Кіріспе

Швед химигі және минералогы Торберн Олаф (Олоф) Бергман (KVO) (20 наурыз 1735 – 7 шілде 1784) – швед химигі және минералогы, 1775 жылы жарық көрген «Элективті тартымдар туралы» диссертациясымен, онда ең ірі химиялық байланыс кестелері жарияланған, атақты. Бергман химиялық түрлерді А, В, С сияқты әріптермен белгілеу жүйесін алғаш рет қолданған химик болды.

Ерте өмір және білім

Торберн 1735 жылғы 20 наурызда Бартольд Бергман мен Сара Хаггтың ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 17 жасында Уппсала университетіне түсті. Әкесі оның заң немесе дінтануды оқуын қаласа, ал ол өзі математика мен табиғаттануды оқуға құштар еді; өзін де, әкесін де риза ету үшін тырысып, денсаулығына зиян келтіретіндей шаршап жұмыс істеді. Оқудан мәжбүр түрде үзіліс жасаған кезеңде ол далалық ботаника және энтомологиямен айналысып, көңіл көтерді. Ол Линнейге бірнеше жаңа жәндік түрлерінің үлгілерін жіберді және 1756 жылы сол табиғат зерттеушісінің пікіріне қарамастан, "Coccus aquaticus" деп аталатын нәрсе шындығында бір түрдің жұмыртқасы екенін дәлелдеді. 1758 жылы ол университетке қайта оралды және сол жылы докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

Бергман Уппсала университетінде физика және математикадан дәріс оқыды, аяз, жарық құбылыстары, турмалиннің пироэлектрлік қасиеттері туралы мақалалар жариялады. Белгілі Йохан Вальериус отставкаға кеткеннен кейін Бергман химия және минералогия профессоры лауазымына үміткер болды. Оның бәсекелестері оны бұл сала білімі жеткіліксіз деп айыптады, себебі ол бұл тақырыпта ешқандай еңбек жазбаған. Оларды жоққа шығару үшін ол бір нақты уақытқа зертханаға жабылып, алюминий жасау туралы трактат дайындады, ол стандартты еңбекке айналды. Густав III-нің, сол кездегі тәж мұрагері және университет ректорының ықпалы арқасында, ол химия профессоры болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Бергман сандық талдаудың дамуына зор үлес қосты және химиялық қасиеттері мен сыртқы түріне негізделген минералдарды жіктеу жүйесін жасады. Ол металдар химиясы, әсіресе висмут және никель туралы зерттеулерімен танымал. 1764 жылы Бергман Швеция Корольдік ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1765 жылғы сәуірде Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 1773 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1782 жылғы наурыз айында ол Франция ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1771 жылы, ол алғаш рет карбонатталған суды ашқаннан кейін алты жыл өткен соң және Джозеф Пристли алғаш рет жасанды карбонатталған суды жасағаннан кейін төрт жыл өткен соң, Бергман күкірт қышқылының әсерімен әк тастан карбонатталған су жасау процесін жетілдірді. Ол сондай-ақ Карл Вильгельм Шелеге демеушілік жасағанымен белгілі, оны кейбір адамдар Бергманның "ең маңызды ашылуы" деп санайды. Оның "Физикалық және химиялық эсселер" атты кітабының ағылшын тіліне аудармасы кеңінен таралды және химиялық талдаудың алғашқы жүйелі әдісі ретінде қарастырылды.

Жеке өмір

1771 жылы Бергман Маргарета Катарина Трастқа үйленді.

Мұра

Бергманның құрметіне, уран минералы торбернит және Ай кратері Бергман оның атымен аталады.