Кіріспе

Үндістандағы ғибадатхана
Ченнаидегі ғибадатхана

Партхасаратхи ғибадатханасы – Үндістанның Ченнаи қаласында орналасқан 6 ғасырға дейінгі индуистік вайшнавизм ғибадатханасы. Тирувалликени ауданында орналасқан бұл ғибадатхана 6-9 ғасырлардағы Алвар қасиеттілерінің ерте ортағасырлық тамиль әдебиеті каноны – Наалайра Дивия Прабандхамда даңқталған және Вишнуға арналған 108 Дивия Десамның бірі ретінде саналады. Ғибадатхананы патша Нарсимаварман I салған. Ғибадатханада Вишнудың бес нысанының мүсіндері орналасқан: Йога Нарасимха, Рама, Гаджендра Варадараджа, Ранганатха және Партхасаратхи ретінде Кришна. Бұл ғибадатхана Ченнаидегі ең көне құрылымдардың бірі. Ведавалли Тхаяр, Ранганатха, Рама, Гаджендра Варадар, Нарсимха, Андал, Хануман, Алварлар, Рамануджа, Свами Манавала Мамунигал және Ведантахариарға арналған киіз үйлер бар. Ғибадатхана Вайханса агмасына сүйенеді және Тенкалай дәстүрін ұстанады. Партхасарати және Йога Нарасимха ғибадатханалары үшін жеке кіреберістер мен дхважастамбхалар бар. Гопурамдар (мұнаралар) мен мандапалар (бағаналар) күрделі ою-өрнектермен безендірілген. Бұл жер Әликени деп аталады, яғни лалә тоғандарына толы болған деген сенім бар. Бұл құдайдың бауырсағы бар жалғыз орын. Тағы бір аңыз бойынша, бұл жер бір кезде туласи орманы болған. Сумати есімді Чола патшасы Партхасаратхи нысанында Вишнуды көруді қалап, Тирупатидегі Шриниваса ғибадатханасында дұға еткен. Шриниваса патшаны атрия дана салған бұл ғибадатханаға барып, Сумати есімді тағы бір данамен бірге ғибадат етуге шақырған. Ғибадатханада 8 ғасырдан бастап тамиль тілінде жазылған бірнеше жазулар бар. Ғибадатханада 8 ғасырға жататын Паллава патшасы Нандиварман туралы жазулар да бар. Пей Альвар (5-6 ғасырларда өмір сүрген) бұл ғибадатхананы алғашқы Альварлардың бірі ретінде атаған, бұл ғибадатхананы Ченнаидегі ең көне құрылымға айналдырды. Ғибадатхана Чола кезеңінде кеңінен салынған және осы кезеңге жататын көптеген жазулар табылған. Сыртқы мандапам Вишнудың әртүрлі нысандарының мүсіндерімен, әсіресе аватарымен толы. Ғибадатханада 8 ғасырға жататын Дантиварма Паллава, Чола және Виджаянагара жазуларын да көруге болады. Ғибадатхананың алғашқы сәулеттік кеңейтуі Паллавалар (Тондайяр Кон) тұсында болды, оны Тирумангай Альвар ерекше сипаттаған. Мұны еске түсіретін нәрсе – бұл Паллава патшасы Дантиварманның (796–847 жж.) ғибадатханада сақталған жазуы. Ғибадатхана Виджаянагара патшалары Садасива Рая, Шриранга Рая және Венкатапати Рая II (16 ғасыр) тұсында кеңінен кеңейтілді. Көптеген кіші киіз үйлер мен бағаналы павильондар (мандапалар), мысалы Тируваймоли Мандапасы қосылды. Қазіргі ғибадатхананы 8 ғасырда Паллава патшасы салған. Гопурамды Паллава патшасы Тондайман Чакраварти де салған. Чола патшалары Раджа-Раджа мен Кулотунга III, Пандия патшасы Мараварман және Виджаянагара әулетінің көптеген билеушілері, соның ішінде Рамараджа Венкатапатриджа мен Вира Венкатапатидің үлестерін жазған жазулар бар. Бір кезде ғибадатхананы Шығыс Үндістан компаниясы басқарған. Пушкарани – Кайравани деп аталады және бес қасиетті тертхам танкты қоршап тұрған деп есептеледі – Индра, Сома, Агни, Мина және Вишну. Жеті риши – Бхригу, Атри, Маричи, Маркандея, Сумати, Саптарома және Джабали – мұнда тәубе еткен. Ғибадатханадағы барлық бес құдайды Тирумангай Альвар мақтаған. Сондай-ақ, 12 Альвардың бірі, сондай-ақ басқарушы құдайдың жұбайы ретінде қарастырылатын Андалға арналған бөлек киіз үй бар. Бұл Арджунаның күйме жүргізушісі Партхасарати ретінде Кришнаға арналған және Вишнудың үш аватарының мүсіндері орналасқан елдегі өте сирек киіз үйлердің бірі: Нарсима, Рама және Кришна. Сондай-ақ, ол ғибадатханадағы Теллия Сингар киіз үйі туралы да айтқан. Ғибадатхананы Тамил Наду үкіметінің индуистік діни және қайырымдылық қоры басқарады.

