Кіріспе

Германияда жүктіліктің алғашқы 12 аптасында жүктілікті тоқтату сұраныс бойынша қылмыстық жазадан босатылған. Егер жүктілік жүкті әйелдің денсаулығына немесе психикалық денсаулығына қауіп төндірсе, осы ереже жүктіліктің кейінгі кезеңдерінде де қолданылады. Зорлау салдарынан жүктілікті тоқтату қажет болған жағдайда кеңес алу міндетті емес. Әйел аборт жасатудан кем дегенде үш күн бұрын "Schwangerschaftskonfliktberatung" ("жүктілік конфликті бойынша кеңес беру") деп аталатын кеңес алуы керек, ол кеңес мемлекеттік бекітілген орталықта өтуі тиіс, содан кейін кеңес сұрағанға "Beratungsschein" ("кеңес беру туралы куәлік") беріледі. Дәрігерлер аборт жасау үшін дәрі тағайындайды және дәріге жағымсыз реакциялар болмауын қадағалайды.

Заң

Германияның қылмыстық кодексінің 218-бабы бойынша аборт заңсыз болып табылады және үш жылға дейін бас бостандығынан айырумен жазаланады (немесе жүкті әйелдің еркіне қарсы жасалған немесе ойсыздықпен жасалған аборттар үшін бес жылға дейін). Германияның қылмыстық кодексінің 218а-бабы, "Аборт жасау үшін жауапкершіліктен босату" деп аталады, бірінші триместрде кеңес алу арқылы жасалған аборттарға, медициналық көрсеткіштер бойынша жасалған аборттарға және заңсыз жыныстық қатынастар нәтижесінде туған жағдайларда (мысалы, кәмелетке толмағандарға қатысты зорлау немесе жыныстық шабуыл) жасалған аборттарға ерекшелік жасайды. Германиядағы барлық аборттарды медициналық білімі бар дәрігерлер ғана жасауы керек.

Статистика

Аборттар саны соңғы 25 жыл бойы төмендеп келді, 1996 мен 2002 жылдар аралығында жылына 130 000–135 000 аборт тіркелді, бірақ 2016 жылы бұл көрсеткіш 99 000 абортқа дейін төмендеді және содан бері жылына шамамен 100 000 аборт деңгейінде тұрақталды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 1000 тірі туған балада 129 аборт тіркелді.

Ерте кездері

Аборт туралы заңдар 1532 жылғы Constitutio Criminalis Carolina-ның 133-тармағында кодификацияланды. Кейін Германияда, мысалы Пруссияда, Пруссия мемлекеттеріне арналған жалпы мемлекеттік заңдардың 2-бөлігі, 20-тарау, 986-990-баптары (1794) бойынша жеке заңдар қабылданды. 1851 жылы бұл Пруссияның қылмыстық кодексінің 181 және 182-баптарында бекітілді, бұл Солтүстік Германия Федерациясының қылмыстық кодексінің (1870) негізін құрады. 1871 жылдың 15 мамырында Германия империясы жарияланғаннан кейін, аталған кодекс Германия империясының қылмыстық кодексіне (Strafgesetzbuch) 218-220-баптар арқылы енгізіліп, 1872 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. 218-бап бойынша аборт қылмыс деп танылды және оны жасаған әйел мен оған қатысы бар кез келген адам жазаланатын болды. Абортты заңдастыру туралы Германияда алғаш рет 20 ғасырдың басында кеңінен талқыланды. Веймар Республикасы кезіндегі талқылаулар 1926 жылы аборт үшін жаза мерзімінің қысқартылуына, ал 1927 жылы сот шешімі – Ұлыбританиядағы R v Bourne ісіне ұқсас – ананың өміріне қауіп төнген жағдайларда абортты қылмыстан босатуға әкелді.

