Кіріспе

Фобостағы ең үлкен кратер Стикни – Марстың серігі Фобостағы ең үлкен кратер. Оның диаметрі шамамен 9 км-ге жетеді және айдың бетінің үлкен бөлігін құрайды.

Атау беру

Кратер математик Хлоя Анжелина Стикни Холлдың құрметіне аталған, ол Фобосты ашқан Асаф Холлдың әйелі. Оның күйеуі Айды ашуына оның қолдауының үлкен әсер еткенін айтқан. Кратер 1973 жылы Карл Саган төрағалық еткен Халықаралық астрономиялық одақтың (IAU) номенклатура комитетімен, "Маринер-9" суреттеріне сүйене отырып аталды.

Құрылу

Стикнидің жасы үшін екі модель бар, олар Фобостың Марс төңірегінде айнала бастаған мерзімдерге байланысты. Егер Фобос 4,3 миллиард жылдан бері айналып тұрса, онда Стикни 4,2 миллиард жыл бұрын пайда болған, ал Фобос 3,5 миллиард жылдан бері айналып тұрса, онда ол 2,6 миллиард жыл бұрын пайда болған. Соққы нәтижесінде көп мөлшерде материал шашырап, Фобостың тартылысынан шығып, 1000 жылдан аспайтын уақытқа Марстың орбитасына енді, осы материалдың бір бөлігі қайтадан Фобосқа түсіп, екінші соққыдан пайда болған кратерлерді құрады. Фобостағы 600 метрден кіші диаметрлі кратерлердің көпшілігі осы екінші соққылардың нәтижесінде пайда болды.

Физикалық ерекшеліктері

Стикниден саздар мен кратерлік тізбектер радиальды түрде таралады. Бір теория бойынша, олар кратерді жасаған соққының салдарынан туған кернеулердің нәтижесінде пайда болған; егер осылай болса, онда бұл соққы Фобосты толығымен жойып жіберуге жақын болған. Дегенмен, олардың қалай пайда болғаны туралы көптеген басқа теориялар да бар, мысалы, олар Марсқа түскен соққылардан шашыраған материалдан қалыптасқан, Марстың тасқындық күштерінен немесе Стикни соққысынан кейін Фобостың бетімен домалаған тастардан пайда болған. Бұл саздардың себептеріне қарамастан, Стикниді жасаған нысанының соққысы Фобосты жоюға жететіндей күшті болды; 2016 жылы Сиал және әріптестері жүргізген зерттеуде Айдың жоғары кеуектілігі соқтығысу кезінде оның жойылуына жол бермеу үшін маңызды екені анықталды. Стикнидің астындағы аймақ Фобостың қалған бөлігінен гөрі әлдеқайда тығыз және аз кеуекті болуы мүмкін, бірақ Айдың ішкі құрылымының модельдері бұл туралы әртүрлі пікір білдіреді. Стикнидің ішкі қабырғаларында кратерге құлаған материалдардан пайда болған байқалатын жолақты текстура бар. Кратердің оңтүстік-батыс жиегінде салыстырмалы түрде жұқа тау жынысы қабаты деп есептелетін көк түсті спектрлік бояу байқалады.