Кіріспе

Американдық актриса (1905–1961)
Канадтық суретші

Вонг Лю Цонг (3 қаңтар 1905 – 3 ақпан 1961), кәсіби аты Анна Мэй Вонг, американдық актриса, Голливудтағы алғашқы қытай-американдық киножұлдыз және халықаралық деңгейде танылған алғашқы қытай-американдық актриса. Оның жан-жақты мансабы үнсіз фильмдер, дыбысты фильмдер, теледидар, сахна және радионы қамтыды. Лос-Анджелесте тайшаньдық қытай-американдық ата-анасының екінші буынында дүниеге келген Вонг киноға қызығып, 11 жасында актриса болуды шешті. Оның алғашқы рөлі 1919 жылғы «Қызыл фонарь» фильміндегі эпизодтық роль болды. Үнсіз фильмдер дәуірінде ол 1922 жылғы «Теңіздің зарлы үні» (The Toll of the Sea) – түсті фильмдердің бірінде және Дуглас Фэрбенкстің 1924 жылғы «Бағдад ұрысы» фильмінде ойнады. Вонг сәндік иконаға айналып, 1924 жылы халықаралық деңгейде танылды. Вонг флэппер стилін қабылдағандардың алғашқыларының бірі болды. 1934 жылы Нью-Йорктегі Мейфэр манекендер қоғамы оны «дүниедегі ең жақсы киінген әйел» деп таныды. 1920-1930 жылдары Вонг ең танымал сән иконаларының бірі ретінде есімдері сақталды. Голливудтағы стереотиптік қосалқы рөлдерден көңілі толмаған Вонг 1928 жылдың наурыз айында Еуропаға кетті, онда ол бірнеше танымал пьесалар мен фильмдерде ойнады, соның ішінде «Пикадилли» (1929) фильмінде. Ол 1930-шы жылдардың бірінші жартысын АҚШ пен Еуропа арасында кино және сахналық жұмыстармен өткізді. Вонг дыбысты фильмдер дәуірінің алғашқы фильмдерінде түсті, содан кейін 1931 жылғы «Аждаһаның қызы» фильмінде, 1932 жылғы Джозеф фон Штернбергтің «Шанхай экспресі» фильмінде Марлен Дитрихпен бірге, 1934 жылғы «Жава басы» және 1937 жылғы «Шанхай қызы» фильмдерінде ойнады. 1935 жылы Вонг мансабындағы ең ауыр күйзеліске тап болды, өйткені Metro Goldwyn Mayer Пёрл С. Бактың «Жақсы жер» фильмінің кинонұсқасында қытай кейіпкері О Ланның басты рөліне оны қарастырудан бас тартты. MGM оның орнына Луиза Райнерді сары жүзбен басты рөлге бекітті. Бір өмірбаяншы бұл шешімнің себебі Хейс кодексінің ақ актердің әйелі (ирониялық түрде сары жүзбен қытай кейіпкерін ойнаған Пол Муни) ақ актриса болуын талап ететін, нәсілдер араласқандығына қарсы ережелерімен байланысты болды деп санайды. Бірақ Американың кино өндірушілер мен дистрибьюторларының 1930–1934 жылдардағы Хейс кодексі тек «расалық араласқандыққа (ақ және қара нәсілдер арасындағы жыныстық қатынасқа) тыйым салынды» деп талап етті және басқа нәсілдер арасындағы некелер туралы ештеңе айтпады. Басқа өмірбаяншылар бұл теорияны растаған жоқ, соның ішінде тарихшы Ширли Дженнифер Лимнің «Анна Мэй Вонг: Заманауи бейнесін жасау» еңбегінде. MGM Вонгты азғырушы Лотостың қосалқы рөліне сынады, бірақ ол рөлді принцип бойынша қабылдамады ма, әлде қабылданбады ма, бұл белгісіз. Вонг келесі жылы Қытайда гастрольдік сапармен болып, отбасының ата-бабаларының ауылына барып, қытай мәдениетін зерттеді және сол кезде Голливудта белгілі әйел режиссерлердің аза болуына байланысты, тәжірибесін фильмге түсірді. 1930-шы жылдардың соңында ол Paramount Pictures компаниясының бірнеше B фильмдерінде түсті, онда қытай және қытай-американдықтарды оң жағынан көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол кинодағы мансабына аз көңіл бөлді, уақыты мен қаржысын Жапонияға қарсы қытай халқының күресіне жұмсады. Вонг 1950-ші жылдары бірнеше теледидарлық қойылымдармен көпшілік назарына қайта оралды. 1951 жылы Вонг «Мадам Лю Цунның галереясы» телешоуымен тарих жасады, бұл Азиялық американдық актрисаның басты рөлде ойнаған алғашқы АҚШ телешоуы болды. Ол 1961 жылы 56 жасында жүрек талмасынан қайтыс болған кезде «Гүлді барабан әні» фильміне қайта оралуды жоспарлап отырды. Өлгеннен кейін ондаған жылдар бойы Вонг көбінесе стереотиптік «Аждаһа ханым» және оған жиі берілген «күңкей» рөлдерімен еске алынды. Оның өмірі мен мансабы туған күнінің жүз жылдығына орай үш ірі әдеби еңбекте және кино ретроспективасында қайта қарастырылды.

