Кіріспе
Ұлыбританиядағы аборттың заңдылығы мен таралуына шолу
Ұлыбританияда аборт 1967 жылғы Аборт туралы заңның (Great Britain) және 2020 жылғы Аборт (Солтүстік Ирландия) (No.2) ережелерінің шарттарына сәйкес, іс жүзінде қолжетімді. Аборт жасау 1861 жылғы "Адамға қарсы қылмыстар туралы" заң бойынша Great Britain-да қылмыстық құқық бұзу болып табылады, бірақ Аборт туралы заң жүкті әйелге және оның дәрігеріне белгілі бір жағдайларда заңдық қорғауды қамтамасыз етеді. 1967 жылғы заңға дейін де бірқатар аборттар жасалған, бірақ Ұлыбританияда шамамен 10 миллион аборт тіркелді. Англия мен Уэльсте әр жылы шамамен 200 000, ал Шотландияда 14 000-ға жуық аборт жасалады. ICD 10 жіктеу жүйесі бойынша барлық аборттардың шамамен 98% үшін ең көп айтылатын себеп – «әйелдің психикалық денсаулығына қауіп». Психикалық денсаулыққа қатысты үшінші негіз көбінесе кеңінен түсіндіріледі, нәтижесінде іс жүзінде абортты таңдау бойынша қызмет құрылады; Great Britain-да жасалған шамамен 250 мың аборттың 98% осы себеппен жасалады. Солтүстік Ирландияда жүктіліктің алғашқы 12 аптасында кез келген себеппен аборт жасауға рұқсат етіледі. Ұлыбританияның құзырет беру келісімдеріне сәйкес, аборт саясаты Шотландия Парламенті мен Солтүстік Ирландия Ассамблеясына берілген, бірақ Уэльс Парламентіне (Senedd) берілмеген. Бұрын Солтүстік Ирландияда аборт шектеулі жағдайларда ғана рұқсат етілген. 2019 жылы Ассамблея жұмыс істемеген кезде Ұлыбритания Парламенті Солтүстік Ирландиядағы абортқа қатысты көптеген шектеулерді жойды; ағымдағы ережелер кейіннен 2020 жылы Парламент тарапынан енгізілді. Заңда рұқсат етілгеннен тыс негіздермен (мысалы, көп жағдайларда 24 апталық мерзімнен кейін немесе тиісті келісім алынбаған жағдайда) жасалған аборттар Ұлыбританияның әр аймағында заңсыз болып қала береді – Англия мен Уэльсте 1861 жылғы "Адамға қарсы қылмыстар туралы" заң бойынша, Шотландияның жалпы құқығы және Солтүстік Ирландия ережелеріне сәйкес. 1929 жылғы "Нәресте өмірін сақтау" туралы заң және 1945 жылғы Қылмыстық әділет туралы заң (Солтүстік Ирландия) аборт заңында рұқсат етілген жағдайлардың сыртында баланың өмірін тоқтатуды да қылмыстық құқық бұзу деп санайды. 2024 жылы Great Britain-да абортты толыққанды қылмыстық қылмыстан арылту туралы ұсыныстар енгізілді.
