Жаред Спаркс: Американ тарихшысы, педагог және дін қызметкері
Jared Sparks
Жаред Спаркс (1789-1866) – американдық тарихшы, педагог, Гарвард университетінің президенті. Өмірі, білімі мен қызметі туралы ақпарат. Тарих, білім беру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық тарихшы, педагог және унитариандық пастор (1789–1866)
American historian, educator, and Unitarian minister (1789–1866)
Джаред Спаркс (10 мамыр 1789 – 14 наурыз 1866) – американдық тарихшы, педагог және унитариандық пастор. Ол 1849 жылдан 1853 жылға дейін Гарвард колледжінің президенті қызметін атқарды.
Jared Sparks (May 10, 1789 – March 14, 1866) was an American historian, educator, and Unitarian minister. He served as President of Harvard College from 1849 to 1853.
Өмірбаян
Уиллингтон қаласында (Коннектикут штаты) туған Спаркс жалпы білім беретін мектептерде оқыды, ағаш ұстасы болып жұмыс істеді, кейін мұғалім болды. 1809–1811 жылдары ол Филлипс Эксетер академиясына оқуға түсті, онда Джон Г. Палфримен танысты, олар өмір бойына дос болды. 1815 жылы Гарвард колледжін (қазіргі Гарвард университеті) А.B. дәрежесімен, ал 1818 жылы А.M. дәрежесімен бітірді. Студент кезінде Спаркс "Hasty Pudding" клубының мүшесі болды. 1812 жылы Мэриленд штатының Гавр-де-Грейс қаласындағы бір отбасының балаларына жеке сабақ берді. Бірнеше жылдан кейін ол 1815–1817 жылдары Массачусетс штатының Ланкастер қаласындағы жеке мектепте сабақ берді. Спаркс сонымен қатар теологияны оқыды және 1817–1819 жылдары Гарвард колледжінде математика және табиғаттану пәнінен оқытушы болып жұмыс істеді. 1817–1818 жылдары "North American Review" журналының редакторы қызметін атқарды. 1819–1823 жылдары жаңадан құрылған "Балтимордың бірінші тәуелсіз шіркеуінің" алғашқы пасторы болды. Шіркеу Батыс Франклин және Солтүстік Чарльз көшелерінде орналасқан ескерткіш құрылысқа айналды. Кейіннен ол 1935 жылы Гилфорд даңғылы мен Шығыс Ланвель көшесіндегі Екінші Универсалистік шіркеумен біріккеннен кейін Балтимордың Бірінші унитариандық шіркеуі (унитариандық және универсалистік) ретінде танылды. Спарксты Бостондағы (Массачусетс штаты) Федеральді көше шіркеуінің д-ры Уильям Эллери Ченнинг (1780–1842) тағайындаған кезде, Ченнинг унитариандық христиандық туралы сөз сөйледі. Бұл сөз кейіннен "Балтимор уағызы" деп аталды. Онда унитаризмнің дамып келе жатқан теологиясы мен философиясының қағидалары жазылған. 1825 жылы осы қағидалардың нәтижесінде Американың унитариандық қауымдастығы құрылды. (1961 жылы екі топтың бірігуінен Американың қазіргі заманғы унитариандық-универсалистік қауымдастығы құрылды.) Осы кезеңде Спаркс "Unitarian Miscellany and Christian Monitor" (1821) журналын құрды, ол ай сайын жарық көрді және оның алғашқы үш томын редакциялады. 1821–1823 жылдары АҚШ Өкілдер палатасының капелланы болды және "National Intelligencer" және басқа да мерзімді басылымдарға материалдар жазды. 1823 жылы денсаулығы нашарлап, Спаркс діни қызметтен шеттеді. Бостонға көшіп, 1824–1830 жылдары "North American Review" журналын сатып алып, оған шамамен 50 мақала жазды. 1830 жылы "American Almanac and Repository of Useful Knowledge" журналын құрып, редакциялады, оны басқалар жалғастырды және ол көп жыл бойы танымал жылдық басылым болып қала берді. 1825 жылы Спаркс Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі, ал 1827 жылы Америка антиквариаттар қоғамының мүшесі болып сайланды. Кейін ол 1846 жылдан 1866 жылға дейін қоғамның сыртқы хат-хабарлар жөніндегі хатшысы болып екі он жыл қызмет етті. 1828–1829 жылдары үйде және Лондон мен Парижде кең көлемді зерттеулер жүргізгеннен кейін, ол өзінің ең маңызды еңбегі – Джордж Вашингтонның жазбаларын (12 том, 1834–1837; 1842 жылы қайта өңделген) жариялады. 1839 жылы ол жеке өзінің "Жорж Вашингтонның өмірі" (қысқартылған, 2 том, 1842) атты еңбегін жариялады. Жұмысы көбінесе жақсы қабылдады, бірақ Спаркс лорд Махон (Англия тарихының алтыншы томында) және басқалар Вашингтонның кейбір жазбаларының мәтінін өзгерткені үшін қатты сынға алды. Спаркс өзінің әдістерін "A Reply to the Strictures of Lord Mahon and Others" (1852) еңбегінде қорғады. Бұл айыптаулар толық негізделмеген, кейін лорд Махон (Станхоуп) оларды өзгертті. 1840–1841 жылдары шетелде оқуын жалғастыра жүріп, Спаркс француз архивтерінен 1842 жылы АҚШ-тың солтүстік-шығыс Канада шекарасы туралы даумен байланысты халықаралық танымалдыққа ие болған қызыл сызық картасын тапты. Соғыс АҚШ-тағы Мэн штаты мен Канададағы Нью-Брансуик провинциясы арасындағы Арустук соғысына әкелді.
