Кіріспе
Құс моншағы – құстар су іше алатын, шомылатын және салқындататын жасанды шағын су қоймасы немесе көл. Құс моншағы бақтың сәні, кішкентай шағылыстыратын бассейн, сыртқы мүсін ретінде де қолданылуы мүмкін, сондай-ақ жабайы табиғатқа арналған маңызды бақты құрудың бір бөлігі болып табылады.
A bird bath (or birdbath) is an artificial puddle or small shallow pond, created with a water filled basin, in which birds may drink, bathe, and cool themselves. A bird bath can be a garden ornament, small reflecting pool, outdoor sculpture, and also can be a part of creating a vital wildlife garden.
Сипаттама
Құс моншағы – су толтырылған алаппен жасалған жасанды шағын көл немесе ойыс. Құстар оны су ішуге, тазаруға және салқындануға пайдаланады. Құс моншағы, әсіресе жаз және құрғақшылық мезгілдерінде, бақтарға көптеген түрлі құстарды тартады. Жыл бойы сенімді түрде сумен қамтамасыз ететін құс моншақтары оның танымалдығын арттырып, "шағын тіршілік ортасын" қолдайды. Құс моншақтары алдын ала жасалған алаптардан тұғырлар мен бағаналарда орналасқан, жапырақтар мен ағаштарға ілінген, немесе тас пен граниттерде ойылған ойыстар түрінде болуы мүмкін. Құс моншағына қойылатын талаптар: тереңдігі біртіндеп артатын алап; мысықтардың аңғару мүмкіндігін азайту үшін ашық кеңістік; таза және үнемі жаңаланатын су; ластану мен маса шабуылдарынан сақтау үшін тазалау. Көптеген бақ құстары үшін орташа тереңдіктегі екі сантиметр су жеткілікті, себебі олар денелерін толық суға батырмай, тек қанаттарын суға малып, арқаларын шашыратады. Терең немесе кең алаптарда суда "қону аралдары" орналастырылуы мүмкін, бұл мысықтардың жыртқыштық әрекеттерін болдырмауға көмектеседі. Құс моншағын тұғырға орнату – жалпы қауіпсіздік шарасы, ол жыртқыштарға жасыруға орын қалдырмай, айналасында ашық кеңістік қамтамасыз етеді. Құс моншағына құс жемдегіш қосу құстарды ұзақ уақытқа тоқтатып, қайта оралуына ынталандырады. Алғашқы құс моншақтары жердегі қарапайым ойыстар болған. Алғашқы арнайы құс моншағын 1830 жылдары Ұлыбританиялық бақ дизайны компаниясы Абрам Пулман мен Ұлдары жасаған.
Дизайн және құрылыс
Құс моншағы бақтың әшекейі, кішкентай шағылыстыратын көл, ашық ауадағы мүсін ретінде, сондай-ақ тірі табиғатқа толы бақ құрудың бір бөлігі ретінде пайдаланылуы мүмкін. Құс моншақтары пішінді бетон, жылтыратылған терракотта, шыны, металл (мысалы, мыс), пластик, мозаикалық плиткалар, мәрмәр немесе сыртта қолдануға жарамды және су ұстай алатын кез келген материалдан жасалуы мүмкін. Табиғи ландшафты бақтарында табиғи немесе тас қалаушылар жасаған ойықтары бар тас пен құмдақтар үйлесімді түрде орналаса алады. Кейбір құс моншақтары фонтанның немесе су айдынының бөлігі ретінде су айналымды сорғыны пайдаланады, сонымен қатар сүзгілерді, автоматты түрде су толтыруға арналған жүзбе клапанды немесе иінді суаруға арналған шығыршынды қамтуы мүмкін. Ал кейбіреулері суды айналымға келтіру үшін күн энергиясымен жұмыс істейтін, су үстінде немесе су астында орналасқан сорғыны қолданады. Құстар ағып жатқан судың көрінісі мен дыбысына тартылады, кіріктірілген немесе жақын орналасқан фонтандар құстарды баққа тартуға көмектесетін пайдалы элементтер болып табылады.
Әшекейлер мен мүсіндер
Дәстүрлі құс ваннасы қалыпталған бетоннан немесе жылтыратылған терракоттан жасалады, ол екі бөліктен тұрады: ыдыс және тұғыр. Ыдыстың негізінде тұғырға бекітілуіне мүмкіндік беретін ойыс немесе ұя бар. Тұғырдың биіктігі әдетте бір метр шамасында болады. Ыдыс пен тұғыр таза немесе басрельефпен әшекейленуі мүмкін. Ыдыстар таза қисық геометриялық пішінде немесе қабық немесе жалған тасты бұлақтың бейнесінде болуы мүмкін. Тұғыр да қарапайым силуэт болуы немесе әшекейлерді қамтуы мүмкін. Құстар эстетикаға көңіл бөлмейді, тіпті аздаған су тамшылаған жердегі табақ, пирог табағы немесе шұңқырды да пайдаланады.