Тарих
Аборт, жүктілік және адам өмірінің басталуына қатысты пікірталастар мен тәжірибелер біздің заманымыздың 1-ші ғасырынан бастап Ұлыбританияда қолжетімді болған римдік медициналық әдебиеттерде жазылған. Мысалы, Эфестік медицина жазушысы Соран II ғасырдың басында былай деп жазды: «Контрацепция аборттан өзгеше, себебі біріншісі ұрықтануға жол бермейді, ал екіншісі ұрықтанғанды жояды». Бір топ аборт жасауға қарсы шығып, Гиппократтың «Мен ешкімге аборт жасауға құрал бермеймін» деген сөзін келтіреді; сондай-ақ, медицинаның нақты міндеті – табиғаттың тудырған нәрсені қорғау және сақтау. Екінші топ абортты, бірақ сараңдықпен, тек болашақ босанғандағы қауіптің алдын алу үшін тағайындайды. Кельт мәдениетінде де осыған ұқсас мәселелер талқыланған болуы мүмкін, бірақ кельт тіліндегі жазба мәтіндер тек 4 ғасырдан бастап қолжетімді болды. Бірінші ғасырдың Дидахесінде және оған ұқсас жазбаларда баяндалғандай, аборт пен нәресте өлтіруді болдырмау туралы ерте христиандық түсінік 313 жылы Константиннің Милан жарлығынан кейін көбірек еркіндік пен ықпалға ие болған алғашқы британ шіркеуінде, сондай-ақ 432 жылы Патрик құрғаннан кейін ертедегі ирланд шіркеуінде белгілі болды. Рим қоғамындағы осы мәдени өзгерістермен қатар, нәрестелер мен жаңа туған балалардың өміріне (және өліміне) құндылықтың маңызды сезімі қалыптасты. Рим Британиясында туылғанға дейін немесе оған жақын уақытта қайтыс болған балалардың жерлену орындары зерттелді, және жаңа туған балалардың ересектермен бірдей жерлеу рәсімімен жерленгені «осы зираттың христиандық екендігін көрсетеді», себебі мұндай жерлеулер 4 ғасырға дейін сирек кездесетін. Рим қоғамында тасталған немесе қаламаған балаларға қамқорлық жасау, мысалы, отбасылар мен достық шеңберлердегі туыстық қамқорлық, сондай-ақ балаларды асырап алу және тәрбиелеу кеңінен дамыған. Орта ғасырдың басында Ұлыбританияда және Солтүстік Еуропаның басқа аймақтарында балаларын өсіргісі келмеген ата-аналар оларды монастырларға, шамалы ақы төлеп, беретін – бұл тәжірибе обляция деп белгілі. Аборт мәселесі негізінен шіркеу соттарында қарастырылды, олар Реформация кезінде таратылды. Мұндай істер көбінесе дәлелдеу мәселелеріне байланысты шіркеу соттарына жіберілді, себебі оларда дәлелдеу ережелері кеңірек және үкім шығаруда көбірек дискрециялық құқықтар болды. 1327 жылы Англиядағы «Егіздер ісі» сияқты бірқатар істер жалпы құқық аясында әлемдік соттарда қаралды. Кейін шотландтық жалпы құқық бойынша аборт «нақты медициналық себептермен» жасалмаса, қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырылды, бұл анықтама іс жүзінде қудалауды болдырмау үшін жеткілікті кең мағынада түсіндірілуі мүмкін.
A contraceptive differs from an abortive, for the first does not let conception take place, while the latter destroys what has been conceived But a controversy has arisen. For one party banishes abortives, citing the testimony of Hippocrates who says: "I will give to no one an abortive"; moreover, because it is the specific task of medicine to guard and preserve what has been engendered by nature. The other party prescribes abortives, but with discrimination only to prevent subsequent danger in parturition [childbirth]. Similar issues would also have been discussed in Celtic culture, although written Celtic texts were only available from around the 4th century. An early Christian understanding of preventing abortion and infanticide, as outlined in the 1st century Didache and similar writings, would have been known in the early British Church which experienced more freedom and influence following Constantine's Edict of Milan in 313 AD, and also in the early Irish Church after it was founded by Patrick around 432 AD. Alongside this cultural change in Roman society, a more significant sense of value was associated with the life (and death) of infant and neo natal children. Several studies of the burials of children who died before or close to the time of birth in Roman Britain have been made, and the presence of neo natal burials given the same burial rites as adults is "a pointer to identification of the cemetery as Christian" as such burials were rare before the 4th century. Care for abandoned or unwanted children, such as kinship care within families and friendship circles, and the adoption and fostering of alumni, were also well established in Roman society. In the early Middle Ages, in Britain and other regions of Northern Europe, parents who did not want to raise their children often gave them to monasteries along with a small fee – an practice known as oblation. Abortion was mainly dealt with by the ecclesiastical courts until their abolition during the Reformation. These cases were generally assigned to the ecclesiastical courts due to problems of evidence; the courts had wider evidential rules and more discretion regarding sentencing. A number of cases such as the Twinslayers Case, in England in 1327, were heard in the secular courts as part of the common law. Later, under Scottish common law, abortion was defined as a criminal offence unless performed for "reputable medical reasons", a definition which could be interpreted as sufficiently broad as to essentially preclude prosecution.
