Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иоганн Вольфганг фон Гётенің поэмасы, Гётенің "Erlkönig" поэмасы. Онда әдеттен тыс күштердің шабуылынан қаза тапқан баланың өлімі суреттелген, бұл күштердің бірі – эльфтер патшасы Эрлкинг. Гёте бұл поэманы алғаш рет 1782 жылы "Фишерлер" атты музыкалық ойынның бір бөлігі ретінде жазған. "Erlkönig" Гётенің "ең танымал балладасы" деп есептеледі. Поэмаға бірнеше композиторлар музыка жазған, олардың ішіндегі ең белгілісі – Франц Шуберт.
Poem by Johann Wolfgang von Goethe
the poem by Goethe
"Erlkönig" is a poem by Johann Wolfgang von Goethe. It depicts the death of a child assailed by a supernatural being, the Erlking, a king of the fairies. It was originally written by Goethe as part of a 1782 Singspiel, Die Fischerin. "Erlkönig" has been called Goethe's "most famous ballad". The poem has been set to music by several composers, most notably by Franz Schubert.
Қорытынды
Бір түнде әкесі алаңдаған ұлын ат үстінде көтеріп әкеледі. Қайда бара жатқаны нақты айтылмаған; неміс тіліндегі "Hof" сөзі "аула", "ішкі аула", "ферма" немесе (патшалық) "сарқырама" деген кең мағынаны білдіреді. Өлеңнің басында уақыт кеш екені және жел соғып тұрғаны айтылады. Өлең дами келе, ұлы "Эрл Кингті" (Эрл патшаны) көріп, естігенін мәлімдейді. Әкесі бұл жанұяны көрмейтінін де, естімейтінін де айтады, және ұлын сабырландыруға тырысады, баланың көріп отырғандарына қарапайым түсіндірмелер береді – тұманның жұқа қабаты, жапырақтардың сыбсыры, жалбырлаған күркелер. Эрл патша балаға көңіл көтеру, зәулім киімдер және оның қыздарының қамқорлығын уәде етіп, оны өзімен бірге келуге сүртіп бақтырады. Соңында Эрл патша баланы күшпен алып кететінін жариялайды. Бала шабуылға ұшырағанын айқайлап, әкесін Хофқа жылдамдап баруға итермелейді. Осы мақсатқа жеткен кезде баланың қаны тоқтаған болады.
An anxious young boy is being carried at night by his father on horseback. To where is not spelled out; German Hof has a rather broad meaning of "yard", "courtyard", "farm", or (royal) "court". The opening line tells that the time is late and that it is windy. As the poem unfolds, the son claims to see and hear the "Erlkönig" (Erl King). His father claims to not see or hear the creature, and he attempts to comfort his son, asserting natural explanations for what the child sees – a wisp of fog, rustling leaves, shimmering willows. The Erl King attempts to lure the child into joining him, promising amusement, rich clothes, and the attentions of his daughters. Finally, the Erl King declares that he will take the child by force. The boy shrieks that he has been attacked, spurring the father to ride faster to the Hof. Upon reaching the destination, the child is already dead.
Аңыз
Ерлконигтің тарихы дәстүрлі даниялық баллада Elveskud-тан бастау алады: Гетенің поэмасы Иоганн Готфрид Хердердің баладаның бір түрін (Danmarks gamle Folkeviser 47B, Питер Сивтің 1695 жылғы басылымынан) неміс тіліне «Erlkönigs Tochter» («Ерл патшаның қызы») деп аударғаннан кейін жазылды, бұл аударма оның «Елдердің үні әндерде» (1778 жылы жарияланған) атты халық әндері жинағына енді. Гетенің поэмасы өздігінен дамып, Эрлкингтің романтикалық тұжырымын қалыптастырды. Нильс Гаденің «Эльверскуд» кантатасы, Op. 30 (1854, мәтіні Х.К.Ф. Молбехке тиесіл) «Erlkönigs Tochter» деген атпен аудармада жарық көрді. Скандинавиялық түпнұсқа нұсқада ертегіде антагонист Эрлкингтің өзі емес, Эрлкингтің қызы болған.
The story of the Erlkönig derives from the traditional Danish ballad Elveskud: Goethe's poem was inspired by Johann Gottfried Herder's translation of a variant of the ballad (Danmarks gamle Folkeviser 47B, from Peter Syv's 1695 edition) into German as Erlkönigs Tochter ("The Erl King's Daughter") in his collection of folk songs, Stimmen der Völker in Liedern (published 1778). Goethe's poem then took on a life of its own, inspiring the Romantic concept of the Erlking. Niels Gade's cantata Elverskud, Op. 30 (1854, text by Chr. K. F. Molbech) was published in translation as Erlkönigs Tochter. In the original Scandinavian version of the tale, the antagonist was the Erlkönig's daughter rather than the Erlkönig himself.
