Кіріспе

Uusimaa, Финляндиядағы муниципалитет. Сиунтио (; Sjundeå) – Оңтүстік Финляндиядағы Uusimaa аймағындағы муниципалитет. Оның көршілес муниципалитеттері батыста Инга, шығыста Киркконумми, солтүстік-батыста Лохья және солтүстікте Вихти. Ол Хельсинкидің батысында орналасқан. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, халық саны құрады, ал халық тығыздығы – . Муниципалитеттің ауданы – , оның ішінде – су. Сиунтио – фин және швед тілдерін ресми тілдер ретінде пайдаланатын екі тілді муниципалитет. Халықтың құрамында фин тілінде сөйлейтін, швед тілінде сөйлейтін және басқа тілдерде сөйлейтін адамдар бар. 1980 жылға дейін халықтың көп бөлігі швед тілінде сөйлеген. Сиунтионың ұраны – "Ota rauhallisesti – Ta det lugnt", яғни фин және швед тілдерінде «жайлап, тыныштал» деген мағынаны білдіреді. Муниципалитеттің жаңа брендтік бағдарламасы 2021 жылы жаңа логотиппен бірге осы ұранды енгізді.

Ерте тарих

Сиунтио тас дәуірінен бері қоныстанған, ал ең көне шаруашылық қоныстарының іздері ортағасырлық Сиунтио шіркеуі маңындағы өзен аңғарында табылды. Қола дәуіріне жататын зират та шіркеуге жақын, Крейансбергет төбесінде орналасқан. Сиунтио туралы ең алғашқы мәліметтерді қамтитын құжат 1382 жылға дейін сақталып қалған, ол Лохьядағы Әулие Лаурентий шіркеуіне жасалған сыйлық туралы айтады.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда Сиунтиода екі үлкен сарай, Суития және Шюндби салынды. Суития сарайы туралы ең алғашқы жазба 1420 жылы Суития және Хем замкісінің басқарушысына тиесілі иелік арасындағы шекаралық дауды қарастырған құжатта кездеседі. Кейіннен бұл иелік Флемингтер отбасының меншігіне өтті. Уақыт өте келе Флемингтер Суития иелігіне жаңа жерлер қосты; бір кезде Суитияның Пиккала өзенінің құйылысына жақын теңіз жағасында өз порты болған. Флемингтер 1530 жылдары Финляндиядағы алғашқы темір зауытын Суития сарайының жерінде салды. Шюндби сарайы алғаш рет 1417 жылғы құжатта айтылады. Бұл сарайға көптеген ақсүйектер мен патшалар ие болды, олардың ішінде Швеция королевасы Кристина да болды. Тастан салынған Әулие Петр шіркеуі 1480 жыл шамасында бұрынғы ағаш шіркеулердің орнында салынды. 1823 жылы шіркеу өртенгеннен кейін, шіркеудің ең көне бөлігі саналатын сакристика және қару-жарақ қоймасы бұзылып алынды.

18002000

Финляндияның ұлттық жазушысы Алексис Киви 1864-1871 жылдары Сиунтиодағы Фанжункарс шаруа қожалығында тұрған. Жағалау темір жолы салынғаннан кейін шіркеу маңындағы ескі муниципалитет орталығы маңыздылығын жоғалта бастады. Жаңа темір жол станциясы шіркеуден оңтүстікке қарай бірнеше шақырым қашықтықта салынды, соның салдарынан темір жол станциясы төңірегінде жаңа муниципалитет орталығы құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Оңтүстік Сиунтионың бір бөлігі 1944 жылғы Мәскеу келісімі бойынша Финляндия, Кеңес Одағы және Ұлыбритания арасындағы келісімге сәйкес 50 жылға Кеңес Одағына Порккала теңіз базасының бөлігі ретінде берілді. 1956 жылы жер Финляндияға қайтарылса да, аймақта кеңестік оккупацияның іздері әлі де көрініп тұр, оның ішінде Шиундби үйінің сүт үйінің қабырғаларында кириллицамен жазылған әскери бұйрықтар және Пиккала үйінің жанында кеңестік триумфальдық аркасы бар.