Ертедегі заңдар мен қазіргі сот практикасы
Аборттың заңдылығы және жүкті әйелдер мен туылмаған балалардың өмірінің құндылығы орта ғасырдан бастап Генри Брэктон, Уильям Стэнфорд, Эдвард Кок және Уильям Блэкстоун сияқты бірнеше ағылшын заңгерлері тарапынан талқыланды. Мысалы, Блэкстоун 1765 жылғы «Англия заңдары туралы түсініктемелерінде» былай деп жазды:
«Заң бойынша өмір, ананың жатырында әрекет ете алатын бала пайда болғанда басталады. Егер әйел жүктілігін тоқтатқысы келсе, зиянды заттарды қолданып немесе басқа жолмен баласын өлтірсе, немесе біреу оны ұрып, баласы денесінде өлсе, және ол босанса, бұл кісі өлтіру болмаса да, ежелгі заң бойынша кісі өлтіру немесе қасақана дене жарақаттау есептеледі. Бірақ қазіргі уақытта бұл қылмыс бұрынғыдай ауыр емес деп қарастырылады, бірақ ол әлі де өте ауыр қылмыс болып саналады». Эдвард Лоу, 1-ші барон Элленборо, Англия мен Уэльс және Ирландияда 1803 жылғы «Зұлым атқыштар немесе пышақпен жарақаттау туралы» заң арқылы абортты қылмыс ретінде бекітті, бұл заң Лорд Элленбороның заңы деп белгілі болды. Бұл заңнама мен 19 ғасырдың кейінгі актілері Шотландияға қолданылмады, себебі оның ортақ құқыққа негізделген жеке құқықтық жүйесі болды. 1803 жылғы заң жүкті әйелдің түсігін тудыру мақсатымен «кез келген өлімге әкелетін улы затты немесе басқа да зиянды затты» қасақана, қасақана және заңсыз қолданған жағдайда өлім жазасын қарастырды (1-тарау), ал түсік тудыруға әрекеттенгендерге сот шешімімен, ең жоғары жаза ретінде, мәжбүрлі түрде жер аударылу жазасы берілуі мүмкін еді (2-тарау). 1803 жылғы заңмен жасалған қылмыстар Роберт Пил ұсынған және 1828 жылы Англияда қабылданған «Адамға қарсы қылмыстар туралы» бірінші заңға біріктірілді, ол сол қылмыстар мен жазаларды белгіледі (13-тарау). 1829 жылғы «Ирландиядағы адамға қарсы қылмыстар туралы» заң арқылы ирландиялық заңнамада да осыған ұқсас біріктіру жүзеге асты (16-тарау). Екі заң да 1837 жылғы «Адамға қарсы қылмыстар туралы» заңмен алмастырылды, ол жүкті әйелдің балаға тез жүкті болғаны немесе болмағанына қарамастан, аборт жасауды бір қылмыс ретінде қарастырды және аборт жасау үшін өлім жазасын жойды. Заң 1861 жылғы «Адамға қарсы қылмыстар туралы» заңмен қайта бекітілді, ол Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландияда жеке зиянды қудалаудың негізгі заңнамасы болып табылады. Заң екі қылмысты қарастырды: аборт жасату үшін дәрі-дәрмек беру немесе құралдарды қолдану (58-тарау), ол 1839 жылғы бұрынғы заңнаманы алмастырды және өмір бойы бас бостандығынан айыруға мүмкіндік берді; және аборт жасату үшін дәрі-дәрмек немесе басқа да құралдарды сатып алу (59-тарау), үш жылға бас бостандығынан айыру жазасымен қамтылған. 