Теппам (Жұмыл) мерекесі

Теппотсавам (Теппам + Утсавам) деп те аталады, бұл көркем және түрлі-түсті фестиваль тамил айының маси айында 7 күнге созылады. Оның ішінде Партхасаратиге 3 күн, ал Шри Нарасимхар, Шри Ранганатхар, Шри Рамар және Шри Гаджендра Варадхарға бір-бір күннен бөлінеді. Жеті күндік шараға Ченнаи мен Тамил Надудың әртүрлі аймақтарынан көптеген ізбасарлар мен қараушылар келеді. Фестиваль үшін барабан мен ағаштан жасалған жүзбелі құрылыс салынып, шамдармен, гүлдермен, діни суреттермен, жібек тулармен және тағы басқа әсемдіктермен безендіріледі, бұл көзді қуантқан тамаша көрініс. Жақсы атмосфера үшін резервуардың айналасындағы бақшаға шамдар орнатылып, Нейрази Мандапамының (ғибадатхана резервуарының ортасындағы құрылыс) бұрыштарына бағытталған шамдар қойылады. Перумал (Құдай) Пураппаду (кету рәсімі) арқылы ғибадатхана резервуарына келіп, жүзбелі құрылыстың ішіне салтанатты түрде орналастырылады. Әр күні жүзбелі құрылыс Нейрази Мандапамының айналасында бес айналым жасайды. Содан кейін құдайлар төрт Мада көшесі бойымен шерумен өтеді. Жүздеген ізбасарлар ғибадатхананың баспалдақтарына жиналып, Теппамдағы Құдайды көруге асығады. Үшінші күннің ерекшелігі – жүзбелі құрылыстың ішінде құдайға арналып өткізілетін «Тируманджанам» атты рәсім. Бхаттачариярлардан (ғибадатхананың діни қызметкерлері) басқа ешкімге жүзбелі құрылысқа кіруге рұқсат жоқ. Тамил Наду өрт сөндіру және құтқару қызметі әдетте 10 жүзушіден тұратын құтқару тобын ұсынады. Бұл Теппам фестивалі Трипликанның ең бай мәдени мұрасының бір бөлігін көрсетеді, оны Ченнаиде Майлапурдан басқа еш жерде көру мүмкін емес.

Оқиғалар

Ғибадатханада 1750-жылдардан бастап ғасыр соңына дейін Шри Вайшнавизмнің екі тармағы – Тенкалай мен Вадакалай арасында ішкі қайшылықтар болды. Екі тармақ та ғибадатханада өздерінің соңғы шумақтарын оқу құқығы үшін күресті. Үнді классикалық музыкасының композиторы, Карнатик музыкасының үштігінің бірі саналатын Мүтусвами Дикшитар осы қасиетті орынға арнап "Shri Parthasarathina pAlitOsmyaham" әнін жазды. Тамил ақыны және тәуелсіздік үшін күрескен Бхаратхиар ғибадатханада өзі тамақтандырып жүрген пілдің шабуылына ұшырады. Ол оқиғадан аман қалғанмен, бірнеше айдан кейін денсаулығы нашарлап қайтыс болды. Үндістандық индуист монахы Свами Вивекананда Партхасаратхидің жақтасы болды. 1893 жылы шәкірті Алассингаға жазған хатында ол: "Тирувалликенидегі Партхасаратхиге бас иіп, кедейлер, кембағалдар және зұлымдыққа ұшырағандар үшін өмір бойы құрбандық етуге даугер болып, оның алдында осы үлкен құрбандықты уәделеңіз. Өйткені Партхасаратхи олар үшін уақыт-уақытпен келіп, оларды барлық нәрседен артық жақсы көреді" деп жазды. Оның шәкіртіне жазған осы хаты ғибадатхана дәлізіндегі қабырғаға жазылған.