Кіріспе
1911 жылы Макс Бербомның «Зулейка Добсон» романы, толық атауы «Зулейка Добсон, немесе Оксфорд махаббат тарихы» – 1911 жылы Оксфордта жарық көрген ағылшын эссешісі Макс Бербомның жалғыз романы. Онда «Өлімнің барлық келісімдерді жойқысы келеді» деген мәшһүр сөз бар және ол Эдвард дәуіріндегі Оксфордтың сыншылдық бейнесін көрсетеді. 1998 жылы «Modern Library» (Заманауи кітапхана) «Зулейка Добсонды» 20 ғасырдың 100 үздік ағылшыл романының тізімінде 59-шы орынға қойды. Роман көбінесе үшінші тұлғада баяндалған, бірақ әңгімелеуші Зулейканың кейіпкерімен шектелген (аталуы «Зу-ли-ка» деп айтылады), содан кейін герцогқа ауысады, ал романның ортасында грек Музасы Клиодан шабыт алғанын мәлімдеген бірінші тұлғаға өтеді, Клионың барлық нәрсені көре алатын перспективасын Зевс ұсынады. Бұл баяндаушыға Оксфордқа келген танымал тарихи тұлғалардың көлеңкелерін көруге мүмкіндік береді, олар кейде романның кейіпкерлеріне көрінбейді, бірақ оқиғаға мистикалық элемент қосады. Роберт Мигалл «Зулейканың жаңа жүз жылдық басылымының» (Collector's Library, 2011) соңғы сөзінде былай деп жазады: «Зулейка болашақтың жаршысы – [Бербом] қазіргі заманғы құбылысты болжайды: B тізіміндегі таланттар A тізіміндегі БАҚ назарына ие болады». Бербом кітапты 1898 жылы жаза бастап, 1910 жылы аяқтады, ал «Heinemann» баспасы оны 1911 жылғы 26 қазанда жарыққа шығарды. Ол оны роман деп емес, «өзінің ойын-сауығы үшін повестьтік идеямен әуестенген эссешінің жұмысы» деп қарастырды. Сидней Касл Робертс «Кембридждегі Зулейка» (1941) атты пародия жазды.
Zuleika Dobson, full title Zuleika Dobson, or, an Oxford love story, is the only novel by English essayist Max Beerbohm, a satire of undergraduate life at Oxford published in 1911. It includes the famous line "Death cancels all engagements" and presents a corrosive view of Edwardian Oxford. In 1998, the Modern Library ranked Zuleika Dobson 59th on its list of the 100 best English language novels of the 20th century. The book largely employs a third person narrator limited to the character of Zuleika (pronounced "Zu lee ka"), then shifting to that of the Duke, then halfway through the novel suddenly becoming a first person narrator who claims inspiration from the Greek Muse Clio, with her all seeing narrative perspective provided by Zeus. This allows the narrator to also see the ghosts of notable historical visitors to Oxford, who are present but otherwise invisible to the human characters at certain times in the novel, adding an element of the supernatural. Robert Mighall in his Afterword to the New Centenary Edition of Zuleika (Collector's Library, 2011), writes: "Zuleika is of the future [Beerbohm] anticipates an all too familiar feature of the contemporary scene: the D list talent afforded A list media attention." Beerbohm began writing the book in 1898, finishing in 1910, with Heinemann publishing it on 26 October 1911. He saw it not as a novel, but rather as "the work of a leisurely essayist amusing himself with a narrative idea." Sydney Castle Roberts wrote a parody, Zuleika in Cambridge (1941).