Нацистік дәуір

Нацистік Германияның евгеника заңдары "арий нәсіліне" жататын әйелдер үшін абортты қатаң жазаласа, егер ұрық кемістігі немесе мүгедектігі анықталса, немесе евгеникалық тұрғыдан маңызды себептер болса – мысалы, баланың немесе ата-анасының генетикалық ауру тасымалдаушысы екені күдіктелсе – абортқа бұрынғыдан да кең және нақты негізде рұқсат берілді. Мұндай жағдайларда ата-ананың стерилизациясы да жүзеге асырылды. Ата-анасы еврей болған жағдайда аборт жасау жазаланбады. Абортқа қатысты ең қатаң тыйымдар 1943 жылдың 9 наурызында заңмен бекітілді. 218-бапта былай делінген: "Әйел өзінің ұрығын өлтірсе немесе басқа біреудің мұндай өлтіруіне жол берсе, ол түрме жазасымен жазаланады, ал ерекше ауыр жағдайларда – қамауға алумен. Көрсетілген әрекеттерге тырысу да жазаланады. Жүкті әйелдің ұрығын өлтірген кез келген адам қамауға алумен, ал жеңіл жағдайларда түрмемен жазаланады. Егер қылмыскер осындай әрекеттерімен неміс халқының денсаулығына үнемі зиян келтірсе, өлім жазасы тағайындалады. Жүкті әйелге ұрықты өлтіруге арналған құралдарды немесе заттарды ұсынған адам түрме жазасымен, ал ерекше ауыр жағдайларда – қамауға алумен жазаланады". Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германиядағы аборт саясаты халық тобына және саясаттың бағытталған аумағына қарай өзгерді. Барлық саясаттардың ортақ мақсаты – "арий нәсілінің" туу деңгейі мен халық санын арттыру, ал басқаларының (мысалы, славяндардың) және неміс қоғамына ауыртпалық болып саналатын мүгедектер мен психикалық аурулардың балаларының санын азайту болды. Мысалы, Остарбайтерлердің (Ост-Арбайтерлер) мәжбүрлі түрде аборт жасауы Нюрнбергтік әскери трибуналдардағы соғыс қылмыскерлерінің істеріндегі құжаттарда көрсетілген. Бұл нацистік Германияның "шетелдік ұлттар мен этникалық топтарды жоюға бағытталған жүйелі геноцид бағдарламасының" бір бөлігі ретінде қарастырылды. Польшада бұрын абортқа тыйым салынған болса, нацистік оккупация кезінде бұл тыйымдар алынып тасталды және аборт жасауға рұқсат беру баланың неміс әкесі бар ма, әлде нәсілдік тұрғыдан "немісшелендірілуі" мүмкін бе деген жағдайға байланысты болды. Сол сияқты, шығыс жұмысшы әйелдері үшін жүктілікті "тоқтатуға" рұқсат берілді, егер жүкті әйел мұндай қалауын білдірсе, бұл ананың келісімін білдіретіндей көрінді. Неміс емес әйелдердің жүктілігі үшін абортқа рұқсат беру ананың ұлтына байланысты болды, бірақ ең бастысы – әкесінің неміс екені немесе ананың "немісшелендірілуі" мүмкін нәсілі болды. Егер бала неміс нәсіліне үлес қоса алатын нәсілге жататын болса және әкесі неміс болса, онда абортқа, немесе нацистік құжаттарда айтылғандай, " жүктілікті тоқтатуға" рұқсат берілмейтін. Мұндай шешімдерді баланың тағдырын анықтайтын Раса және қоныс аудару бас кеңсесі (RuSHA) қабылдады.

