Соданкиля: Лапландияның тарихы, мәдениеті мен кеніштері
Sodankylä
Соданкиля – Финляндияның Лапландия аймағындағы муниципалитет. Е63 және Е75 тас жолдарында орналасқан, сондай-ақ Китинен өзені жанында. Фин және Солтүстік Саами тілдері ресми тілдер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соданкиля ( ) – Финляндиядағы муниципалитет. Ол Лапландия аймағында орналасқан, 5 (E63) тас жолының солтүстік ұшында және 4 (E75) тас жолы бойында жатыр. Китинен өзені Соданкиляның орталығынан өтеді. Оның көршілес муниципалитеттері: Инари, Кемиярви, Киттиля, Пелкосенниеми, Рованиеми және Савукоски. Муниципалитетте екі ресми тіл бар: фин және солтүстік саам тілдері. Соданкиляның халқы – адам. Соданкиляда кен өндіру де кең таралған, себебі 1996 жылы ашылған, алтынға бағытталған Пахтаваара кені (Pahtavaaran kaivos) және 2012 жылы коммерциялық никель өндірісін бастаған Кевица кені (Kevitsan kaivos) муниципалитет аумағында орналасқан. "Соданкиля" және (сонымен қатар "Soađegilli") атаулары тікелей "Соғыс ауылы" деп аударылғанымен, атаудың этимологиясы "соғыс" сөзінен емес, Сова тегінен шыққан. 1986 жылдан бері Соданкиляда "Түн ортасы күні" кинофестивалі (Sodankylän elokuvajuhlat) өтіп келеді.
Sodankylä (; ; ; ) is a municipality of Finland. It is located in the region of Lapland, and lies at the northern end of Highway 5 (E63) and along Highway 4 (E75). The Kitinen River flows near the center of Sodankylä. Its neighbouring municipalities are Inari, Kemijärvi, Kittilä, Pelkosenniemi, Rovaniemi, and Savukoski. The municipality has two official languages: Finnish and Northern Sami. The municipality has a population of , There is also quite a lot of mining in Sodankylä, as the Pahtavaara mine (Pahtavaaran kaivos), which was opened in 1996 and focused on gold, and the Kevitsa mine (Kevitsan kaivos), which started commercial nickel mining production in 2012, operates in the municipality's territory. Although the name "Sodankylä" and (also "Soađegilli") directly translate to "Village of War", the etymology of the name is from a surname Sova rather than the word "war". Since 1986, Sodankylä has been home to the Midnight Sun Film Festival (Sodankylän elokuvajuhlat).
Ескі шіркеу
Соданкиляның ескі шіркеуі – Лапландиядағы ең көне шіркеулердің бірі. Бұл шіркеу 1689 жылы Орта Лапландия тұрғындары үшін салынған. Ол 1926 жылы қайта жаңартылып, 1991 және 1995 жылдар аралығында Ұлттық ескіліктер және тарихи ескерткіштер жөніндегі басқармасымен шатыр жапқыштары мен қабырға жабықшалары жаңадан жасалды. Шіркеу жаз айларында әлі де ашық болып тұрады.
The old church of Sodankylä is one of the oldest churches in Lapland. The church was built in 1689 for the people of Middle Lapland. It was restored in 1926, and the shingles and the boarding were re done between 1991 and 1995 by the National Board of Antiquities and Historical Monuments. The church is still open at summer time.
"Айғыр мен лаппа" мүсіні
Бұл мүсінді 1970 жылы мүсінші Энсио Сеппанен жасаған, ол Соданкиланың орталығында орналасқан. Қоладан жасалған мүсін бұғы шаруашылығын бейнелейді, бұл әлі күнге дейін Соданкиладағы ең маңызды кәсіптердің бірі болып табылады.
Sculptor Ensio Seppänen designed this statue in 1970, located in the center of Sodankylä. The bronze statue presents reindeer husbandry, which still is one of the most important trades in Sodankylä.