1861 жылғы заңның мазмұны кейінгі жылдары Британ империясының барлық колониялық заңнамасында қолданылды, мысалы, Жаңа Зеландияда 1866 жылғы «Адамға қарсы қылмыстар туралы» заң. Абортқа қарсы заңнамамен қатар, қайырымдылық әрекеттері әлеуметтік реформаторлардың бастамасымен қаламаған жүктіліктен туған балаларды күтуге арналған ресми және ұйымдастырылған шараларды ынталандырды; мысалдарға 1739 жылы Лондондағы Foundling Hospital-ді қоса алғанда, жетімдер үйі қозғалысы; Джон Армистедтің 1853 жылы Чеширде асыраушылыққа бастамашы болуы; және Англия мен Уэльс үшін 1926 жылғы «Балаларды асырап алу туралы» заң жатады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында жүктілігін тоқтатқысы келетін әйелдерге арналған аборттық препараттар жасырын түрде жарнамаланды; сонымен қатар түсік жасатуға әкелетін халықтық сенімдер де көп болды. Мұндай әдістерді қолданатын «жасырын» аборт жасаушылар салыстырмалы түрде көп кездеседі, бірақ олардың әрекеттері өлімге әкелуі мүмкін еді. Заңсыз түсік жасатудың саны туралы есептер әртүрлі болды; бір бағалау бойынша 1914 жылы 100 000 әйел түсік жасауға тырысты, көбінесе дәрі-дәрмектерді қолдана отырып. Англия мен Уэльстегі аборттың қылмыстылығы 1929 жылы «Сәби өмірін сақтау туралы» заң қабылданған кезде қайта расталды; Заң «тірі тууға қабілетті» баланы қасақана жоюды қылмысты деп жариялады. Бұл заңдағы олқылықты жою мақсатында, бұрынғы Жоғары сот төрешісі Чарльз Дарлинг, 1-ші барон Дарлинг, сәбилерді туған кезде өлтіруге рұқсат берді, яғни қылмыскерді аборт немесе кісі өлтіру үшін соттауға болмайды. Заңға сәйкес, 28 аптадан астам жүктілік кезінде жатырдағы барлық бала тірі тууға қабілетті деп есептелді. Егер баланың өмір сүру мерзімі ана құрсағында осы жүктілікке дейін аяқталса, бала тірі тууға қабілетті ме, жоқ па, соны анықтау үшін дәлелдер ұсынылды және қаралды. Аборт заңдарын реформалау қауымдастығы 1936 жылы құрылды. 1938 жылы «R v. Bourne» ісі бойынша шешім қабылданды, ол одан әрі қарастыруларға мүмкіндік берді. Бұл іс зорлыққа ұшыраған қызға жасалған абортқа қатысты және «ақыл-естің жоғалғандығы мен дене күйзелісі» (Лорд Әділеттігі МакНагтон) абортқа қатысты қорғанысты кеңейтті. Аталған гинеколог, Алек Борн, кейіннен 1966 жылы туылмаған балаларды қорғау қоғамының (SPUC) негізін қалаушылардың бірі болды. 1939 жылы Үкіметтік ведомстволардың аборт жөніндегі комитеті, Ішкі істер министрлігі мен Денсаулық сақтау министрлігі құрған, аборт заңдарын өзгертуді ұсынды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы барлық жоспарларды тоқтатты. Соғыстан кейін, ондаған жылдар бойы тоқыраудан кейін, талидомид дәрісінен туған туылмаған балалардағы мүгедектік сияқты белгілі бір трагедиялар мен әлеуметтік өзгерістер аборт мәселесін қайтадан саяси аренаға әкелді. Ирландия аралындағы қылмыстық әділет және денсаулық сақтау саясаты, соның ішінде аборт бойынша, Вестминстердің жауапкершілігі 1921 жылы құрылған Солтүстік Ирландия Парламентіне және 1922 жылдың желтоқсанында құрылған Ирландия еркін мемлекетінің Парламентіне берілді. Екі заң шығарушы орган да абортты адамға қарсы қылмыс немесе бала өлтіру қылмысы ретінде қарастырып, Англия мен Уэльстегі қолданыстағы заңнамаға сәйкес консервативті ұстанымды қабылдады.