Ерте өмір

Анна Мей Вонг 1905 жылдың 3 қаңтарында Лос-Анджелестегі Flower Street-те, Қытай ауданынан солтүстікке қарай бір блокқа орналасқан, қытай, ирланд, неміс және жапон тұрғындарының қатар тұрған қоғамдастығында Wong Liu Tsong (黃柳霜, Liu Tsong сөзбе-сөз "талдың мұзы" дегенді білдіреді) болып дүниеге келді. Ол Сам Ки кір жууханасының иесі Вонг Сам Синг пен оның екінші әйелі Ли Гон Тойдың жеті баласының екіншісі болды. Вонгтың ата-анасы екінші буын қытайлық американдықтар еді; оның анасы мен әкесінің ата-бабалары АҚШ-қа 1855 жылдан бұрын келген. Оның әкесінің әкесі А Вонг Вонг, Пласер округінің алтын кен аймағы Мичиган Блафста екі дүкенге ие болған саудагер еді. Ол 1853 жылы Қытайдың Гуандун провинциясындағы Тайшань қаласының жанындағы Чан Он ауылынан келген. Анна Мейдің әкесі жастығын АҚШ пен Қытай арасында саяхаттап өткізді, ол жерде ол алғашқы әйеліне үйленіп, 1890 жылы ұл тудырды. 1890 жылдардың соңында АҚШ-қа оралды және 1901 жылы Қытайдағы отбасын асырауды жалғастыра отырып, Анна Мейдің анасымен екінші рет үйленді. Анна Мейдің үлкен әпкесі Лью Ин (Лулу) 1902 жылы, ал Анна Мей 1905 жылы дүниеге келді, одан кейін тағы алты бала туды: Джеймс (1907–1971), Мэри (1910–1940), Франк (1912–1989), Роджер (1915–1983), Мариетта (1919–1920) және Ричард Вонг (1922–2007). 1910 жылы отбасы Фигероа көшесіндегі ауданға көшті, онда олар өз блогындағы жалғыз қытайлар болды, көбінесе мексикалық және шығыс еуропалық отбасылармен бірге өмір сүрді. Жаңа үйлерінен Қытай ауданын бөліп тұрған екі төбе Вонгқа американдық мәдениетке бейімделуге көмектесті. Ол бастапқыда үлкен әпкесімен бірге мемлекеттік мектепке барды, бірақ қыздар басқа оқушылардың нәсілдік қорлауына ұшыраған соң, олар Пресвитериандық қытай мектебіне ауысты. Сабақтар ағылшын тілінде жүргізілді, бірақ Вонг түстен кейін және сенбі күндері қытай тілінде сабақ беретін мектепке қатысты. Сонымен бірге, АҚШ-тың кино өндірісі Шығыс жағалаудан Лос-Анджелес аймағына көше бастады. Вонгтың тұрған жерінің маңында үнемі фильмдер түсірілді. Ол Nickelodeon кинотеатрларына бара бастады және тез арада "flickers"-ке ғашық болды, мектепке бармай, киноға бару үшін түскі ақшасын жұмсады. Әкесі оның киноға деген қызығушылығына наразы болды, себебі ол оқуына кедергі келтірді, бірақ Вонг кино мансабын жалғастыруға шешім қабылдады. Тоғыз жасында ол үнемі кинорежиссерлерден рөл сұрап, өзін "C. C. C." немесе "Қызығушыл қытай баласы" деп атауға ие болды. 11 жасқа келгенде Вонг өзінің ағылшын және отбасылық есімдерін біріктіріп, Анна Мей Вонг сахналық есімін ойлап тапты.

