Карансебеш: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Карансебеш (Карансебеш, Karánsebes) – Румынияның оңтүстік-батысындағы Банат аймағындағы Караш-Северин облысының қаласы. Джупа (Зуппа) атты бір ауыл қала әкімдігіне бағынады. Қала Тимиш өзенінің Себеш өзенімен қосылатын жерінде орналасқан, Себеш өзені Țарку тауларынан бастау алады. Батысында Банат төбелерімен тікелей шектеседі. Бұл маңызды теміржол түйіні, облыс орталығы Решицадан шамамен 40 км, Оцелу Рошудан 21 км, Хацегтен 70 км және Țарку тауларындағы Мунтеле Мик шаңғы курортынан шамамен 25 км қашықтықта жатыр.

Климат

Карансебес мұхиттық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелуінде Cfb), орташа температурасы [мәнді қосу керек], бірақ жазда ыстық болуы мүмкін, орташа температурасы [мәнді қосу керек]. Жыл бойына жауын-шашын мөлшері көп болуы мүмкін.

Тарих

Бұл жердегі алғашқы қоныстану іздері дакиялық дәуірге дейін сона шақта барады. Дакия руиндары жақында 7 км қашықтықтағы Обрежа ауылының маңынан табылды. Римдіктер Дакияға басып кірген кезде, Тибискум деп аталатын каструм салды, ол археологтар тарапынан жақын маңдағы Джупа ауылының жанынан қазылып алынды, бұл каструм кейін толыққанды қалаға айналды. Тибискум Дакиядағы христиандықтың алғашқы бекініктерінің бірі саналады және жергілікті халықтың римдік мәдениетке сіңуіне де маңызды рөл атқарды. Орта ғасырларда үздіксіз қоныстанған бұл аймақ Венгрия Корольдігінің құрамына кірді. 16 ғасырда ол Шығыс Венгрия Корольдігінің және оның мұрагері – Трансильвания Княздығының бөлігіне айналды, сонымен қатар Лугос және Карансебес Банатының орталықтарының бірі болды. 17 ғасырда ол Осман империясына өткізіліп, Темешвар Эялетінің құрамына кірді. 1718 жылы Осман империясына қарсы ұзақ соғыстардан кейін, Габсбургтер Пасаровиц шарты бойынша аймақты бақылауға алды. Ол 1751 жылға дейін Банат Темешвар Жерінің бөлігі болды, содан кейін Банат Әскери Шекарасының құрамына кірді. 1788 жылы осы жерде өзіне-өзі зиян келтірген жеңіліс – Карансебес шайқасы болды деп есептеледі (дегенмен, тарихи нақтылығы күмәнді). 1804 жылы формальды түрде бөлек Габсбург мемлекеттері Австрия империясы біріктірілді. 1867 жылғы Австро-Венгрия келісімінен кейін Әскери Шекараның демилитаризациясы басталды; Карансебес 1873 жылы Венгрияның қысқа ғұмырлы Сзёрень округінің орталығы болды, ол 1881 жылы Крассо округімен біріктіріліп, Крассо-Сзёрень округін құрады. Теміржолдар пайда болғаннан кейін Карансебестің рөлі үнемі өсіп отырды. 19 ғасырдың соңында, елді мекендегі румын халқы Венгрия Парламентіне Лайош Мочарыны сайлады, ол сол кездегі Венгрия Корольдігінде тұратын барлық ұлт өкілдерінің (румындарды қоса) мәдени және әкімшілік құқықтары үшін күрескен прогрессивті демократиялық саясаткер болды. 1918 жылдың қазан айының соңында, Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына қарай, Карансебесте Румыния Ұлттық Комитеті құрылды. Ол 1 желтоқсанда Трансильванияның Румыниямен бірігуі жарияланған Альба-Юлияға Банат делегациясының ең ірі бөлігін құрады. Осы уақытта бүкіл Банат Белградтағы қарулы келісімнен кейін серб әскері тарапынан басып алынды. Серб әскері 1919 жылдың қаңтарында Карансебес аймағынан шығып кетті, олардың орнына француз әскері келді. Румыния Банатты шілде айының соңында басқаруды бастады, ал келесі апталарда әскерлер орналастырылды. 1919 жылдың тамызында Париж бейбітшілік конференциясы кезінде Банат Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігі мен Ұлы Румыния арасында бөлінді, Карансебес соңғысына берілді. 1947 жылы коммунистік режим билікке келгеннен кейін, қаланың жанында әуежай мен әуе базасы салынды. Алайда, 1989 жылғы төңкерістен кейін әуежай ұзақ уақыт бойы жұмыс істемеді.

The first traces of habitation here might date as far as Dacian times. Dacian ruins have been discovered recently near Obreja, a village 7 km away. As the Romans invaded Dacia, they built a castrum named Tibiscum, which was dug up by archaeologists near the nearby village of Jupa, a castrum which later grew to be a full city. Tibiscum is considered one of the gates of Christianity in Dacia, having an important role also in the Romanization of the local people. During the Middle Ages the area, which remained continuously inhabited, became part of the Hungarian Kingdom. In the 16th century it became part of the Eastern Hungarian Kingdom and its successor the Principality of Transylvania, acting as one of the centres of the Banate of Lugos and Karánsebes. In the 17th century it was ceded to the Ottoman Empire, becoming part of the Temeşvar Eyalet. In 1718, after prolonged wars against the Ottomans, the Habsburgs took the control of the region by the Treaty of Passarowitz. It formed part of the Banat of Temeswar crownland until 1751, when it became part of the Banat Military Frontier. In 1788 a self inflicted defeat, the Battle of Caransebeș, is supposed (the historical accuracy is in doubt) to have taken place here. In 1804 the formally separate Habsburg realms were united into the Austrian Empire. Following the Austro Hungarian Compromise of 1867 the demilitarisation of the Military Frontier began; Caransebeș became the seat of the short lived Szörény County of Hungary in 1873, which was then merged with Krassó County in 1881 to form Krassó Szörény County. After railroads began to appear, the role of Caransebeș grew continuously. In the late 19th century, the Romanian people of the settlement elected to the Parliament of Hungary the Hungarian Lajos Mocsáry, who was a progressive democratic politician fighting for the cultural and administrative rights of all nationalities (including the Romanians) living in the Hungarian Kingdom of that time. In late October 1918, near the close of World War I, a Romanian National Committee was established in Caransebeș. It formed the core of the largest Banat delegation to Alba Iulia, where the Union of Transylvania with Romania was proclaimed on December 1. Meanwhile, the entire Banat was occupied by the Serbian Army following the Armistice of Belgrade. The Serbs withdrew from the Caransebeș area in January 1919, and were replaced by the French Army. Romania began administering the Banat in late July, with troops moving in during the following weeks. In August 1919, during the Paris Peace Conference, the Banat was divided between the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes and Greater Romania, with Caransebeș assigned to the latter. After the rise of the communist regime in 1947, an airport and an airbase were built close to the city. However, the airport did not remain operational for long after the 1989 Revolution.

Білім

Қаланың екі басты жоғары мектебі – C. D. Loga ұлттық колледжі және Traian Doda ұлттық колледжі.

Демография

2021 жылғы Румыния халық санағы бойынша Карансебестің халқы 21 714 адамды құрады. Алдыңғы 2011 жылғы санақта қалада 21 932 адам болған, олардың көп бөлігі румындар (93,48%) болса, украиндықтар (1,56%), немістер (1,17%) және венгрлер (0,78%) азшылықтары да болған, бірақ олардың саны азайып барады.