1967 жылдан бері ұсыныстар: Солтүстік Ирландия
Денсаулық сақтау, әлеуметтік көмек және қылмыстық сот жүйесі саясаты 1967 жылы Вестминстерде Аборт заңы қабылданған кезде Солтүстік Ирландия Парламентіне берілді және Парламент 1972 жылы тоқтатылғанға дейін аборт заңнамасын енгізбеді. Консервативтік және Лейбористік тікелей басқару билігі мен 1973 жылғы Солтүстік Ирландияның бірінші Ассамблеясының 1974 жылғы заңнамалық құқығы өзгеріссіз сақталды, бірақ заң 1990 жылдары жергілікті соттардағы сот практикасы арқылы «әйелдің физикалық немесе психикалық денсаулығына нақты және ауыр зиян келтіру қаупі ұзақ мерзімді немесе тұрақты» негіздеріне де жол берді. 1983 жылдан бастап Ирландия Конституциясы, 1998 жылға дейін Республиканы Солтүстік Ирландияға аумақтық талаппен қамти отырып, «туылмаған баланың өмір сүру құқығын және ананың өмір сүру құқығымен тең дәрежеде қарастырылатынын» және «өз заңдарында осы құқықты құрметтеуге және, мүмкіндігі шектес болса, қорғауға және қамтамасыз етуге кепілдік берді». 1998 жылы Ұлы жұма келісімінен кейін құрылған Солтүстік Ирландияның жаңа Ассамблеясы 2000 жылдың маусымында 1967 жылғы Аборт заңының Солтүстік Ирландияға таратылуына қарсы дауыс берді; бұл ұсынысты Демократиялық юнионисттік партия (DUP) ұсынды және сол кезде абортқа қарсы болған, бірақ әйелдердің аборт таңдауына әкелген әлеуметтік, экономикалық және жеке жағдайларды түсінген Социал-демократиялық және еңбек партиясы (SDLP) қолдады. Денсаулық сақтау саясаты 1999 жылдың желтоқсанында Солтүстік Ирландияға қайта берілді, бірақ Солтүстік Ирландияның бірінші атқарушы органы құрылған кезде, қылмыстық құқық (абортқа қатысты) 2010 жылдың мамырында полиция және сот өкілеттіктері берілмейінше Вестминстердегі Парламентке бағынышты болып қалды. 2012 жылы Белфастта жеке аборт клиникасы ашылғаннан кейін, 2013 жылы Республикадағы Жүктілік кезінде өмірді қорғау туралы заң және ұрықтың қайтымсыз аномалиясы туралы кеңінен талқыланғаннан кейін аборт мәселесі бойынша саяси пікірталас жанданды; Солтүстік Ирландия Ассамблеясында бірнеше пікірталас өтті және оның мүшелері партиялық саясатқа және/немесе жеке ар-ожданға сәйкес заңға өзгерістер енгізуден бас тартты. DUP депутаты Джим Уэллс «заңды аборттарды NHS мекемелерімен шектеу туралы» түзету ұсынды, бірақ шұғыл жағдайларда NHS мекемелеріне қол жеткізу мүмкін болмаған және төлем қабылданбаған жағдайларды қоспағанда, бұл түзету қабылданбады. Кейін Денсаулық сақтау министрі болған Джим Уэллс зорлау салдарынан жасалған абортқа қарсы болды, өйткені туылмаған бала «болған жағдай үшін өмірінен айырылып жазаланады», дегенмен ол бұл «трагикалық және қиын жағдай» болатынын мойындады. Әділет министрі Дэвид Форд (Альянс партиясының мүшесі) аборт бойынша қылмыстық заңға өзгеріс енгізу туралы қоғамдық кеңес өткізді, ол 2014 жылдың қазанында басталды және 2015 жылдың қаңтарында аяқталды. Алайда Форд сондай-ақ «бұл аборт заңнамасының кең мәселелері туралы пікірталас емес – көбінесе «абортқа қолдаушы» және «абортқа қарсы» деп аталатын мәселелер» деді. 2016 жылдың ақпанында Әділет (No.2) заң жобасы бойынша талқылаулар кезінде Ассамблея жыныстық қылмыс салдарынан туындаған жүктілік жағдайында абортқа рұқсат беру туралы түзетуді қарастырды және талқылады (бұл 64 дауысқа 32 дауыспен қабылданбады) және ұрықтың қайтымсыз аномалиясы жағдайында абортқа рұқсат беру туралы түзету (бұл 59 дауысқа 40 дауыспен қабылданбады). Синн Фэйн және Жасыл партия екі ұсынысты да қолдады, ал DUP және SDLP қолданыстағы заңды қолдады, ал Ольстер Юнионисттік партиясының (UUP) және Альянс партиясының мүшелері ар-ождан бойынша дауыс берді. Дэвид Форд 2016 жылдың желтоқсанында Аборт (Қайтымсыз аномалиясы бар ұрық) заң жобасын ұсынды, бірақ ол 2017 жылдың қаңтарында Ассамблея тоқтатылған кезде күшін жойды. 