Ерте мансап

Вонг Голливудтың «Париж қаласы» атты дүкенінде жұмыс істеп жүрген кезде Metro Pictures компаниясына Алла Назимованың «Қызыл фонарь» (1919) фильміне 300 әйел актер қажет болды. Әкесі білмейтін жағдайда, кино байланыстары бар досы оған фонарь ұстайтын қосымша актер рөліне түсуге көмектесті. Вонг келесі екі жыл бойы Присцилла Дин және Коллин Мур фильмдері сияқты әртүрлі фильмдерде қосымша актер ретінде жұмыс істеді. Оқушы кезінде Вонг «Ырымды би» деп аталатын ауруға шалдығып, бірнеше ай мектепке бара алмады. Ол эмоционалдық құлдыраудың алдында тұрғанда, әкесі оны дәстүрлі қытай медицинасының шеберіне алып барды. Емдеу сәтті аяқталды, бірақ Вонг кейін бұл оның әдістерін ұнатпауымен байланысты болғанын айтты. Конфуцийшілдік, әсіресе даосизм және Лаоцзының ілімдері сияқты басқа қытай философиялық ағымдары Вонгтың өмір бойы жеке философиясына зор әсер етті. Отбасының діни өмірінде христиандық ойлар да болды, олар пресвитериандық дін түрінде көрінді, ал ересек болғаннан кейін ол біраз уақыт христиан ғылымын ұстанды. Алайда ол ешқашан ресми түрде шіркеуге қосылмады және Жаңа Ой Бірлігі шіркеуімен байланысқа түскеннен кейін оған деген қызығушылығы азайды. Оқу және өнерінің арасында тепе-теңдік сақтау қиын болғандықтан, Вонг 1921 жылы Лос-Анджелес орта мектебін тастап, актерлік мансабына толыққанды берілді. Шешімін еске алып, Вонг 1931 жылы Motion Picture Magazine журналына: «Мен өте жас болғандықтан, егер мен сәтсіздікке ұшырасам, әлі де жастық шағым бар екенін білдім, сондықтан актер ретінде табысқа жету үшін өзіме 10 жыл беріп, тырысуға бел будым» деді. 1921 жылы Вонг «Өмірдің кескіндері» фильміндегі рөлі үшін алғашқы экрандық кредитін алды, ол алғашқы антологиялық фильм болды, онда ол «Хоп» атты бөлімде Лон Чейнидің кейіпкерінің әйелі Той Лингтің рөлін ойнады. Кейін ол бұл рөлді ана рөлін ойнаған жалғыз рет ретінде еске алды; оның қатысуы оған британдық Picture Show журналының мұқабасында сурет түсіруге мүмкіндік берді. 17 жасында Вонг Metro компаниясының екі түсті Technicolor фильміндегі «Теңіз сағасы» фильмінде алғашқы басты рөлін ойнады. Франсис Марионның сценарийі Мадам Баттерфляйға негізделген. Variety журналы Вонгтың «өте жақсы» актерлік шеберлігін жоғары бағалады. The New York Times газеті: «Вонг ханым көрерменге рөліне қажетті барлық жанашырлықты сезіндіреді және ол ешқашан театрлық «сезімнің» артық көрінуімен көңілді жағдайға түсірмейді. Оның қиын рөлі бар, оннан тоғыз рет бұзылатын рөл, бірақ оның рөлі оныншы рет орындалады. Камераға мүлдем бейжай, пропорцияны жақсы сезінеді және пантомималық дәлдігі таң қалдырады. Ол экранда қайта-қайта көрінуі керек» деп жазды. Мұндай пікірлерге қарамастан, Голливуд Вонг үшін басты рөлдер жасауға құлшынбады; оның ұлты АҚШ режиссерлеріне оны басты әйел рөлінде көруге кедергі келтірді. «Ол Голливудта жұлдыздық деңгейге жетті, бірақ Голливуд онымен не істеу керектігін білмеді», - деді «Көшпенді бейне музейінің» бас кураторы Дэйвид Шварц. Ол келесі бірнеше жылды «экзотикалық атмосфераны» қамтамасыз ететін қосымша рөлдерде өткізді, мысалы, Тод Браунингтің «Жарқын» (1923) фильміндегі нағашы қызының рөлі. Фильм