2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2011 жылы Сиунтио, Карялохья, Самматти және Нумми Пусула муниципалитеттерімен бірге 2013 жылдан бастап Лохья қаласымен бірігуге келісті. Бұл шешімге Финляндия мемлекетінің кіші муниципалитеттерді біріктіруге бағытталған ұсынысы себеп болды. Мақсаты – шығындарды азайту үшін ірі әкімшілік аймақтар құру еді. Алайда, бұл шешім Сиунтиодағы саяси партиялар арасында дау тудырып, халықты екіге бөліп тастады. Бірнеше дұрыс емес келіссөздерден кейін Сиунтио ешқандай нақты жауап бере алмады, нәтижесінде Лохьямен бірігуден бас тартты. 2018 жылы Сиунтио Хельсинки аймақтық көлік басқармасына қосылып, Хельсинки маңына қолайлы қоғамдық көлік қатынасын қамтамасыз етті.

Табиғат және география

Сиунтионың солтүстік бөлігінде көптеген биік төбелер және орманмен жабылған үлкен эскер (жартасты құрылым) бар, ал Сиунтионың оңтүстік бөлігі бұрынғыдай төбелі емес, бірақ сондай-ақ орманмен жабылған. Сиунтионың оңтүстік және орталық бөліктерінде кіші-үлкен көлдер де кездеседі. Сиунтионың батыс бөлігінде кең, тегіс егістік алқаптары бар. Сиунтиода Плиттерберг еменді орманы, Торсгардтың ежелгі орман массиві, Мейко Лапптраск көлінің аймағы және Сиунтио өзенінің жағалауы сияқты бірнеше Natura 2000 табиғат қорғау аймақтары да орналасқан.

Дін

Христиан діні Сиунтиодағы басты дін. Финляндияның евангелистік-лютеран шіркеуі – Сиунтиодағы ең ірі діни ұйым. Ол екі қауымға бөлінеді: фин тілінде сөйлейтін қауым (Siuntion suomalainen seurakunta) және швед тілінде сөйлейтін қауым (Sjundeå svenska församling). Екі қауым да ортағасырлық тас шіркеуді бөліседі, ол Әулие Петрге арналған. Хельсинкидің фин православие шіркеуі де Сиунтиода қызмет етеді.

Ортағасырлық Санкт-Петер шіркеуі

Сиунтиодағы Әулие Петр шіркеуі 1480 жылдар шамасында Финляндияның католик кезеңінде салынған. Шіркеудің күмбездерінде сол дәуірден сақталған библейлік суреттер әлі де бар. Шіркеу ішіндегі ең көне заттар да орта ғасырларға дейін барады.

Суития сарай үйі

Суития сарайы (фин. Suitian kartano, швед. Svidja slott) – 1540 жылдары салынған үлкен тастан тұрғызылған сарай. Екі қабатты ғимараттың қабырғалары қорғану мақсатында бір метрден қалың. Бірінші қабаты 1760 жылдардың басында Эсбьёрн Реутерхолммен қайта жаңартылды. Финляндия мемлекеті 2015 жылы Суитияны жеке меншік иесіне 11,7 миллион еуроға сатты. Суития, Санкт-Петер шіркеуімен бірге, ұлттық маңызы бар салынған мәдени орталар тізіміне енгізілген және Фин мұрасы агенттігі тарапынан қорғалады.

Шундби елордасының сарай үйі

Шюндби сарайы 1560 жылдары швед королі Густав Вазаның ат шаруашылығын басқарған Якоб Хенрикссон салған. Адлеркрейц отбасы 18-ғасырдан бері Шюндбиге иелік етеді және жаз айларында сарайдың ішіне экскурсиялар ұйымдастырылады. Порккала әскери-теңіз базасын кеңейту кезінде Шюндби совет шекарасының ішінде қалды. Осы кезеңде үй көп зақымданып, бірақ кейін толық қалпына келтірілді. Шюндбидегі сүт зауытының қабырғаларында совет әскерлерінің қалай мінез-құлық таныту керектігі туралы кириллицамен жазылған нұсқаулар әлі де көрініп тұр. Шюндби ұлттық маңызы бар салынған мәдени орта ретінде тіркелген және Фин мұрасы агенттігімен қорғалады.