2017 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда Лейбористік партияның манифесті Джереми Корбиннің басшылығымен: «Лейбористер әйелдің қауіпсіз және заңды аборт таңдау құқығын қамтамасыз етуді жалғастырады және біз Солтүстік Ирландиядағы әйелдерге осы құқықты тарату үшін Ассамблеямен жұмыс істейміз» деді. Сайлау нәтижесінде Консервативтік партия мен (DUP) арасында сенім мен қолдау туралы келісім жасалды. Консервативтік үкімет 2017 жылдың маусымында Консервативтік депутаттардың қысымымен Солтүстік Ирландиядан келген әйелдерге Англияда тегін аборт қызметін ұсынуға міндеттенді. Лейбористік партияның міндеттемесі 2019 жылғы Солтүстік Ирландияның атқарушы органының (құрылысы) туралы заңға енгізілген жеке мүшелердің түзетулері арқылы іске асырылды, ол 1861 жылғы «Жеке тұлғаларға қарсы қылмыстар туралы» заңның 58 және 59-баптарын жойды. Саяси ахуал заңдық шағымдармен, 2018 жылы Республикадағы сегізінші түзетуді жоюмен (Синн Фэйн қолдады) және SDLP-нің абортты ар-ождан мәселесі ретінде қарастыру туралы шешімімен де өзгерді. Аборт (Солтүстік Ирландия) ережелері 2020 жылғы жаңадан қалпына келтірілген Солтүстік Ирландия Ассамблеясы 46 дауысқа 40 дауыспен «барлық қайтымсыз мүгелектіктерге, соның ішінде Даун синдромына таралатын аборт заңнамасын жүргізуге» қарсы дауыс бергеннен кейін қабылданды. Бұл дауысқа байланысты, DUP депутаты Пол Гиван 2021 жылдың ақпанында «қайтымсыз мүгелектіктерге аборт жасауға негіздерді жою» мақсатындағы Аборт (Қайтымсыз мүгелектік) заң жобасын ұсынды. Заң жобасы 2021 жылдың желтоқсанында қарастырылды, бірақ Ассамблея мүшелері 45 дауысқа 43 дауыспен заң жобасының негізгі ұсынысына қарсы дауыс берді.
Ұлыбритания
Англия, Шотландия және Уэльсте аборт бойынша негізгі заңнама – 1967 жылғы Аборт туралы заң, 1990 жылғы Адам ұрықтандыруы және эмбриологиясы туралы заңмен өзгертілген. Ұлыбританияда жүктіліктің алғашқы 24 аптасында әлеуметтік-экономикалық себептермен аборт жасауға рұқсат беріледі (Еуропаның көптеген елдерінен кейінгі мерзім), ал одан кейін – медициналық себептермен.
Шотландия
Шотландияда 1967 жылғы Аборт заңы қабылданғаннан бастап аборт қылмысқа айналды және "аборт жасауға қатысты кез келген құқықтық ережеге" сілтеме жасайды. Бірақ, кейіннен 2016 жылғы Шотландия заңы арқылы бұл мәселе Шотландия үкіметінің қарауына берілді. 1967 жылғы Аборт заңы күшінде қалуда.
Реформа ұсыныстары
2023 жылдың наурыз айында Ұлыбританияда осы уақытқа дейін жүргізілген ең ірі аборт зерттеуі – SACHA зерттеуінің нәтижелері, NHS қаржыландырған, медбикелер мен акушерлердің абортты мақұлдауға құқығы бар медициналық қызметкерлер қатарына енгізілуін және аборт қызметтерінің жергілікті жыныстық және репродуктивті денсаулық қызметтеріне біріктірілуін ұсынды. Зерттеу сонымен қатар денсаулық сақтау қызметкерлерінің шамамен бестен бірінің дәрігерлер мақұлдамаған жағдайда аборт қылмыс екенін білмейтінін анықтады. Зерттеудің бірлескен жетекшісі және Лондон гигиена және тропикалық медицина мектебінің репродуктивті және жыныстық денсаулық жөніндегі доценті доктор Ребекка Френч: «Аборт – ең көп кездесетін медициналық процедуралардың бірі, өмірінде үш әйелдің бірі оны бастан кешіруі мүмкін. Дегенмен, біздің зерттеуімізде мамандандырылған аборт қызметтерінен тыс жұмыс істейтін 10 денсаулық сақтау маманының 9-ы оқытудың жетіспеушілігі күтім көрсетуге кедергі келтіретінін айтты. Аборт – денсаулық мәселесі және ол денсаулық сақтау мамандарының білімінде болуы керек».
