Кіріспе
1825 жылы Франц Шуберттің "Ellens dritter Gesang" ("Ellens Gesang III", D. 839, Op. 52, № 6, 1825), ағылшын тілінде: "Эленнің үшінші әні" – Франц Шуберт 1825 жылы өзінің Op. 52 жинағының бір бөлігі ретінде жазған. Бұл жинақ Уолтер Скотттың 1810 жылғы "Көл ханымы" атты танымал повестік поэмасынан алынған жеті әннен тұрады және неміс тіліне еркін аударылған. Бұл Шуберттің ең танымал туындыларының бірі. Шуберт бұл әнді бастапқыда жазғанмен, көптеген әншілер оны "Аве Мария" (Аве Мария дұғасының латынша атауы, сонымен қатар Элен әнінің бастапқы сөздері мен қайырмасы, ал әннің өзі – Құдай анаға арналған дұға) деген атаумен орындайды және жазады. Көбінесе бұл орындалулар музыкалық жағынан жеңілдетілген және поэманың бастапқы мағынасынан өзгеше мәтіндермен ұсынылады. Франц Лист осы әнді фортепианоға арнап үш түрлі нұсқада аранжировкалаған.
"Ellens dritter Gesang" ("Ellens Gesang III", D. 839, Op. 52, No. 6, 1825), in English: "Ellen's Third Song", was composed by Franz Schubert in 1825 as part of his Op. 52, a setting of seven songs from Walter Scott's 1810 popular narrative poem The Lady of the Lake, loosely translated into German. It is one of Schubert's most popular works. Beyond the song as originally composed by Schubert, it is often performed and recorded by many singers under the title "Ave Maria" (the Latin name of the prayer Hail Mary, and also the opening words and refrain of Ellen's song, a song which is itself a prayer to the Virgin Mary), in musically simplified arrangements and with various lyrics that commonly differ from the original context of the poem. It was arranged in three versions for piano by Franz Liszt.
"Аве Мария" және "Оңтүстік"
Бұл шығарма Уолтер Скоттың танымал поэмасы "Көл ханымынан" (үшінші әннен XXIX-шы тармақ) ән жазу ретінде жазылған. Адам Сторктың неміс тіліне аудармасында (1780–1822), сондықтан ол Шуберттің «Көл ханымынан» әндер циклының бір бөлігі болып табылады. Скотттың поэмасында Көл ханымы, Элен Дуглас (Шотландия таулы аймағындағы Лох Катрин), қуылған әкесімен бірге король Джеймсқа қарсы көтеріліске қатысудан бас тартқан бұрынғы меймандығы Родерик Дудан қашып, Гоблин үңгіріне жасырынады. Алпий тайпасының басшысы Родерик Ду әскерімен тауға жол тартады, бірақ тоқтап, арфашы Аллан Бэйннің алыстан естілетін үнін естіп, Марияға көмек сұрап дұға оқып жатқан Эленге еріп бара жатқанын біледі. Родерик Ду сәтке тоқтап, содан кейін шайқасқа аттанады. Шуберттің шығармасы алғаш рет Австрияның шағын қаласы Штайреггтегі графиня Софи Вайсенвольфтың сарайында орындалып, оған арналған, нәтижесінде ол өзі де «көл ханымы» деп танылды. Эленнің әнінің бастапқы сөздері мен қайырмасы, атап айтқанда «Аве Мария» (латынша «Куалық болсын, Мария»), Шуберттің әуенін дәстүрлі католик «Аве Мария» дұғасының толық мәтініне бейімдеу туралы ойға жетелендірген болуы мүмкін. «Аве Марияның» латын тіліндегі нұсқасы қазір Шуберттің әуенімен жиі қолданылады, бұл оның бастапқыда «Аве Мария» дұғасы үшін жазылған деген жаңылыс пікірге әкелді.
Цикл ішіндегі орны
1825 жылы Шуберт Скотттың «Көлдің ханым» шығармасынан жеті ән таңдап алды. Олар 1826 жылы оның Opus 52 деп жарияланды. Әндер бір орындаушыға арналмаған: Элленнің үш әні әйел дауысымен, пианино сүйемелдеуімен орындалады, ал Норман мен Малкольм Греймге арналған әндер баритон Иоганн Майкл Фогльге арналған. Қалған екі әннің бірі ерлер ансамбліне, екіншісі әйелдер ансамбліне арналған. "Ellens Gesang I", D. 837, Raste Krieger, Krieg ist aus / "Сауықтан, жауынгер! Соғыс аяқталды"
"Ellens Gesang II", D. 838, Jäger, ruhe von der Jagd / "Аңшы, тынығып ал! Аң ауың бітті"
"Bootgesang" (Басшыға салам), D. 835, Triumph, er naht / "Жеңіспен келе жатқан кім?", ерлер дауысты квартет үшін
"Coronach" (Әйелдер мен қыздардың аза тұту әні), D. 836, Er ist uns geschieden / "Ол тауға кетті", әйелдер хоры үшін
"Normans Gesang", D. 846, Die Nacht bricht bald herein ("Түн жақындап келеді")
"Ellens Gesang III" (Күңдіз періге гимн / Virgin-ге арналған әнұран), D. 839, Ave Maria! Jungfrau mild / "Аве Мария! Мейірімді қыз"
"Lied des gefangenen Jägers", D. 843, Mein Roß so müd / "Жылқым шаршады"
"Ellens Gesang II", D. 838, Jäger, ruhe von der Jagd / "Huntsman, rest! thy chase is done"
"Bootgesang" (Hail to the Chief), D. 835, Triumph, er naht / "who in triumph approaches", for male voice quartet
"Coronach" (Deathsong of the women and girls), D. 836, Er ist uns geschieden / "He is gone to the mountain", for female choir
"Normans Gesang", D. 846, Die Nacht bricht bald herein ("Night will soon be falling")
"Ellens Gesang III" (Hymne an die Jungfrau / Hymn to the Virgin), D. 839, Ave Maria! Jungfrau mild / "Ave Maria! maiden mild!" "Lied des gefangenen Jägers", D. 843, Mein Roß so müd / "My steed is tired"
Шуберт әндерді неміс тіліндегі мәтіндерге жазды. Алайда, 5-інші әннен басқа, әндер түпнұсқа ағылшын тіліндегі мәтіндермен бірге жариялануы тиіс еді. Бұл Сторктың кейде еркін аудармаларына сәйкес келуді білдірді, бұл елеулі қиындықтар тудырды.