Born in Willington, Connecticut, Sparks studied in the common schools, worked for a time at the carpenter's trade, and then became a schoolteacher. In 1809–1811, he attended the Phillips Exeter Academy, where he met John G. Palfrey, who became a lifelong friend. He graduated from Harvard College, (now Harvard University), with an A. B. in 1815, and an A. M. in 1818. While an undergraduate, Sparks was a member of the Hasty Pudding. In 1812, he served as a tutor to the children of a family in Havre de Grace, Maryland. A few years later he taught in a private school at Lancaster, Massachusetts during 1815–1817. Sparks also studied theology and was college tutor in mathematics and natural philosophy at Harvard College in 1817–1819. In 1817–1818 he was acting editor of the North American Review. He was the first pastor of the newly organized "First Independent Church of Baltimore", serving from 1819 to 1823. It occupied what became a landmark structure at West Franklin and North Charles streets. It later was known as the First Unitarian Church of Baltimore (Unitarian and Universalist) after a 1935 merger with the Second Universalist Church at Guilford Avenue and East Lanvale Street. At Sparks' ordination by Dr. William Ellery Channing (1780 1842), of the Federal Street Church in Boston, Massachusetts, Channing delivered his discourse on Unitarian Christianity. This later was known as "The Baltimore Sermon". It set out the tenets and some principles for the developing theology and philosophy of Unitarianism. By 1825, these principles led to the founding of the American Unitarian Association. (In 1961 a merger between two groups resulted in the modern Unitarian Universalist Association of America.) During this period, Sparks founded the Unitarian Miscellany and Christian Monitor (1821), a monthly, and edited its first three volumes. He served as chaplain of the United States House of Representatives from 1821 to 1823; and he contributed to the National Intelligencer and other periodicals. In 1823, his health failed and Sparks withdrew from the ministry. Removing to Boston, he bought and edited in 1824–1830 the North American Review, contributing about 50 articles to it. He founded and edited in 1830, the American Almanac and Repository of Useful Knowledge, which was continued by others and long remained a popular annual. In 1825 Sparks was elected as a Fellow of the American Academy of Arts and Sciences, and in 1827 as a member of the American Antiquarian Society. He later served two decades as the society's secretary for foreign correspondence, from 1846 to 1866. After extensive researches at home and in London and Paris in 1828–1829, he published The Writings of George Washington (12 volumes, 1834–1837; redated 1842), his most important work. In 1839 he published separately his Life of George Washington (abridged, 2 volumes, 1842). The work was for the most part favorably received, but Sparks was severely criticized by Lord Mahon (in the sixth volume of his History of England) and others for altering the text of some of Washington's writings. Sparks defended his methods in A Reply to the Strictures of Lord Mahon and Others (1852). The charges were not wholly justifiable, and later Lord Mahon (Stanhope) modified them. While continuing his studies abroad in 1840–1841, Sparks discovered in the French archives the red line map that, in 1842 gained international prominence in connection with the dispute over the north eastern U. S. Canadian boundary. Conflict had resulted in the Aroostook War between the state of Maine in the United States and the Province of New Brunswick in Canada.