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Зюлейка Добсон – "қате әдемі болмаса да" – Эдвард дәуірінің өте тартымды жас әйелі, нағыз фаталь әйел, кәсіп бойынша – икемділік шебері, бұрын ақ гувернант болған. Зюлейканың қазіргі кәсібі (әлде, одан да маңыздысы, оның таңғажайып сұлулығы) оны шағын танымалдылыққа ие етті және ол Оксфорд университетінің ерлерге арналған құпиялы кеңістігіне кіруге мүмкіндік алды, себебі оның атасы Джудас колледжінің (Мертон колледжінің үлгісінде, Бербомның альма-матері) қадағалаушысы болып табылады. Ол жерде ол өмірінде алғаш рет Дорсет герцогіне ғашық болады – мақтаншыл, эмоциялық жағынан ұзап тұрған студент, ол оны көргенде сезімдерін бақылай алмай, оған қарсылық білдіреді. Ол оған да алғашқы махаббаты екенін мойындауға мәжбүр болады. Ол тек оған ие болған адамды ғана сүйе алатынын сезінгендіктен, барлық күйермендерін қабылдамайды, тіпті таңғалып қалған герцогқа да солай жауап береді. Герцог тез арада Ноакстың, тағы бір Оксфорд студентінің, тіпті онымен сөйлеспей-ақ оған ғашық болғанын біледі. Көреген еркектер бірден оған ғашық болады. Өзінің махаббатын бірінші рет қайтарылғанын сезінген (неғұрлым қысқа болса да) герцог, Зюлейкаға деген құмарлығын көрсету үшін және оның қызыққан күші туралы оны ескерту үшін өзін-өзі өлтіруге шешім қабылдайды. Зюлейка герцогтің қайықтан секіруін тоқтата алады, бірақ ол үшін өлетін еркектерге романтикалық көзқараспен қарайды және оның өзін-өзі өлтіруіне қарсы емес. Герцог келесі күні өзін-өзі өлтіруге уәде береді, Зюлейка оған аздап келіседі, сол түні әлеуметтік клубында кешкі ас ішеді, онда басқа мүшелер де Зюлейкаға деген сүйіспеншіліктерін білдіреді. Оларға өлімге ұмтылу жоспарын айтқаннан кейін, қалғандары күтпеген жерден Зюлейка үшін өзін-өзі өлтіруге келіседі. Бұл идея Оксфорд студенттерінің санасына жылдам тарап, олардың барлығы Зюлейканы көріскенде ғашық болады. Герцог студенттердің өзін-өзі өлтіруін тоқтатудың жалғыз жолы – өзін-өзі өлтірмеу екенін түсінеді, олар оның үлгісін көрсетеді деп үміттенеді. Ежелгі дәстүр бойынша, Дорсет герцогының өлімі алдында екі қара соу Танкертон-холлдың, отбасылық резиденцияның қабырғаларына қонады; соулар түн бойы сонда қалады, ал таңертең белгісіз бағытқа ұшып кетеді. Өзін-өзі өлтіруді жалғастыру туралы ойланып, ақырында Зюлейканың өмірі сияқты құнды өмірді қабылдауға шешім қабылдаған сияқты көрінеді, герцог Танкертондағы үй басқарушысынан телеграмма алады, ол соулардың оралуы туралы хабарлайды. Герцог бұл белгіні құдайлар оның тағдырын шешкенін білдіреді деп түсіндіреді. Ол Зюлейкаға енді оның үшін емес, бірақ ол өледі деп мақтан тұтады; ол өзенге секіргенде оның атын айқайлап, оның үшін өліп жатқандай көрінуіне келіседі. Сол күні ауа райы нашарлап, сегізінші аптаның қайық жарыстары тоқтап қалады, ал герцог Изис өзенінде өзін батырады, Гартер орденінің киімін киіп жүр. Оксфорд студенттерінің барлығы дерлік оның үлгісін көрсетеді, біреуі ғана бас тартады. Оксфорд студенттерінің барлығы, соның ішінде кейбір кешігулерден кейін, қорқақ Ноакс та қайтыс болды. Зюлейка бұл оқиғаны әжесімен талқылайды, ол өзінің жасында барлығына ғашық болғанын айтады. Оксфордтың академиялық қызметкерлері студенттердің көп бөлігі жоғалып кеткенін байқамайды, ал Зюлейка келесі күні таңертең Кембриджге бару үшін пойыз тапсырыс етуге шешім қабылдайды.