2019 жылға дейінгі сот үкімдері
1993-1999 жылдар аралығында бірнеше сот ісі заңның жүкті әйелге «денсаулығына нақты және ауыр зиян келтіру қаупі бар, бұл зиян ұзақ мерзімді немесе тұрақты» болған жағдайда да түсік жасауға рұқсат беретінін түсіндірді. Солтүстік Ирландия Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер жөніндегі кеңесіне қарсы А және басқалар ісінде [1994] NIJB 1, Лорд Макдермот «заңдық фраза «тек ананың өмірін сақтау мақсатында» өмірге қауіп төндіретін жағдайға ғана қатысты емес екеніне қанағаттанды. Осы контексте өмір – ананың физикалық немесе психикалық денсаулығы немесе әл-ауқаты, ал дәрігердің әрекеті жүктіліктің жалғасуы ананың психикалық немесе физикалық денсаулығына кері әсер ететін жағдайда заңды болып табылады. Бірақ, зиян нақты және ауыр болуы керек, және түсік жасалмаған жағдайдағы салдардың ауырлығы жеткілікті болуы керек, сонда ғана түсік жасау орынды болады». Батыс Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер жөніндегі кеңесіне қарсы CMB және Ресми заңгер ісінде (1995, жарияланбаған), судья Прингл «зиян тұрақты немесе ұзақ мерзімді болуы керек және көбінесе қысқа мерзімді зиян жеткіліксіз, түсік жасалмауының ықтимал қаупі болуы керек, бірақ ананың өліміне жақын қауіп болған жағдайда мүмкін қауіп те жеткілікті болуы мүмкін» деді. Солтүстік Ирландия Отбасылық жоспарлау қауымдастығына қарсы Денсаулық сақтау, әлеуметтік қызметтер және қоғамдық қауіпсіздік министрі ісінде (2004 жылғы қазан), Лорд Николсон «ұрық қалыпты емес, бірақ тірі қалуға қабілетті болған жағдайда, ананың өліміне немесе оның физикалық немесе психикалық денсаулығына ұзақ мерзімді ауыр зиян келтіру қаупі болмаса, түсік жасау заңсыз» деді. Сол істе Лорд Шейл «жатырдағы аномалияға байланысты жүктілікті тоқтату заңсыз және осы юрисдикцияда заңды түрде жүзеге асырылмайды» деді. 2015 жылғы қарашада Лорд Хорнер 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңға сәйкес келмейтіндігін мәлімдеді, Солтүстік Ирландияның абортқа қатысты заңнамасы (әсіресе, өлімге әкелетін ұрықтық аномалиялар немесе жүктілік зорлау немесе инцест нәтижесінде болған жағдайларда) Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 8-бабына сәйкес келмейді, яғни жеке және отбасылық өмірге, үйге және хат-хабарларға құрмет ету құқығы; Конвенция сонымен қатар 2-бапта өмір сүру құқығын қорғайды. 2017 жылғы маусымда апелляциялық сот «мемлекетке кең ауқымды бағалау еркіндігі берілуі керек» және «заңнама органы басқаша шешім қабылдағанға дейін заңның қазіргі күйі бойынша әділ тепе-теңдік орнатылған» деген негіздемемен үйлеспеушілік туралы декларацияны жоққа шығарды. 2018 жылғы маусымда Ұлыбритания Жоғарғы соты Солтүстік Ирландия заңнамасының жеке және отбасылық өмірді құрметтеу құқығымен үйлесімсіз екенін анықтады, өйткені заң зорлау, инцест және өлімге әкелетін ұрықтық аномалиялар жағдайында абортқа тыйым салады. Алайда сот үйлесімсіздік туралы декларацияны қалпына келтірмеді, өйткені талапкердің іс қозғауға құқығы жоқ екенін анықтады және соған сәйкес сот үйлесімділік мәселелері бойынша өз пікірін білдіруге құзыретті емес. Жоғарғы соттың шешімдері оның үйлеспеушілік туралы қаулы шығаруға құзыреті жоқ екенін мойындады, бірақ үйлеспеушілік бар екендігі туралы міндетті емес пікірді қамтыды және талапкердің қажетті құқығы бар болашақ іс табысты болуы мүмкін. Сондай-ақ ол «Солтүстік Ирландия заңнамасының Конвенция құқықтарына сәйкестігін қамтамасыз етуге жауапты» органдарды «заңды өзгертудің қажеттілігін және оны қалай өзгерту керектігін қарастыру арқылы осы қорытындыларды мойындауға және есепке алуға» шақырды.