Профессорлық қызмет
Спаркс 1831-1832 жылдары АҚШ-қа сапар жасаған француз жазушысы және саяхатшысы Алексис де Токвильді қабылдаған американдық зиялылардың бірі болды. Олардың кеңейтілген әңгімелері мен одан кейінгі хат алмасулары де Токвильдің ең белгілі туындысы – «Америкадағы демократия» еңбегіне әсер етті. 1837 жылы Спаркс Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1842 жылы Спаркс Бостон қаласындағы Лоуэлл институтында Америка тарихы бойынша 12 лекция оқыды. 1838-1849 жылдары ол Гарвард университетінде ежелгі және жаңа тарих бойынша алғашқы Маклин профессоры болды, бұл лауазым бай саудагер Джон Маклиннің (1761-1823) өсиетімен құрылған еді. Оның өмірбаянының авторы, оның осы лауазымға тағайындалуы Америка тарихына академиялық қолдау көрсетудің және американдық тақырыптар бойынша түпнұсқа тарихи зерттеулерді ынталандырудың алғашқы қадамы болды деседі. 1849 жылы Спаркс Гарвард колледжінің президенті болып тағайындалды және кампуста қазір Тредвелл Спаркс үйі деп аталатын үйге көшіп өтті. 1853 жылы Спаркс денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен шеттеді және қалған өмірін жеке зерттеулеріне арнады. Ол бірнеше жыл Массачусетс штатының білім беру кеңесінің мүшесі болып қызмет етті.
Sparks was one of the American intellectuals who received French author and traveler Alexis de Tocqueville during his 1831–1832 visit to the United States. Their extensive conversations and subsequent correspondence informed de Tocqueville's best known work, Democracy in America. In 1837, Sparks was elected as a member to the American Philosophical Society. In 1842 Sparks delivered 12 lectures on American history before the Lowell Institute in Boston. In 1838–1849 he was the first McLean Professor of Ancient and Modern History at Harvard, endowed by the will of wealthy merchant John McLean (1761 1823). His appointment to this position, says his biographer, was the first academic encouragement of American history, and of original historical research in the American field. He was appointed in 1849 as president of Harvard College, and moved into a home on campus now called Treadwell Sparks House. In 1853 Sparks retired on account of failing health, and devoted the rest of his life to his private studies. For several years he was a member of the Massachusetts Commonwealth Board of Education.
Өлім
Джаред Спаркс 1866 жылдың 14 наурызында Массачусетс штатының Кембридж қаласында қайтыс болды және Маунт-Оберн зиратында жерленді. Оның құнды қолжазбалар мен құжаттар жинағы Гарвард университетіне берілді. Оның жеке кітапханасы мен карталары Корнелл университеті сатып алды. Ол Америка тарихы бойынша деректі материалдарды кең көлемде жинаудың алғашқы қадамдарын жасады. Ол АҚШ-тағы тарихи ғылымға бағалы үлес қосты.
Jared Sparks died on March 14, 1866, in Cambridge, Massachusetts and was buried in Mount Auburn Cemetery. His valuable collection of manuscripts and papers went to Harvard University. His private library and his maps were bought by Cornell University. He was a pioneer in large scale collecting of documentary material on American history. He rendered valuable services to historical scholarship in the United States.
Ескерткіштер
Тарихшы Фрэнсис Паркман өзінің "Понтиактың қастандықтары" (1851) атты еңбегін Спарксқа арнады. Естелік тақташалар мен тарихи экспонаттар Ченнинг, Спаркс және басқалардың портреттері Балтимордағы Бірінші унитариандық шіркеудің (Унитариандық және Универсалистік) тарихи көрме аймағында қойылған. Қауым 1819 жылғы 5 мамырдағы "Балтимор уағызының" жылдық мерейтойын мамыр айының бірінші жексенбісінде тойлайды. Олардың "Бірлік күні" шақырылған спикердің уағызымен/құттықтауымен/сөзімен аталады; оған Мэриленд штатындағы унитариандық шіркеулердің пасторлары мен жамағаттары, сондай-ақ басқа жергілікті христиан шіркеулерінің экуменикалық өкілдері мен қызығушылық танытқан қарапайым адамдар қатысады.
Historian Francis Parkman dedicated his The Conspiracy of Pontiac (1851) to Sparks. Memorial plaques and historical displays with portraits of Channing, Sparks and others are shown in the historical exhibit area of the First Unitarian Church of Baltimore (Unitarian and Universalist). The congregation commemorates the annual anniversary of "The Baltimore Sermon" of May 5, 1819, on the first Sunday in May. Their "Union Sunday" features a sermon/homily/address by an invited speaker; it is attended by the ministers and members of the Unitarian churches in Maryland, along with other visiting ecumenical members of other local Christian churches, and interested lay people.