Музыкалық күйін орнату
Поэма жиі музыкаға қойылады, оның ішінде Франц Шуберттің Opus 1 (D. 328) ең танымал болып табылады. Карл Лоувтің (1818) шығармасы, ықтимал, одан кейін ең көп танылған туынды. Гёте айналасындағылардың арасында актриса Корона Шрётер (1782), Андреас Ромберг (1793), Иоганн Фридрих Райхардт (1794) және Карл Фридрих Зельтер (1797) сияқты композиторлар да оны музыкаға қойған. Людвиг ван Бетховен оны музыкаға қоюға тырысып, кейіннен тоқтатты, бірақ оның эскизі Рейнхольд Беккердің (1897) аяқтауымен жариялануға жеткілікті болды. XIX ғасырдағы басқа да нұсқалардың авторы – Вацлав Томашек (1815), Карл Борромус фон Мильтиц (1835), Луи Спор (1856, міндетті скрипкамен; Op. 154 № 4) және Генрих Вильгельм Эрнст (жеке скрипкаға арналған полифониялық этюдтер). Бірақ оның туындысы, негізінен, Шуберттің жеке скрипкаға арналған нұсқасының транскрипциясы еді. XXI ғасырдағы мысалдардың бірі – пианист Марк Андре Хамеленнің "Этюд № 8 (Гётеден кейін)", "Erlkönig" мотивтеріне негізделген соло фортепианоға арналған туындысы.
The poem has often been set to music, with Franz Schubert's rendition, his Opus 1 (D. 328), being the best known. Probably the next best known is that of Carl Loewe (1818). Other notable settings are by members of Goethe's circle, including actress Corona Schröter (1782), Andreas Romberg (1793), Johann Friedrich Reichardt (1794), and Carl Friedrich Zelter (1797). Ludwig van Beethoven attempted to set it to music, but abandoned the effort; his sketch, however, was full enough to be published in a completion by Reinhold Becker (1897). A few other 19th century versions are those by Václav Tomášek (1815), Carl Borromäus von Miltitz (1835), and Louis Spohr (1856, with obbligato violin; Op. 154 No. 4) and Heinrich Wilhelm Ernst (Polyphonic Studies for Solo Violin), though his was essentially a transcription of Schubert's version for solo violin. Twenty first century examples are pianist Marc André Hamelin's "Etude No. 8 (after Goethe)" for solo piano, based on "Erlkönig".
Франц Шуберттің композициясы
Франц Шуберт 1815 жылы, 17 немесе 18 жасында Гётенің өлеңінен мәтін алып, жеке дауыс пен фортепианоға арналған "Эрлкойнг" әнін жазды. Бұл туынды алғаш рет 1820 жылдың 1 желтоқсанында Венадағы шағын концертте орындалды. 1821 жылдың 7 наурызында "Карнтнертор" театрында өткен тұсаукесері үлкен сәттілікке ие болды, соның арқасында ол Вена композиторларының арасында жылдам танымал атанды. Бұл Шуберттің ең әйгілі туындыларының бірі, алғашқы орындалысынан бері ең көп танылып, жоғары бағаланады.
Franz Schubert composed his Lied "Erlkönig" for solo voice and piano at the age of 17 or 18 in 1815, setting text from Goethe's poem. The work was first performed in concert on 1 December 1820 at a private gathering in Vienna. The public premiere on 7 March 1821 at the Theater am Kärntnertor was a great success, and he quickly rose to fame among the composers in Vienna. It is one of Schubert's most famous works, with enduring popularity and acclaim since its premiere in 1821.