карьерасына үміткер болған Вонг 1923 жылы: «Фильмдер жақсы, мен жақсы өмір сүріп жатырмын, бірақ киім-кешектің артында болу осылай жаман емес, сондықтан сіз жақсы рөлдерді күтіп, өзіңізді дамытуға болады» деді. Фильм 2 миллион доллардан астам табыс әкелді және Вонгты көпшілікке таныстыруға көмектесті. Осы уақытта Вонг бір жыл бұрын оны «Жарқын» фильмінде режиссерлік еткен Тод Браунингпен қарым-қатынаста болды. Осы екінші маңызды рөлден кейін Вонг отбасылық үйден жеке пәтеріне көшіп кетті. Калифорнияда туып өскеніне қарамастан, американдықтар оны «шетелде туған» деп қарастыратынын білген Вонг флэппер имиджін қалыптастыруға кірісті. 1924 жылдың наурыз айында қытай мифтері туралы фильмдер түсіруді жоспарлап, ол Анна Мей Вонг Продакшнс құру туралы келісімге келді. Оның серігінің адал емес әрекеттері анықталғаннан кейін, Вонг оған қарсы сотқа жүгінді және компания таратылды. Көп ұзамай Вонгтың мансабы американдық нәсілге қарсы заңдармен шектелетіні анық болды, бұл оған экранда басқа нәсілдің өкілімен сүйісуге тыйым салды, тіпті кейіпкер азиялық болса да, бірақ рөлді ақ актер сомдаған жағдайда да. АҚШ фильмдеріндегі жалғыз жетекші азиялық актер - Сессу Хаякава. Азиялық актерлер табылмаса, Вонг басты рөлде ойнай алмады. Вонгқа кинодағы «вампир» стереотипінің өркендеуіне сәйкес экзотикалық қосымша рөлдер ұсыныла берді. Ол 1924 жылы түсірілген екі фильмде абориген қыздардың рөлін ойнады. Аляска территориясында түсірілген «Аляскалық» фильмінде ол эскимос қызын сомдады. Ол Лос-Анджелеске оралып, Питер Пэн фильміндегі Тигр Лилия ханшайымын ойнады. Екі фильмті де оператор Джеймс Вонг Хоу түсірді. Питер Пэн сәтті болды және Рождество маусымының хитіне айналды. Келесі жылы Вонг «Қырық ұйқы» фильміндегі манипулятивті шығыс «вампирі» рөлі үшін сыншылардың мақтауына ие болды. Мұндай жағымды пікірлерге қарамастан, ол кастингке көбірек наразы болды және сәттілікке басқа жол іздеуді бастады. 1925 жылдың басында ол варьете сахналарында гастрольдік турға бір топ сериалдық жұлдыздармен қосылды. Тур сәтсіз аяқталғаннан кейін Вонг және топтың қалған бөлігі Голливудқа оралды. 1926 жылы Вонг Грауманның қытай театрының құрылысындағы алғашқы құрылымдық бөлшекке бұранданы орнатты, Норма Талмаджбен бірге негіздік салтанатқа қатысты, бірақ оған қол іздерін және аяқ табандарын цементке қалдыруға рұхсат берілмеді. Осы жылы Вонг «Жібек гүлдер» фильмінде түсті. 1927 жылы «Дракон атты» деп қайта аталған фильм АҚШ-тағы қытай қолдауымен түсірілген алғашқы фильмдердің бірі болды, оны Сан-Францисконың Қытай алты компаниясы ұсынды. Оқиға Мин әулеті тұсындағы Қытайда өріледі және азиялық актерлер азиялық рөлдерді сомдады. Вонг әлі де қосымша рөлдерге бекітілді. Голливудтағы азиялық әйел кейіпкерлері екі стереотиптік полюске ұмтылды: «көңілсіз және құрбан болатын» «Бабочка» және «ашкөз және алдағыш» «Дракон ханым». 1927 жылы Алан Кросленд режиссерлік еткен «Ескі Сан-Франциско» фильмінде Вонг «Дракон ханымды», гангстердің қызын сомдады. «Мистер Ву» (1927) фильмінде оған әртүрлі нәсілді жұптарға қатысты цензураның күшеюіне байланысты басты рөл берілмеді. «Қызыл қала» фильмінде де осы жағдай қайталанды.