Үлкен құстарға арналған моншақтар
Канадалық қаз сияқты ірі құстар да суға түсуді ұнатады. Олар егістіктің қалдықтарында орналасқан үлкен шаруашылық суарғыштары арқылы жақсырақ тамашалай алады. Көшіп баратын құстарға, әсіресе қала және қала маңындағы сулы-батпақты жерлерден айырылған аймақтарда мұндай орын жасау – оларды сол жерге жиі келуге ынталандырудың керемет жолы.
Орналасу және қарау қажеттілігі
Құстар моншақтарына құстардың тұруға арналған жер қажет. Құстардың суға батып кету қаупін болдырмау үшін моншақтың тереңдігі аз болуы керек. Көптеген түрлер үшін 5 см тереңдік жеткілікті. Бұл талапты құстардың судың ішінде тұра алуы үшін ыдысты осылайша жасау арқылы орындауға болады. Егер ыдыс терең болса, құстарға тұруға орын беру үшін ортасына тас, қиыршық тас немесе тас қоюға болады. Құстар моншағына салынған заттардың құстардың тырнақтарымен ұстауға ыңғайлы болуы керек. Екі көзімен көру қабілеті жоқ құстардың тереңдікті дұрыс бағалай алмайтыны және судың тереңдігін анықтай алмаса, құстар моншағын қолайсыз сезінетіні мүмкін. Олардың суға біртіндеп кіруіне мүмкіндік беру үшін таяқ немесе жалпақ тасты моншақтың жиегіне сүйеу арқылы олардың қорқынышын басуға болады. Егер ыдыс тым терең болса, кейбір құстар моншаққа кіруден қорқады, тек жиегінде тұрып, оны тек су ішу үшін пайдаланады, суға кірсе жиектен әрі көре алмайды немесе өз қауіпсіздігі үшін тым терең суға баруға батыл болмайды.
Өсімдіктер
Жергілікті өсімдіктер, құстарға жидек, елік, жаңғақ, тұқым, нектар және басқа да тағамдармен қоса, ұя салуға қажетті материалдар да беретін сәндік өсімдіктер, құстардың денсаулығын жақсартуға және жаңа буынды өркендетуге көмектеседі. Бұл ерекшеліктер бақтағы құстардың көрінетін санын арттыруға да мүмкіндік береді. Өсімдіктерді үйлестіре отырғызу және құстардың жәндіктермен қоректену әдеттерін пайдалану – органикалық бақта және кез келген ландшафтта зиянкестермен күресудің дәстүрлі тәсілі. Жақын жердегі биік бұталар мен ағаштар құстарға шомылуға арналған жерге қысқа да қауіпсіз "жол" ашады. Егер құс қорқып, немесе шабуылға ұшыраса, оңай қашқысы келгенде, жоғарырақ тармаққа немесе қонысқа қонуына мүмкіндік беретін жерге құс шомылатын жерді орналастырса, ол көбірек құстарды тартады.
Сақтау
Құс моншағына тұрақты күтім жасау және таза су құю қажет. Таза су мен тазалаудың маңызы бар, себебі құстардың лас суды, немесе экскременттермен, маса личинкаларымен, балдырлармен немесе саңырауқұлақтармен ластанған суды ішуі денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. Кейбір құс моншақтарын күтіп ұстау аптасына бірнеше рет жуу және су құю сияқты қарапайым болуы мүмкін, бірақ бұл құс моншағының материалына байланысты. Құс моншағын тазалау үшін түрлі әдістер мен заттарды қолдануға болады, оның ішінде ағартқыштың аз мөлшері, ақшөп немесе зәйтүн майы, немесе саудада қолжетімді, улы емес тазалау құралдары. Бетон құс моншақтары көбінесе мүктелген болады, сондықтан сырғақ болатындықтан, оларды қатты щеткамен үнемі сүрту қажет. Пластик немесе полимер құс моншақтарын сумен шайып, сүлгімен сүртіп, қайтадан су құю керек. Құс моншағына дұрыс күтім жасамау салдарынан туындайтын ең қауіпті денсаулық қатері – масалар мен олардың личинкалары. Маса личинкаларының пайда болуын болдырмау үшін құс моншағының суын апта сайын ауыстырып, олардың 7-10 күндік көбею циклын тоқтатуға немесе масалардың жұмыртқа салуы үшін қажетті тұншықтырған су бетін бұзу үшін су аэраторын пайдалануға болады. Сондай-ақ, құрамында масалар үшін өлімге әкелетін, бірақ адамдар мен жануарлар үшін зиянсыз Bacillus thuringiensis israelensis (Bti) бар саудадағы өнімдерді де масаларды бақылау үшін қолдануға болады.