Кіріспе

АҚШ тұтынушыларды қорғау заңнамасы

Fair Debt Collection Practices Act (FDCPA), Pub. L. 95 109; 91 Stat. 874, кодификацияланған 1692p ретінде, 1977 жылдың 20 қыркүйегінде мақұлданған (кейіннен өзгертілген), – тұтынушыларды қорғау заңнамасына енгізілген түзету, тұтынушылардың қарыз өндіріп алудағы зәбірлі әрекеттерден құқықтық қорғалуын қамтамасыз етеді, осы заңның VIII тарауы ретінде. Заңның негізгі мақсаттары: тұтынушылардың қарызын өндіріп алудағы теріс тәжірибелерді жою, қарыз өндіріп алудың әділдігін қамтамасыз ету, сондай-ақ тұтынушыларға қарыз туралы ақпаратты даулап, оның дұрыстығын тексеруге мүмкіндік беру. Заң қарыз өндіріп алушылардың қызметін жүргізу ережелерін белгілейді, қарыз өндіріп алушылармен байланыстағы тұтынушылардың құқықтарын анықтайды және заң бұзушылықтар үшін жазалар мен өтеу шараларын қарастырады. Ол кейде Әділ несиелік есеп беру туралы заңмен бірге қолданылады.

FDCPA-ға кіретін адамдар мен ұйымдар

FDCPA қарыз жинаушыны "негізгі мақсаты кез келген қарызды жинау болып табылатын кез-келген мемлекетаралық сауданың құралын немесе поштаны пайдаланатын, немесе тікелей немесе жанама түрде қарыздарды жинауға тырысатын кез келген адам" деп анықтайды. FDCPA көбінесе үшінші тарап қарыз жинаушыларға ғана қолданылады, «алғашқы кредитор» үшін ішкі жинаушыларға емес. Бірақ, кейбір штаттарда, мысалы Калифорнияда, FDCPA-ны қайталайтын және бастапқы кредиторларды реттейтін тұтынушыларды қорғау туралы заңдар бар. Сонымен қатар, кейбір федералды соттар қарызды жинаушыны «кредитор» емес, керісінше FDCPA бойынша «қарыз жинаушы» деп шешті, егер қарыз жинаушы бастапқы кредитордан қарызды жинау мақсатымен сатып алған жағдайда. Анықтамалар мен қолданыс ауқымы уақыт өте келе өзгерді. FDCPA-ның өзі «қарыз жинаушы» анықтамасына көптеген ерекшеліктерді қамтиды, әсіресе 2006 жылғы 13 қазанда 2006 жылғы Қаржылық қызметтерді реттеу туралы заң қабылданғаннан кейін. Бастапқыда қарыз жинаушы ретінде нақты көрсетілмеген адвокаттар, 1986 жылдан бастап (егер олар анықтамаға сәйкес келсе) енгізілді. FDCPA-ның «тұтынушылар» және «қарыз» анықтамалары заңның қолданылуын жеке, отбасылық немесе үй шаруашылығымен жасалған мәмілелерге ғана шектейді. Сондықтан, бизнестің (немесе жеке тұлғалардың бизнес мақсаты үшін) қарызы FDCPA-ға жатпайды. Федералды салық ісінде Smith v. United States, Бесінші апелляциялық округ соты салық төлеушінің «Әділ қарыз жинау туралы заңға жүгінуі негізсіз, себебі заң «қарыз жинаушы» анықтамасынан «қарызды жинау немесе жинауға тырысу оның ресми міндеттерін орындау кезінде болған жағдайда» АҚШ-тың кез келген лауазымды адамы немесе қызметкерін» алып тастайды. 15 U.S.C. § 1692a(6)(C)». Бірақ 1998 жылы Конгресс Ішкі кірістер кодексін «Әділ салық жинау практикасы» деген жаңа 6304-тарауды қосу арқылы өзгертті, ол Әділ қарыз жинау практикасы туралы заңның кейбір ережелеріне ұқсас ережелерді қамтиды. Henson v. Santander Consumer USA Inc. ісінде Жоғарғы Сот тұтынушылық қарызды FDCPA-дан сатып алатын өндіріп алу компанияларын қолданыстан шығарды, бірауыздан компания өз есебінен сатып алған қарызды Әділ өндіріп алу практикасы туралы заң бойынша «қарыз жинаушы» деген заңдық анықтаманы іске асырмай өндіріп ала алатынын шешті. Дегенмен, кем дегенде бір округтік соттың кейінгі шешімі Хенсонның әсерін азайтып, тұтынушылық қарызды сатып алатын компаниялар FDCPA-ға «негізгі мақсаты» қарызды жинау болып табылатын бизнес ретінде кіре алатынын анықтады.