Еуропаға көшіп келу

Азиялық емес актрисаларға қарағанда, Азиялық кейіпкерлердің рөлдерін ойнауға шаршаған Вонг 1928 жылы Голливудтан Еуропаға кетті. 1933 жылы Дорис Маккидің "Фильм апталығы" журналына берген сұхбатында Вонг өзінің Голливудтағы рөлдері туралы: "Мен ойнауға тиіс рөлдерімнен шаршадым", - деп шағымданды. Ол былай деді: "Мен үшін Голливудта аз нәрсе бар сияқты, өйткені продюсерлер шынайы қытайлықтарға қарағанда, қытайлық рөлдеріне венгрлерді, мексикалықтарды, американдық үндістерді артық көреді". Еуропада Вонг танымал болды, ол есімдері белгілі фильмдерде ойнады, мысалы, Schmutziges Geld (саз және шоу өмірі, 1928), Großstadtschmetterling (Қалалық көбелек, 1929) және Der Weg zur Schande (Ұятқа апаратын жол, 1930), олардың барлығын Ричард Айхберг түсірген. Неміс сыншыларының "Song" фильміне берген жауабы туралы "The New York Times" газеті Вонгты "тек қана таланты зор актриса ғана емес, сонымен қатар керемет сұлу ретінде де бағалады" деп хабарлады. Мақалада немістер Вонгтың американдық тегін ескермегені айтылды: "Берлин сыншылары, жұлдызды да, фильмді де мақтап, Анна Мэйдің американдық екенін айтпай қалды. Олар тек оның қытайлық тегін ғана атады". Венада ол ағылшын тілінде "Tschun Tschi" опереттасында басты рөлді ойнады. Германияда болған кезде Вонг сол кезде актер болған және әлі кинорежиссерлікпен айналыспаған Лени Рифенштальмен дос болды. Оның өмір бойы бірнеше әйелдермен, соның ішінде Марлен Дитрих пен Сесил Каннингэммен тығыз достық қарым-қатынасы лесбияндық туралы әңгімелерге әкеліп соқты, бұл оның қоғамдық беделіне нұқсан келтірді. Бұл әңгімелер, әсіресе Дитрихпен болған қарым-қатынасы туралы, Вонгтың отбасын одан әрі ұялтты. Олар көптен бері оның актерлік мансабына қарсы болды, ол кезде бұл кәсіп толыққанды құрметті емес деп есептелді. Лондондық продюсер Базил Дин Вонгты жас Лоренс Оливьемен бірге "Шеңбердегі бор" пьесасын қоюға шақырды, бұл оның Ұлыбританиядағы алғашқы сахналық қойылымы болды. Композитор Констан Ламберт, оны фильмдерде көргеннен кейін актрисаға ғашық болып, оның ашылу кешінде спектакльге қатысты және кейіннен оған арналған Ли Поның сегіз өлеңін жазды. Вонг өзінің соңғы үнсіз фильмі "Piccadilly" фильмін 1929 жылы түсірді, ол өзінің басты рөлде ойнаған бес британдық фильмнің біріншісі болды. Фильм Ұлыбританияда үлкен қызығушылық тудырды. Гилда Грей ең көп төленген актриса болды, бірақ "Variety" журналы Вонгтың "жұлдызды көлденең басып өтетінін" және "Мисс Вонг ас үйдің артқы жағында билеген сәттен бастап, ол Мисс Грейден "Piccadilly" фильмін ұрлап алатынын" жазды. Фильм Вонгты бес фильмнің ішіндегі ең сезімтал рөлінде көрсеткенмен, оған ақ нәсілді сүйіктісін сүйіп көруге рұқсат берілмеді және фильмнің түсіріліміне дейін өбісуге қатысты даулы жоспарланған көрініс қысқартылды. Шығарылғаннан кейін ондаған жылдар бойы ұмытылған "Piccadilly" фильмін кейін Британдық кино институты қалпына келтірді. "Time" журналының Ричард Корлис "Piccadilly" фильмін Вонгтың ең жақсы фильмі деп атады, ал "The Guardian" газеті бұл фильмнің қайта ашылуы және Вонгтың ондағы рөлі актрисаның беделін қалпына келтіруге жауапты болды деп хабарлады. Вонгтың алғашқы дыбыстық фильмі "Махаббаттың жалыны" (1930) болды, ол француз, ағылшын және неміс тілдерінде жазылды. Вонгтың рөлін, әсіресе үш тілді меңгергенін мақтағанмен, фильмнің үш нұсқасы да жағымсыз пікірлер алды.

