Кіріспе

Өзбек шахмат гроссмейстері (1979 жылы туған)

Рустам Касымжанов (5 желтоқсан 1979 жылы туған) – өзбек шахмат гроссмейстері және бұрынғы FIDE әлем чемпионы (2004-2005). 1998 жылы Азия чемпионы атанды. Турнирдегі ойындарынан бөлек, Касымжанов 2008, 2010 және 2012 жылғы әлем чемпионаттары матчтарында Вишванатан Анандтың екінші бапкері болды. Ол сондай-ақ әлем чемпионатына үміткерлер Сергей Карякин және Фабиано Каруанамен де жаттығулар жүргізді.

Ерте мансап

Оның ең жақсы нәтижелері 1998 жылғы Азия шахмат чемпионатында бірінші орын, 1999 жылғы жастар арасындағы әлем чемпионатында екінші орын, 2001 жылы Эссенде бірінші орын, 2002 жылы Памплонада бірінші орын (негізгі турнирді 3½/6 есебімен аяқтағаннан кейін Виктор Бологанға қарсы блиц-плей-оффта жеңіске жетті), 2003 жылы Влиссингендегі HZ шахмат турнирінде 8/9 есебімен бірінші орын, 2005 жылы Пунада Ливиу Дитер Нисипеанумен бірлесіп бірінші орын (6/9 есебімен), 2000 жылғы шахмат Олимпиадасында ел құрамасы үшін бірінші тақтада қола медаль (9½/12 есебімен) және 2002 жылғы FIDE шахмат әлем кубогында екінші орын (финалда Вишванатан Анандтан жеңілді). Ол екі рет беделді Wijk aan Zee турниріне қатысты, бірақ екеуінде де жақсы нәтиже көрсетпеді: 1999 жылы 14 қатысушының арасында 11-орынды (5/13 есебімен), ал 2002 жылы 14 қатысушының арасында 13-орынды (4½/13 есебімен) иеленді.

2004 жылғы FIDE әлем чемпионаты

Ливияның Триполи қаласында өткен 2004 жылғы FIDE әлем чемпионатында Касимджанов күтпеген жерден финалға өтіп, Алехандро Рамирес, Эхсан Гаем Магами, Василь Иванчук, Золтан Алмаси, Александр Грищук және Веселин Топаловтан жеңіске жетіп, Майкл Адамспен титул үшін күресіп, әлемнің бірінші нөмірі Гарри Каспаровпен матч өткізу құқығын алды. Чемпионаттың соңғы алты партиядан тұратын матчында екі ойыншы да екі партияны жеңіп, жылдам ойын арқылы теңдікті шешу қажет болды. Касимджанов қиын жағдайда болғаннан кейін қара түспен алғашқы партияны жеңді. Екінші партияны тең ойнап, ол жаңа FIDE чемпионы атанды.

Басқа әлем чемпионатының нәтижелері

Касимджановтың 2004 жылғы чемпионаттағы жеңісі оған 2005 жылғы FIDE әлем шахмат чемпионатына шақыру алды, онда ол Майкл Адамспен 6-7 орындарды бөлісті. 2004 жылғы чемпионат сондай-ақ оған 2007 жылғы FIDE әлем шахмат чемпионатына қатысатын кандидаттар турнирінің он алты орынның бірін жеңіп алды. Оның бірінші раундтағы қарсыласы Борис Гельфанд болды. Олардың матчындағы алты реттегі ойынның барлығы тең аяқталды. Содан кейін Гельфанд жылдам ойын арқылы теңдікті бұзып, 2½–½ есебімен жеңіске жетіп, Касимджановты турнирден шығарды.

Чемпионаттан кейінгі мансабы

2005 жылғы 23 маусымда ABC Times Square студиясында Fritz 9 прототипімен жұмыс істейтін AI Accoona Toolbar оған тең түсті. Ол 2005 жылы Линаресте алғаш рет өнер көрсетіп, 4/12 ұпаймен соңғы орынды бөлісті. 2006 жылы Касимджанов Корсика Мастерс турнирін нокаут жүйесі бойынша жеңіп алды. 2010 жылғы Азия ойындарында Қасымжанов ерлер арасындағы жылдам ойын түрінен алтын медальді иеленді. Келесі жылы Ташкентте өткен Орталық Азия шахмат кубогының бірінші турнирінде жеңіске жетті. 2015 жылы Будапештте Джудит Полгар ұйымдастырған Global Chess Festival аясында өткен Highlander Cup – жылдам нокаут турнирін жеңіп алды.

Оқытушы және көмекші

Касимджанов бұрынғы әлем чемпионы Вишванатан Анандтың екіншісі болды, ол Анандтың 2008 жылғы қазанда Владимир Крамникке, 2010 жылғы сәуір-мамыр айларында Веслин Топаловқа және 2012 жылғы мамырда Борис Гельфандқа қарсы сәтті әлем шахмат чемпионаты атағын қорғауға дайындалуында және осы турнирлерде оған көмектесті. Ол 2011 жылы Еуропа командалық шахмат чемпионатын жеңіп алған Германия құрамасын жаттықтырды. Касимджанов 2014 жылғы үміткерлер турнирінде Сергей Карякиннің, ал 2016 жылғы үміткерлер турнирінде Фабиано Каруананың бапкері болды. 2018 жылғы әлем шахмат чемпионатында Каруананың екіншілерінің бірі болды. Қазіргі уақытта ол жас үнді гроссмейстері Арджун Эригаисиді жаттықтырады. 2023 жылғы Tata Steel шахмат турнирінде жас гроссмейстер Нодырбек Абдусатторов соңғы жылда өзбек гроссмейстері Касимджановпен жұмыс істей бастағанын мәлімдеді.