FDCPA-ны орындау

Федералды сауда комиссиясы бастапқыда Федералды сауда комиссиясы туралы заңға сәйкес өкілеттіктерін пайдалана отырып, FDCPA-ны әкімшілік тәртіппен орындауға құқылы болды. Алайда, 2010 жылғы Додд-Франк заңының ауқымды реформаларынан кейін FDCPA-ны негізінен Тұтынушылардың қаржылық қорғалуы бюросы іске асырады. Зарда көрген тұтынушылар үшінші тараптан қарыз жинаушылардан зиянды өтеуді (нақты, заңмен белгіленген, адвокаттық гонорарлар және сот шығындары) алу үшін штаттық немесе федералды сотқа жеке шағымдануға құқылы. FDCPA – қатаң жауапкершілік заңы, яғни егер қарыз жинаушы FDCPA-ны бұзғаны дәлелденсе, тұтынушы нақты зиянды дәлелдемей-ақ 1000 долларға дейінгі заңмен белгіленген өтемақыны және ақылға қонымды адвокаттық гонорарды талап ете алады. Дегенмен, егер қарыз жинаушы бұзушылықтың (немесе бұзушылықтардың) қасақана жасалмағанын және осы қателіктерді болдырмауға бағытталған процедураларға қарамастан, «жақсы ниетпен жасалған қате» салдарынан болғанын көрсетсе, жазадан құтылуы мүмкін. Егер тұтынушы сот процесін ұтылып, сот тұтынушының істі жаман ниетпен және мазалау мақсатында бастағанын анықтаса, сот қарыз жинаушыға адвокаттық гонорар төлеуді бұйыруы мүмкін. Тағы бір шектеу – бір жылдық мерзім, Жоғарғы Соттың Rotkiske v. Klemm (2019) ісі бойынша шешімінде бұл мерзімнің күдікті бұзушылық жасалған күнінен басталатыны, оқиғаның анықталған күнінен емес, белгіленді.

Тұтынушылар топтары бойынша

Кейбір тұтынушылар топтары FDCPA жеткілікті деңгейде емес екенін, және адал емес өндіріп алу агенттіктеріне қарсы тиісті эсерді қамтамасыз етпейді деп санайды. Тұтынушылар ұйымдары заңның 1977 жылғы бастапқы нұсқасында белгіленген ең жоғары заңдық өтеуақымның инфляциямен бірге өспегеніне шағымданады; 1977 жылғы 1000 доллардың құны қазіргі кезде шамамен <есептелген сома> тең.

Кредиттік индустрия бойынша

Керісінше, несие индустриясындағы көптеген мамандар мен кейбір соттар FDCPA жиі негіссіз сот процесін бастау және ұсақ-түйек техникалық бұзушылықтар үшін өтемақы талап ету үшін қолданылғанын, ал кейде жарамды қарыздарды өндіріп алу мүмкіндігіне елеулі кедергі келтіргенін мәлімдеді. FDCPA-ның қатаң жауапкершілік принципіне байланысты, қарыз өндіру саласы және оларға жауапкершілік сақтандырумен қамтамасыз ететін сақтандыру компаниялары Конгреске осы "шамадан тыс техникалық" бұзушылықтар үшін азаматтық жауапкершілікті азайту мақсатында заңның ережелерін жеңілдету үшін бірнеше рет лобби жасады. Дебиторлық есептерді басқару индустриясы да FDCPA-да азаматтық істерде өндіріп алу агенттіктерінің жауапкершілігіне әкелетін қайшылықтар бар екенін, әсіресе заң қабылданған кезде болмаған технологиямен жұмыс істегенде алаңдаушылық білдірді. Мысалы, FDCPA өндіріп алу агенттігін тұтынушымен кез келген хабарласуда өзін агенттік ретінде таныстыруға міндеттейді. Сонымен қатар, өндіріп алу агенттігі тұтынушының қарызы туралы ешкімге хабарлай алмайды. Егер өндіріп алушы телефон жауабына немесе дауыстық поштаға хабарлама қалдырса, бұл екі талап қарама-қайшы болады. Егер өндіріп алушы өзін және компаниясын таныстырса, үшінші тұлға хабарламаны ести алады, бұл үшінші тарапқа ақпарат беру туралы бұзушылыққа әкелуі мүмкін. Сот практикасы бұл мәселені қарастырды, бірақ оны әлі шешкен жоқ.

Реттеуші агенттіктер мен FDCPA

Өз кезегінде, Федералды сауда комиссиясы (FTC) өз FDCPA-ны орындау қызметінің нәтижелері туралы Конгреске жыл сайынғы есеп ұсынады. Бұл есепте FDCPA-ны бұзу туралы тұтынушылардың FTC-ге берген шағымдарының мәліметтері келтірілген. 2013 жылғы есепке сәйкес, 2012 жылы FTC үшінші тараптан қарыз өндіріп алушылар туралы 125 136 тұтынушы шағымын алды, бұл 2011 жылы алынған 144 451 шағымнан кем. FTC басқа кез келген салаға қарағанда қарыз өндіріп алушылар туралы көбірек шағым алады, бірақ шағымдар саны қарыз өндіріп алушылардың тұтынушылармен жасайтын жалпы байланыстардың шағын пайызын құрайды. FTC-ның FDCPA бойынша қарыз өндіріп алушылардың әрекеттері туралы ресми пікірлер беруге құқығы бар, бірақ Додд-Франк Уолл-стрит реформасы және тұтынушыларды қорғау туралы заң, 2011 жылдың 21 қаңтарынан 21 шілдесіне дейін ереже жасау құқығын Жаңа Тұтынушыларды қаржылық қорғау бюросына (CFPB) береді. FTC FDCPA-ны орындау құқығын сақтайды, бірақ CFPB FTC-ның кеңес беру функциясын өз мойнына алады. FTC-ның ресми пікіріне адал сәйкестік FDCPA бойынша екінші заңдық қорғаныс болып табылады. Дегенмен, FTC кеңес беру пікірлерін беру құқығын сирек қолданды. 2000 жылға дейін FTC FDCPA бойынша ешқандай кеңес беру пікірін жарияламады, ал 2009 жылға дейін тек төрт пікір жарияланды.