Карл Лоуэ композициясы
Карл Лоуэдің туындысы Op. 1, № 3 ретінде жарияланған және 1817–18 жылдары, поэма авторының және Шуберттің өмірінде жазылған, Лоуэ оның нұсқасын сол кезде білмеген. Осымен бірге Op. 1, № 1, «Эдвард» (1818; шотланд балладасының аудармасы) және № 2, «Der Wirthin Töchterlein» (1823; «Таверна қызы»), Людвиг Уландтың өлеңі де жинақталған. Шотланд шекаралық балладаларының неміс тіліне аудармасынан шабыттанған Лоуэ эльфтер тақырыбындағы бірнеше өлеңдерге музыка жазды; бірақ Op. 1 жинағындағы үш туындының барлығы дерлік ерте өлім туралы болғанымен, олардың ішінде тек «Erlkönig» ғана мистикалық элементке ие. Лоуэдің сүйемелдеуі алтыдан тұратын сегіздік ноталар тобында жазылған және «Geschwind» (жылдам) деп белгіленген. Вокалдық партия, фортепианодағы сегіздік ноталардың екі еселі тремолосымен қатар, қайталамалы тұтас және сегіздік ноталардың фигуралары (кейде үш сегіздік нота) арқылы шабысқан эффектін тудырады. Көзге көрінетін қозғалыс сезімінен өзге, бұл сөздердегі акценттердің ырғақты құрылымға дұрыс түсуіне мүмкіндік беретін икемді үлгі құрайды. Лоуэдің нұсқасы Шуберттің нұсқасына қарағанда әуендік жағынан нашар, ашылудағы минор тональдылығы мен доминант тональдылығындағы жауап фразалары арасындағы тұрақты, қайталанатын гармониялық құрылымға ие, бұл үй тональдылығымен ерекше байланысының арқасында қатал әсер береді. Баяндаушының сөздері әке мен ұлдың дауыстарында қайталанады, әке тереңдеп, көтеріліп келе жатқан фразаны, ал ұл доминант бесіншісінің айналасында жеңіл толқынатын, жауап беретін тақырыпты қабылдайды. Бұл екі тақырып желдің көтерілуі мен сызылуын да бейнелейді. Әрқашан пианиссимо орындалатын Эрл Кинг әуендік партияларды орындамайды, керісінше, үй тональдылығының бір үлкен аккордын (бір мезгілде фортепианода дыбысталатын) көрсететін арпеджиоларды орындайды. Тек соңғы «Gewalt» сөзінде ғана ол осы аккордтан бас тартады. Лоуэнің пікірінше, Эрлкингтің ешқандай мәні жоқ, ол тек баланың қызбалы қиялында ғана бар. Туындының даму барысында үш сегіздік нота тобының біріншісі нүктелі орындалып, демікпес темп құрайды, содан кейін фортепианодағы бас партиясы соңғы шиеленіске дейін жетелейді. Соңғы сөздер, «war tot», төменгі доминанттан үй тональдылығының үштен біріне секіреді; бұл жолы мажор емес, төмендетілген аккордқа, ол үй тональдылығы арқылы мажорға, содан кейін минорга хроматикалық түрде өтеді.
Carl Loewe's setting was published as Op. 1, No. 3 and composed in 1817–18, in the lifetime of the poem's author and also of Schubert, whose version Loewe did not then know. Collected with it were Op. 1, No. 1, "Edward" (1818; a translation of the Scottish ballad), and No. 2, "Der Wirthin Töchterlein" (1823; "The Innkeeper's Daughter"), a poem of Ludwig Uhland. Inspired by a German translation of Scottish border ballads, Loewe set several poems with an elvish theme; but although all three of Op. 1 are concerned with untimely death, in this set only the "Erlkönig" has the supernatural element. Loewe's accompaniment is in semiquaver groups of six in time and marked Geschwind (fast). The vocal line evokes the galloping effect by repeated figures of crotchet and quaver, or sometimes three quavers, overlying the binary tremolo of the semiquavers in the piano. In addition to an unusual sense of motion, this creates a flexible template for the stresses in the words to fall correctly within the rhythmic structure. Loewe's version is less melodic than Schubert's, with an insistent, repetitive harmonic structure between the opening minor key and answering phrases in the major key of the dominant, which have a stark quality owing to their unusual relationship to the home key. The narrator's phrases are echoed by the voices of father and son, the father taking up the deeper, rising phrase, and the son a lightly undulating, answering theme around the dominant fifth. These two themes also evoke the rising and moaning of the wind. The Erl King, who is always heard pianissimo, does not sing melodies, but instead delivers insubstantial rising arpeggios that outline a single major chord (that of the home key) which sounds simultaneously on the piano in una corda tremolo. Only with his final threatening word, "Gewalt", does he depart from this chord. Loewe's implication is that the Erlking has no substance but merely exists in the child's feverish imagination. As the piece progresses, the first in the groups of three quavers is dotted to create a breathless pace, which then forms a bass figure in the piano driving through to the final crisis. The last words, war tot, leap from the lower dominant to the sharpened third of the home key; this time not to the major but to a diminished chord, which settles chromatically through the home key in the major and then to the minor.