Кіріспе

Б.з.д. 6-5 ғасырлардың шектерінде өмір сүрген грек драматургі және философы Епихарм Костық немесе Епихарм Комик немесе Сиракузалық Епихарм Комик, бірінші комедия жазушылардың бірі деп есептеледі және дорикалық немесе сицилиялық комедиялық форманы қалыптастырған.

Әдеби дәлелдер

Эпихарм туралы ақпараттың көп бөлігі Афиней, Суда және Диоген Лаертийдің еңбектерінен алынған, бірақ одан басқа да көптеген көне авторлардың үзінділері мен түсініктемелері де кездеседі. Оның үзінділерінің стандартты басылымын Кейбел жасаған (1890), содан бері оған түрлі толықтырулар мен түзетулер енгізілді. Сонымен қатар, мәтіннің ұзын бөліктері жазылған папирустар да табылған, бірақ олар көбінесе көптеген кемшіліктеріне байланысты түсінуге қиын. Платон Эпихармды "Горгий" диалогында және "Теетет" кітабында еске алады. Соңғысында Сократ Эпихармды "Комедияның патшасы", Гомерді "Трагедияның патшасы" деп, ал екеуін де "екі түрлі поэзияның ұлы шеберлері" деп атайды. Аристотель ("Поэтика" 5.1449b5) оның Формиспен бірге комикалық сюжеттерді (μῦθοι, muthoi) құрастырғанын жазады. XII ғасыр философ Константин Никейлік Эпихармға сілтеме жасайды.

Өмір

Оның барлық биографиялық мәліметтері күдікпен қарастырылуы керек. Эпихармның туған жері белгісіз, бірақ кейінгі және сенімсіз ежелгі түсіндірушілер бірнеше мүмкіндіктерді ұсынады. Суда (E 2766) оның Сиракузада немесе Сиканиялық Крастос қаласында туғанын жазады. Диоген Лаэрт (VIII 78) Эпихармның қазіргі Кефалосқа жақын Камари шығанағындағы Костың ежелгі астанасы Астипалеяда туғанын хабарлайды. Диоген Лаэрт сондай-ақ Эпихармның әкесі белгілі дәрігер Хелоталес болғанын, ол Эпихарм бірнеше айлық болғанда отбасын Сицилиядағы Мегараға көшіргенін айтады. Әкесінің Асклепий дәстүрінде тәрбиеленгенімен, ересек күні Эпихарм Пифагордың ізбасары болды. Б.з.д. 484 жылдан кейін ол Сиракузада, Магна Грецияда тұрып, тирандар Гело мен Иеро I-ге ақын қызметін атқарған болуы мүмкін. Оның поэзиясының тақырыптары кең ауқымды болды – мас болу мен жалқаулыққа қарсы насихаттардан бастап, мифологиялық пароди сияқты беймәлім тақырыптарға дейін, сонымен қатар философия, медицина, табиғаттану, тіл білімі және этика туралы да жазды. Көптеген философиялық және моральдық сабақтардың арасында Эпихарм жақсылықты үнемі қолдану тұқым қуалаушылықты жеңе алатынын, сондықтан кез келген адам, туған тегіне қарамастан, жақсы адам болуға қабілетті екенін үйретті. Ол 90-нан астам жасында қайтыс болды (Лукианның мәлімдемесіне сәйкес, 97 жасында). Диоген Лаэрт Сиракуза тұрғындары оған арнап қоладан мүсін қойғанын, ал Теокрит оған келесі жазуды жазғанын хабарлайды: «Жарқын күн басқа жұлдыздардан артық, Теңіз өзендерден биік: Дана Эпихарм да адамдардан артық, Қонақжай Сиракуза оны тәж кигізді». Теокриттің 18-ші эпиграммасы (AP IX 60; Кассель және Остин Тесті 18) оның құрметіне жазылған. Әлемдік ғалым және саяхатшы Александр фон Гумбольдт Эпихармды өзі жариялаған жалғыз көркем мәтіннің басты кейіпкері етіп жасады; ол 1795 жылы Фридрих Шиллердің «Хорен» журналында «Die Lebenskraft oder der Rhodische Genius» [Тіршілік күші немесе Родос генийі] деген атпен жарық көрді. Эпихарм мұнда табиғат философы және өнерді түсіндіруші ретінде бейнеленеді.