Humlebæk (1775–77), which depressed him and worsened his alcoholism. Finally, friends brought him to Søbækshus, near Helsingør, and where he lived for some years under growing public interest and literary fame. Johannes Ewald led a short and troubled life, marked by alcoholism and financial problems. His life darkened by illness, distress and misfortune, Ewald died at age 37 and was buried in the cemetery of Trinitatis Church in Copenhagen. However, the cemetery largely disappeared in the aftermath of the Copenhagen Fire of 1795 (Københavns brand 1795) .
Поэзия
Автор ретінде Эвальд даниялық сентиментализмнің көрнекті өкілі, сонымен бірге романтизмнің алға басушысы. Оның негізгі шабыты неміс поэзиясы (Фридрих Готлиб Клопсток) болды, бірақ Эдвард Янг, Лоуренс Стерн сияқты басқа жазушылар мен Жан Жак Руссо да оған әсер еткен. Оның шығармаларында сезімнің (бақыт, қайғы және махаббат) күшті білдірілуі тән; бұл элементтер көрінетіндей спонтанды, бірақ сонымен бірге әдейі және жасанды түрде құрастырылған. Мұның артында нақты пиетистік үн сезіледі. Эвальдтың бірнеше өлеңдері даниялық классикаға жатады. Ол 1766 жылы король Фредерик V қайтыс болған кезде жазған әсем әрі көркем еске алу өлеңімен танылды. Белгілі "Рунгстедс Лыксальгергер" (1773, "Рунгстедтің бақыты") - Жаратушыға арналған ода. "Ода тиль Селен" ("Жанға") - Адамның ерекшелігін құрметпен атау. "Тил мин М***" ("Менің М(олтке үшін)") - бақытсыз Хумлебек кезеңінде асыл ізгіленушіге деген алғыс айту. Өлім төсегінде жазған "Udrust Dig, helt fra Golgatha" ("Галгофа батыры, қарулан!" 1781) гимні де еске алуға лайық.
As an author Ewald is a prominent representative of Danish sentimentalism but at the same time a forerunner of romanticism. His main inspiration was German poetry (Friedrich Gottlieb Klopstock), but other writers including Edward Young and Laurence Sterne, as well as Jean Jacques Rousseau, are obvious inspirations as well. Violent expressions of feeling (happiness, sorrow and love) are typical in his writing; these elements are apparently spontaneous but, at the same time, deliberately and artificially drawn up. Behind this a clear pietist tune is felt. Several Ewald poems are Danish classics. He had his break through with a melodious and expressive commemorative poem at the death of King Frederick V (1766). The famous Rungsteds Lyksaligheder (1773"The Happiness of Rungsted") is an ode to the Creator. Ode til Sjælen ("For the Soul") is a worthy hailing of Man's uniqueness. Til min M*** ("For my M(oltke)) is a grateful praise for a noble benefactor, during the unhappy Humlebæk period. The hymn Udrust Dig, helt fra Golgatha ("Arm Yourself, Hero of Golgatha", 1781), practically written on his death bed, must be mentioned.
Драмалық
Евальдтың драмалары да маңызды. Эвальд скандинавия мифологиясын кеңінен пайдаланған алғашқы автор болды, бұл романтизмге қарай бет бұрудың бастамасы болды. Ол 1770 жылы «Рольф Крэге» пьесасын, 1773 жылы «Балдердің өлімі» (ағылш. "The Death of Balder", 1889) пьесасын және 1779 жылы «Балықшылар» пьесасын жазды. Соңғы пьесадан бір ән бүгінгі күнге дейін көптеген даниялықтардың есінде сақталып келеді: Король Кристиан Данияның ұлттық әнұраны мәртебесін бөлісетін биік мачтаның қасында тұрды (екіншісі – Оеленшлягердің «Жұмбақ жер»). «Балдердің өлімі» және «Балықшылар» пьесаларына композитор Иоганн Хартман музыка жазды.
Just as important are Ewald's dramas. Ewald was the first to rely heavily on Norse mythology, a trend which begins to point towards romanticism. He wrote the plays Rolf Krage in 1770, Balders Død (Eng. transl. "The Death of Balder", 1889) in 1773, and Fiskerne (The Fishermen) in 1779. From the latter play one song is still remembered by most Danes: King Christian stood by the lofty mast that shares the position of being the national anthem of Denmark (the other is Oehlenschläger's "There is a lovely Land"). The two plays Balders Død and Fiskerne were put in music by composer Johann Hartmann.
Прозалық шығарма
Эвальдтың негізгі прозалық еңбегі – аяқталмаған автобиографиясы «Levnet og Meninger» («Өмір және ойлар», 1774–1778 жылдары жазылған, 1804–1808 жылдары жарияланған). Онда жас Эвальдтың Арендсеге ғашық болуы және әскери өмірге қашуы туралы айтылады.
Ewald's main prose work was the unfinished autobiography Levnet og Meninger ("Life and Opinions", written 1774–78, published 1804–08). It deals with the young Ewald's infatuation with Arendse and his escape to military life.