Голливудқа оралу

1930 жылдары американдық студиялар жаңа еуропалық таланттарды іздеді. Анық айтқанда, Вонг олардың назарына түсіп, 1930 жылы оған Paramount Studios келісімшарты ұсынылды. Басты рөлдер мен жоғары гонорарлардың үмітімен, ол АҚШ-қа оралды. Еуропада алған беделі мен тәжірибесінің арқасында Вонг Бродвейдегі «Оң жерде» атты драмада басты рөлді ойнады, бұл қойылым 167 рет көрсетілді және кейін «Білуге қауіпті» деген атпен фильмге түсірілді. Драма режиссері Вонгтың қытай кейіпкерін сомдағанда, «Мадам Баттерфлай» операсынан алынған стереотипті жапондық мінез-қалпын көрсетуін қалағанда, Вонг бас тартты. Оның орнына ол қытай мәдениеті мен әдет-ғұрыптары туралы білімін пайдаланып, кейіпкерге шынайылық сыйлады. 1930 жылы Голливудқа оралғаннан кейін Вонг шығармашылық ізденісі үшін сахна мен кабареге жиі қайта оралды. 1930 жылдың қараша айында Вонгтың анасы Фигероа көшесіндегі үйдің алдында көлік қағып қайтыс болды. 1934 жылға дейін отбасы сол үйде тұрды, содан кейін Вонгтың әкесі Анна Мэйдің кіші бауырлары мен қарындасымен бірге Қытайдағы туған қаласына оралды. Анна Мэй кіші туындарының біліміне қаржы жұмсады, олар Қытайға көшкеннен кейін алған білімдерін жұмысқа қосты. Отбасы кетіспей тұрып, Вонгтың әкесі шетелдегі тайшандықтарға арналған «Синнин» журналында қызының әйгілілігімен мақтанатын қысқа мақала жариялады. Жозеф фон Штернбергтің фильмінде түсуге уәде берген Вонг тағы бір стереотиптік рөлді қабылдады – «Аждаһаның қызы» (1931) фильміндегі Фу Манчудың кекшіл қызының рөлін. Бұл Вонгтың «жаман қытай» рөліндегі соңғы жұмысы болды, сонымен қатар ол сол дәуірдегі жалғыз танымал азиялық актер Сессу Хаякавамен бірге түскен жалғыз басты рөлдік фильм болды. Басты рөлді ойнағанына қарамастан, ол алған жалақысы оның статусына сай болмады: оған 6000 доллар, Хаякаваға 10 000 доллар, ал фильмде бар болғаны 23 минут ойнаған Уорнер Оландқа 12 000 доллар төленді. Вонг өзінің жаңа танымалдығын саяси мәселелерді көтеру үшін пайдалана бастады. Мысалы, 1931 жылдың соңында ол Мукден оқиғасын және Жапонияның Маньчжурияға басып кіруін қатты сынады. Ол сондай-ақ қытайлық американдықтардың мүддесін қорғау және кинодағы рөлдердің жақсаруы үшін белсенді түрде сөйледі. 1933 жылы «Фильм апталығы» журналына берген сұхбатында Вонг «Аждаһаның қызы» фильміндегі жағымсыз стереотиптерді сынап: «Неге экрандағы қытайлар әрқашан жаман болып келеді? Олар соншалықты қарапайым жамандыққа толы – кісі өлтіруші, сатқын, жылан сияқты! Біз олай емеспіз. Батыстан әлдеқайда көне өркениетке ие болған халық қалай олай болуы мүмкін?» деді. Вонг Марлен Дитрихпен бірге Стернбергтің «Шанхай экспресі» фильмінде өзін-өзі құрбан ететін куртизанка рөлінде ойнады. Заманауи сыншылар Дитрихтің актерлік шеберлігіне және Стернбергтің режиссерлік шеберлігіне назар бөлгенімен, бүгінгі кино зерттеушілері Вонгтың ойыны Дитрихтің ойынынан асып түсетінін айтады. Қытай баспасөздері Вонгтың мансабына қатысты әртүрлі пікірлер білдірген, ал «Шанхай экспресіндегі» ойнаған рөліне жағымсыз баға берген. Бір қытай газеті «Парамоунт Анна Мэй Вонгты Қытайды ұятқа қалдыратын фильм түсіру үшін пайдаланады» деген тақырыппен мақала жариялады және былай деді: «Ол көркемдік жағынан жетілмегеніне қарамастан, қытай ұлтын ұятқа қалдыру үшін жеткілікті іс тындырды». Қытайдағы сыншылар Вонгтың экрандағы жыныстық тартымдылығы қытай әйелдері туралы жағымсыз стереотиптерді таратуы мүмкін деп есептеді. Ең қатал сын Ұлттық үкіметтен келді, бірақ Қытайдың зиялылары мен либералдары Вонгқа әрдайым қарсы болған жоқ, мысалы, 1932 жылы Пекин университеті актрисаға құрметті докторлық диплом табыс еткені осыны көрсетеді. Заманауи дереккөздер бұл актердің осындай құрметке ие болған жалғыз жағдай екенін хабарлады. Америкада да, Еуропада да Вонг он жылдан астам уақыт бойы сәндік икона ретінде танылды. 1934 жылы Нью-Йорктегі Мейфэр Маннекин қоғамы оны «Әлемдегі ең жақсы киінген әйел» деп таныды, ал 1938 жылы «Look» журналы оны «Әлемдегі ең әдемі қытай қызы» деп атады.