Пиккала сарай үйі және Кеңестер Жеңіс мұнарасы

Пиккала сарайы Порккала әскери-теңіз базасы жалға берілген кезде шекараның совет жағында орналасқан. Сарайдың жанынан Пыккаладан Финляндиядағы жалғыз сақталған совет триумф аркасына дейін созылатын, Кабанов жолы деп аталатын тас жол өтеді. Бұл жол совет әскери машиналарын жүргізуге ыңғайлы болу үшін таспен төселген. Пиккала сарайы және оның төңірегі Ұлттық маңызы бар салынған мәдени орта ретінде тізілген және Фин мұрасы агенттігімен қорғалады.

Тюстерби елордасы

Тюстерби сарайы Сиунтиодағы ең көне ағаш сарайлардың бірі еді. Сарай Тюстерби ауылындағы шіркеуге жақын орналасқан. Сарай 19 ғасырдың соңында Хельсинкиден Сиунтиоға көшірілген. 2011 жылы Тюстерби сарайы үлкен өртте толығымен қирады.

Гардскулла сарайы мен ауыл шаруашылығы мұражайы

Гардскулла сарайы – Финляндиядағы ең ірі шаруашылықтардың бірі, 680 гектарға жуық жерді алып жатыр. Басты ғимарат 1850 жылдары салынған. Гардскулла жеке мұражайында ауыл шаруашылығына қатысты көптеген заттар қойылған. Онда 100-ден астам ескі трактор, бірнеше автомобиль, құрал-жабдықтар және бу машиналары көрсетілген.

Сиунтионың жергілікті тарих мұражайы

Сиунтионың жергілікті тарих мұражайы, Сиунтио шіркеуінің ауылында орналасқан, муниципалитет тарихы мен мәдениетіне арналған тұрақты көрмелерді ежелгі заманнан бастап тәуелсіз Финляндияның қазіргі күніне дейін ұсынады.

Фанжункарлар

Фанжункарс – Сиунтиодағы әскери шаруашылық және мұражай. 1864-1871 жылдары Финляндияның ұлттық жазушысы Алексис Киви осы шаруашылықта тұрған. Киви Сиунтиодағы Фанжункарста "Жеті бауыр" сияқты ең танымал туындыларын жазды.

Елтаңбасы

Сиунтионың гербі – муниципалитеттің геральдикалық символы. Оны А. В. Ранкен жасаған, ал 1950 жылғы 22 сәуірде Ішкі істер министрлігі бекіткен. Гербтің негізгі бейнесі – екі толқынды сәуленің арасындағы кілт. Кілт Сиунтионың ортағасырлық тас шіркеуінің қасиетті покровительі – әулие Петрді бейнелейді. Герб түстері Уусимаа облысы гербінің түстерімен үйлеседі. Гербтің ресми геральдикалық сипаттамасы: Көк фонға көлденең орналасқан алтын кілт, сабында айқыш белгісі және төртбұрышты саптық бөлігі бар, екі күміс жолақтың арасында толқын тәрізді өрнектер бейнеленген.

Білім

2018 жылы Päivärinne бастауыш мектебін жабу және сату туралы шешім қабылданғаннан кейін, Сиунтиода екі мектеп қалды: фин тілінде оқытатын Aleksis Kiven koulu және швед тілінде оқытатын Sjundeå svenska skola. 2020 жылы Aleksis Kiven koulu топыраққа шөгіп, ішкі ауасының жағдайы нашарлағандықтан бұзылғаннан кейін Сиунтио муниципалитет орталығында жаңа мектеп кешенін салуды бастады. 2022 жылы аяқталған Siuntion Sydän – Sjundeå Hjärta деп аталатын жаңа ғимарат кешенінде коммуналдық кітапхана, жаңа Aleksis Kiven koulu және Sjundeå svenska skola орналасқан. Сиунтиода жоғары мектептер жоқ, сондықтан жасөспірімдер орта мектепті бітіргеннен кейін Киркконумми, Лохья, Вихти немесе Хельсинки қалаларында білім алады. 2005 жылға дейін Хельсинки университетінің Суития сарайындағы Сиунтиода ғылыми-зерттеу шаруашылығы болды.