Танкавара алтын мұражайы
Танкаваарадағы Халықаралық алтын мұражайы финляндиялық алтынның тарихын, сондай-ақ әлемдегі маңызды алтын іздеулердің тарихын көрсетеді. "Алтын әлем" атты көрме 20-дан астам елдегі алтын туралы баяндайды. Ашық аспан астындағы мұражай бірнеше тарихи ғимараттарда орналасқан, ал ауласы суретші, профессор Энсио Сеппаненнің жасаған алтын іздеушінің үлкен қоладан құйылған мүсінімен әсемделген. Мұражайдың тас және минералдар коллекциясында бүкіл әлемнен 2500-ден астам мысалдар қойылған.
The International Gold Museum of Tankavaara presents the history of Finnish gold, as well as the history of the world's major gold rushes. A display called Golden world, tells the story of gold in more than 20 countries. The outdoor museum is housed within several historic buildings and the courtyard is decorated with a large bronze statue of a gold prospector, by the artist professor Ensio Seppänen. The museum's stone and mineral collection has more than 2500 samples on display from around the world.
Музей-галереясы Алариесто
Андреас Алариесто (1900-1986) – Соданкиладан шыққан суретші. Алариесто музей-галереясы 1986 жылдың шілде айында ашылды. Мұражайдың тұрақты көрмесі суретші Андреас Алариестоның өмірі мен туындыларын көрсетеді. Музей-галереяны Риикка мен Андреас Алариестоның «Лапландия суреттері» (Lapinkuvat) қоры және Соданкиля муниципалитеті күтіп ұстайды. Қордың басты мақсаты – Алариестоның жинаған туындыларын сақтау және ежелгі Сомпионың ерекше мәдени дәстүрін сақтап қалу.
Andreas Alariesto (1900 1986) was a painter from Sodankylä. Museum Gallery Alariesto was opened in July 1986. The museum's permanent exhibition displays artist Andreas Alariesto's life and works. Museum Gallery is maintenanted by Riikkas and Andreas Alariesto's Lapinkuvat (pictures of Lapland) Foundation and the Municipality of Sodankylä. The foundations's main goal is to take care of Alariesto's collected works and to preserve old Sompio's distinctive cultural tradition.
География
Соданкиля Арктикалық айнадан солтүстікке қарай жатыр.
Sodankylä lies just north of the Arctic Circle.
Климат
Соданкиллада субарктикалық климат (Koppen: Dfc) басым, жазда қысқа да жұмсақ, ал қыста ұзақ, суық, тым қарлы болады. Дегенмен, жаһандық жылыну салдарынан қар жауын мөлшері артты, көбінесе қардың көп болуына әкеп соқты. Оның өте солтүстікке орналасқандығы және жиі бұлтты болуы қыс айларында күн сәулесінің мөлшерін өте төмендетеді; желтоқсан айында күн сәулесі күніне екі минуттан да аз болады. Соданкиляда 20-23 желтоқсан аралығында полярлық түн, ал 31 мамыр мен 14 шілде аралығында полярлық күн байқалады. Температура әдетте 19,6 °C (3 °F) пен 19,4 °C (67 °F) аралығында болса, ал ең жоғары және ең төменгі температура көрсеткіштері 1999 жылғы 28 қаңтарда тіркелген 49,5 °C (57 °F) және 2018 жылғы 18 шілдеде тіркелген 32,1 °C (90 °F) аралығында.
Sodankylä has a subarctic climate (Koppen: Dfc), with short, mild summers and long, freezing, extremely snowy winters. However global warming has brought more extreme snowfalls, typically an increase. Its extreme northerly location combined with frequent overcast skies leads to very low amounts of sunshine in the winter months; December will average just under two minutes of sunshine daily. Sodankylä experiences polar night between 20 and 23 December and polar day between 31 May and 14 July. The temperature is usually between 19.6 °C ( 3 °F) and 19.4 °C (67 °F), but the all time temperature range is between 49.5 °C ( 57 °F) recorded on 28 January 1999 and 32.1 °C (90 °F) recorded on 18 July 2018.