Атлантикалық теңізден өту

Еуропадағы жетістігінен және «Шанхай экспресіндегі» маңызды рөлінен кейін Вонгтың Голливудтағы мансабы бұрынғы қалпына оралды. «The Son Daughter» фильміндегі басты әйел рөліне Хелен Хейз таңдалды; Metro Goldwyn Mayer оны «қытайлық рөлдерді ойнауға тым қытайлық» деп есептеді. Вонг Франк Капраның «Генерал Йеннің ащы шайы» (1933) фильмінде жемқор қытай генералының жақын адамы рөлін ойнауға жоспарланған еді, бірақ бұл рөл Тошиа Мориге берілді. Голливудтан қайта көңілі қалған Вонг Британияға оралды, онда ол үш жылға жуық уақыт тұрды. Төрт фильмде ойнағаннан басқа, ол Шотландия мен Ирландияда варьете шоуының бөлігі ретінде гастрольдік сапар жасады. Сондай-ақ ол 1935 жылы Король Георгтың күміс мерейтойына арналған бағдарламада қатысты. Оның «Java Head» (1934) фильмі, көбінесе маңызды емес деп есептелсе де, Вонгтың фильмдегі ер адам кейіпкерін, өзінің ақ күйеуін сүйген жалғыз фильм болды. Вонгтың өмірбаянын жазған Грэм Рассел Ходжес бұл фильмнің Вонгтың сүйікті фильмдерінің бірі болуының себебі болуы мүмкін деп атап өтті. Лондонда Вонг Бейжің операсының ең танымал жұлдызының бірі – Мей Ланфангпен танысты. Ол бұрыннан қытай операсына қызығушылық танытып келген, ал Мей Қытайға келсе Вонгқа сабақ беруге уәде берді. 1930 жылдары Перл Бактың романдары, әсіресе «Жақсы жер», сондай-ақ Жапонияның империализміне қарсы күресте Қытайға деген американдық қолдаудың артуы АҚШ фильмдерінде оңтайлы қытайлық рөлдерге мүмкіндік ашты. Вонг 1935 жылдың маусымында АҚШ-қа оралды, мақсаты MGM-нің «Жақсы жер» фильміндегі басты әйел кейіпкері Олан рөлін алу болды. 1931 жылы жарық көргеннен бері Вонг кітаптың киноверсиясында Оланды ойнағысы келетінін айтқан еді, ал 1933 жылы Лос-Анджелес газеттері Вонгты бұл рөлге ең лайықты деп жариялаған. Дегенмен, студия Вонгты бұл рөлге ешқашан қарастырмаған сияқты. Қытай үкіметі де студияға Вонгты рөлге бекітпеуге кеңес берді. MGM-нің қытайлық кеңесшісі: «Ол киноға түскен сайын, газеттер оның суретін «Анна Мэй тағы да Қытайдың абыройын жоғалтты» деген тақырыппен жариялайды» деді. Вонгтың сөзіне сүйенсек, оған Лотостың рөлі ұсынылды – ол отбасын құртуға көмектесетін және отбасының үлкен ұлын азғыратын адал әнші қыз. Вонг бұл рөлден бас тартып, MGM өндірісінің басшысы Ирвинг Тальбергке: «Егер маған Оланды ойнауға рұқсат берсеңіз, мен өте қуанышты болар едім. Бірақ сіз маған – қытай қандық болғандықтан – фильмдегі жалғыз жағымсыз рөлді ойнауды сұрап отырсыз, онда американдық актерлердің толық құрамы қытайлық кейіпкерлерді сомдайды». MGM-нің Вонгты АҚШ киносындағы ең танымал қытайлық кейіпкерге қарастырмауы бүгін «1930 жылдардағы актерлік таңдаудағы кемсітудің ең әйгілі жағдайларының бірі» ретінде есте қалады.

