Кіріспе

Еуропалық фольклор мен мифтерде Ерлкинг – орманды мекендейтін қастық эльф. Ол ұзақ уақыт орманға кірген балаларды қуалап, бір тиісімен өлтіреді. "Эрлкинг" (Erlkönig) – неміс романтизміндегі рух немесе "эльфтердің патшасы" деп аталатын тұлға. Бұл атаудың даниялық фольклордағы ellekonge (ескіше elverkonge, яғни "Эльф патшасы") сөзінен туындағаны қабылданады. Атауды алғаш рет Иоганн Готфрид Хердер "Erlkönigs Tochter" (1778) балладасында қолданды, бұл Олуф ханның салт атты (1739) туындысының бейімделуі болды, ал Иоганн Вольфганг фон Гёте оны "Erlkönig" (1782) поэмасында пайдаланды, оны Шуберт сияқты композиторлар музыкаға қосты. Гёте жаңа мағына берді, себебі "Эрл" сөзі "эльф" емес, "қара терек" дегенді білдіреді – Эрленкойнг туралы поэма Тюрингиядағы Саале өзені жағасындағы терек кенішінің маңында өтеді. Гёте поэмасының ағылшын тіліне аудармаларында бұл есім кейде Эрл король деп беріледі.

Шығу тегі

Якоб Гриммнің айтуынша, бұл термин скандинавиялық (дандық) "ellekonge" – "эльфтердің патшасы" деген сөзден шыққан, немесе әйел рухы үшін "elverkongens datter" – "эльф патшасының қызы" деген сөз қолданылған. Олар адамдарды өздерінің құштарлығын, қызғанышын немесе кек алу ниетін қанағаттандыру үшін тұзаққа түсіруге жауапты. Жаңа Оксфорд америкалық сөздігі осы түсіндірмеге сәйкес келіп, Ерлкингті "кішкентай балаларды өлім еліне сүйреп апаратын сақалды алып немесе жын" деп сипаттайды. Хердер 18 ғасырдың соңында "ellerkonge" сөзін қате түсініп, "Erlkönig" деп аударған. Немец тілінде дұрыс сөздер – "Elbkönig" немесе "Elbenkönig" болған, кейіннен Кристоф Мартин Виланд 1780 жылы жазған "Оберон" поэмасында "Elfenkönig" түрінде өзгертіліп қолданылған. Басқа да ұсыныстар жасалған; 1836 жылы Холлинг бұл сөздің түркі және моңғол өлім құдайымен немесе психопомппен байланысты болуы мүмкін деген болжам айтқан.

Ерлкиннің қызы

Иоганн Готфрид фон Хердер бұл кейіпкерді неміс әдебиетінде "Erlkönigs Tochter" атты балладасында енгізді, бұл баллада 1778 жылы "Stimmen der Völker in Liedern" жинағында жарияланды. Ол 1739 жылы "Danske Kæmpeviser" басылымында жарық көрген Дания халық балладасы "Hr. Oluf han rider" ("Мырза Олуф атқа мінеді") негізінде жазылған. Оқиғада мырза Олуф үйлену тойына атпен бара жатқанда эльфтердің музыкасына баурап қалады. Хердердің аудармасында Эльф патшасының қызы болып суреттелген эльф қызы пайда болып, оны билеуге шақырады. Ол оның сыйлықтары мен алтынынан бас тартады. Ашуланған ол оны ұрып, өлімге шалынып жолға шығарып жібереді. Ертеңіне, той күні, оның келіні оны қызыл плащының астында өлі жатқан күйде табады. Анджей Сапковскийдің "Ведьмак" сагасында Ақшақар эльфтер халқының ең жоғарғы басшысы Ауберон Мюркетак сонымен қатар Ақшақар патшасы деп те аталады. Оқиғада ол адамдарды ұрлау тақырыбымен байланысты: адамдарды ұрлаумен танымал Жабайы аңшылық оған бағынышты, ал ол Сирилланың тұтқындалуын ұйымдастырады.