Соғыстан кейінгі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аборт Германияның екі мемлекетінде де көбінесе заңсыз болды: Батыс Германия 1927 жылғы заңнамалық жағдайды сақтап қалды, ал Шығыс Германия 1950 жылы біршама кеңейтілген ерекшеліктер жинағын қабылдады. Батыс Германиядағы заң талаптары өте қатаң болғандықтан, әйелдер көбінесе абортты басқа жерде іздеуге мәжбүр болды, әсіресе Нидерландыда. 1945-1948 жылдар аралығында жыл сайын шамамен 2 миллион әйел аборт жасаған, көбінесе совет аймағында. Аборттың құны шамамен 1000 марканы құрады және анестезиясыз жасалды. Совет аймағында жыл сайын 6000 берлиндік әйел осыған байланысты туындаған асқынулардан қайтыс болды. 1971 жылдың 6 маусымында Батыс Германияның «Штерн» журналының мұқабасында «Біз аборт жасадық!» (нем. Wir haben abgetrieben!) деген тақырып жарияланды және осы процедураны жасаған 30 әйелдің суреттері орналастырылды. 374 әйел, олардың кейбіреулері, бірақ барлығы емес, қоғамда танымал болды, жүктілігін тоқтату фактісін ашық мойындады, бұл сол кезде заңсыз еді. Олар §218-ге қарсы шығып, аборт жасау құқығын қорғады. Алайда, 2010 жылдан бастап 374 әйелдің бір бөлігі 1971 жылға дейін аборт жасаған жоқ екенін немесе одан бұрын жасаған жоқ екенін, ал 1971 жылы «Штерн» журналының мұқабасында саяси нанымына байланысты жалған мәлімдеме жасағанын ашты. Шығыс Германия 1972 жылы 12 аптаға дейінгі жүктіліктің ерікті түрде тоқтатылуын заңдастырды, бұл Volkskammer тарихындағы алғашқы 40 жылдағы бірегей дауыссыз қабылданған шешім болды. 1974 жылы Батыс Германия да осы қадамды жасағаннан кейін, оның жаңа заңы 1975 жылы Конституциялық сот тарапынан конституцияның адам құқықтарын қорғау ережесіне қайшы келгендігі үшін жойылды. Сот шешімінде дүниеге келмеген баланың өмір сүруге құқығы бар, аборт – кісі өлтіру актісі және ұрықтың даму кезеңіне қарамастан, заңдық қорғауға құқығы бар екені айтылды. Дегенмен, заңдық пікірде аборт жасауға рұқсат етілген жағдайлардың санын арттыру конституциялық болуы мүмкін екендігі айқын көрінді. 1976 жылы Батыс Германия аборт заңнамасын қайта қарады. §218-ге енгізілген жаңа өзгерістерге сәйкес, егер жүктілік он екі аптадан аспаса немесе медициналық қажеттілік, жыныстық қылмыс немесе ауыр әлеуметтік немесе эмоционалдық стресс болса, және екі дәрігердің мақұлдауымен, кеңес беруден және үш күндік күту мерзімінен өткен жағдайда дәрігерлер мен пациенттерге аборт жасағаны үшін жаза тағайындалмайды. 1989 жылы Бавариядағы бір дәрігер екі жарым жылға бас бостандығынан айырылды, ал оның 137 науқасына сертификаттау талаптарын орындамағаны үшін айыппұл салынды. Біріктіруден кейін екі заңды үйлестіру қажет болды. 1992 жылы Бундестаг жаңа заң қабылдады, ол бірінші триместрдегі ерікті абортқа, кеңес беруге және үш күндік күту мерзіміне рұқсат берді, сондай-ақ әйелдің денсаулығына қауіп төнген жағдайда кеш аборттарға рұқсат берді. Заңға бірнеше тұлға, соның ішінде канцлер Гельмут Коль және Бавария штаты сот арқылы наразылық білдірді. Конституциялық сот бір жылдан кейін конституция ұрықты тұжырымдалу сәтінен бастап қорғайды деген бұрынғы шешімін сақтап қалды, бірақ парламенттің бірінші триместрде абортты жазаламау құқығы бар екенін, егер әйел мемлекеттік бақылаудағы кеңес беруден өткен болса, бұл кеңес аборттан бас тартуға және ұрықтың өмірін қорғауға бағытталған болуы тиіс екенін мәлімдеді. Парламент мұндай заңды 1995 жылы қабылдады. Егер жүктілік зорлау сияқты жыныстық зорлық-зомбылық нәтижесінде болса немесе жүктілік ананың денсаулығына қауіп төндірсе, аборт мемлекеттік медициналық сақтандырумен қамтылады. Аз қамтылған әйелдер үшін аборт құнын мемлекеттік органдар төлейді. 2022 жылы социал-демократтар, жасылдар және либералдардың Олаф Шольц коалициясы, «Сол» партиясының дауысымен бірге, §219a бабын жойды. Бұл медицина қызметкерлеріне өздері ұсынатын аборт процедуралары туралы веб-сайттарында ашық түрде жариялауға мүмкіндік берді.