Қытай турнесі және танымалдылығының өсуі

"Жақсы жер" фильміндегі рөлден кейін қатты көңіл көшірген Вонг, Тайшаньдағы әкесі мен туыстарына бару үшін Қытайға бір жылдық сапар жоспарлағанын хабарлады. 1934 жылы Вонгтың әкесі кіші ұлдары мен қызымен бірге Қытайдағы туған жеріне оралған еді. Мей Ланфанның оған сабақ беру туралы ұсынысынан бөлек, ол қытай театры туралы көбірек білуді және ағылшын тіліне аударма арқылы кейбір қытай пьесаларын халықаралық көрермендер алдында жақсырақ орындауды мақсат етті. "Сан-Франциско Хроникл" газетіне аттанатын күні ол: "Бір жыл бойы ата-бабаларымның жерін зерттеймін. Әлде болмаса, келгенде өзімді жатсыған секілді сезінуі мүмкін. Әлде болмаса, менің өткен өмірім түс көру сияқты, нақтылықтан алыс болып көрінуі мүмкін", - деді. Шанхайға жол тартқанда Токиодағы жергілікті журналистер оның жеке өміріне қызығып, үйлену жоспары бар ма деп сұрады. Вонг: "Жоқ, мен өнеріммен үйленгенмін", - деп жауап берді. Бірақ ертесі күні жапон газеттері Вонгтың Кантондық бай адамға, "Арт" есімді күйеуге үйленгенін жариялады. Қытайдағы саяхаты барысында Вонгты ұлтшыл үкімет пен кино саласынан сын тегеурінді шабуылдар күтіп тұрды. Ол Қытайдың көптеген аймақтарында тіл табысуда қиындықтарға тап болды, себебі ол мандарин тілінде емес, Тайшан диалектісінде тәрбиеленген. Кейін ол қытай тілінің кейбір түрлері "маған гаэль тілі сияқты жат естілгенін" айтты. "Осылайша мен өз халқыммен аудармашы арқылы сөйлесудің ерекше тәжірибесін бастан өткердім". Халықаралық даңқ Вонгтың жеке өміріне кері әсерін тигізіп, депрессия мен кенеттен туындайтын ашу, сондай-ақ шектен тыс темекі шегу мен ішімдік ішуге алып келді. Гонконгқа келгенде ашуланған Вонг, күтіп тұрған жұртшылыққа сыпайылық танытпады, олар дереу жаулық көрсетті. Бір адам: "Қытайды қаралаған Хуан Лю Цонгты құлатайық! Оны жағаға шығармаңыздар!" - деп шулады. Вонг жылап, дүрлікідің басталуына себепкер болды. Филиппинге қысқа сапардан кейін жағдай баяулап, Вонг Гонконгтағы отбасына қосылды. Әкесі мен бауырларымен бірге Вонг, отбасының Тайшан маңындағы атамекеніне барып, оның әкесінің бірінші әйелімен кездесті. Көрісқандардың айтуынша, оны ауыл тұрғындары жылы қарсы алыпты немесе жаулықпен қарсы шыққан. Ол Қытайға сапарын жалғастыру үшін отбасылық ауылда және көрші ауылдарда он күннен астам уақыт өткізді. Голливудқа оралғаннан кейін Вонг Қытайдағы жылы мен Голливудтағы мансабы туралы ой бөлісті: "Мен Қытай театрында ешқашан ойнай алмайтынымды түсіндім. Менде оған деген сезім жоқ. Менің 'өте американдық' болғаным үшін қытайлардың, ал американдық продюсерлердің қытай рөліне басқа ұлт өкілдерін артық көруі салдарынан қабылдамауы өте қайғылы жағдай".