Саяси партиялардың көзқарасы
Аборт, басқа да сезімтал мәселелер сияқты, Ұлыбританиядағы басты саяси партиялар арасында жан-жүректің ісі ретінде қарастырылады. Мысалы, консерваторлар, лейбористер, либерал-демократтар және Шотландия Ұлттық партиясының өкілдері 2008 жылы мерзім шектеуіне қатысты бірнеше ұсынысты қарастырып, жеке-жеке дауыс беруге не қарсы дауыс беруге шешім қабылдады. Солтүстік Ирландияда Социал-демократиялық және лейбористік партия (SDLP), Ольстер одағы партиясы (UUP) және Альянс партиясы үшін аборт Вестминстердегі тәсілге сәйкес жан-жүректің ісі болып табылады. SDLP бұрын абортқа қарсы ресми партиялық ұстанымды, соның ішінде 1967 жылғы Аборт заңының Солтүстік Ирландияға таратылуына қарсылық білдірді; партия мүшелерінің 2018 жылдың мамырындағы шешімімен бұл жан-жүректің ісіне негізделген тәсілге өзгертілді. Демократиялық юнионисттік партия және дәстүрлі юнионисттік дауыс 2019 жылға дейінгі аборт заңын қолдады және 2020 жылы Солтүстік Ирландия (Атқарушы билік құру) заңы арқылы енгізілген заңнамалық өзгерістерге қарсы болды. ДЮП депутаты Пол Гиван 2021 жылдың ақпанында «Ауыр фетальды кемшіліктерге байланысты аборт (өзгерістер) туралы» заң жобасын ұсынды, ол тумаланған баланың ауыр кемшілігі (мысалы, Даун синдромы) болған жағдайда аборт жасауға негізді жоюға бағытталған, және бұл бастамаға басқа саяси партиялардың бірнеше өкілдері жан-жүректік принциптерге сәйкес қолдау көрсетті. Sinn Féin саясаты, 2018 жылдың маусымында өткен жылдық конференциясында бекітілгендей, «әйелдің өмірі, [физикалық] денсаулығы немесе психикалық денсаулығы қауіпте болған жағдайда және ұрықтың қайтыс болуына әкелетін патологиялық жағдайлар болғанда» және «заңмен және лицензиялау тәжірибесімен анықталған клиникалық жағдайда дәрігердің қатысуымен нақты көрсетімдерсіз» абортқа қолжетімді болуын көздейді, жүктіліктің шектеулі мерзімінде. Бұрын партия консервативті ұстанымды ұстанған, мысалы, 2007 жылы 1967 жылғы заңның таратылуына қарсы болды және дағдарыстық жүктілікке қатысты кешенді жыныстық білім беруді, қолжетімді бала күтімін және жалғыз ата-аналарға қаржылық қолдауды қамтитын жан-жақты қолдау қызметтерін ұсынды. 2018 жылы Sinn Féin және SDLP-нің саяси шешімдерінен кейін Aontú деген жаңа саяси партия құрылды, оның саясаты абортқа қарсы болу және «жасына, жынысына, нәсіліне, дініне, қабілеттеріне немесе даму сатысына қарамастан, әрбір адамның өмір құқығын» қорғау болып табылады. Aontú қаламаған жүктілікке «адамгершілік және мейірімділікпен» жауап беруді, соның ішінде аналарды кедейліктен шығару үшін экономикалық қолдауды, жүктіліктің 20 аптасынан кейін тумаланған баланың ауырсынуын басандатуды, аборт процедурасынан кейін туған балаларға медициналық көмек көрсетуді және мүгедектік және жынысты таңдау жағдайындағы абортқа заңдық тыйым салуды жақтады. Солтүстік Ирландиядағы Жасыл партия және People Before Profit абортты толыққанды қылмыстық қылмыстан босатуды қолдайды (яғни оны кез келген себеппен қолдануға болады).
Дін көзқарасы
Христиан шіркеулері мен олардың мүшелері қиын жүктілік кезеңін басынан өткеріп жатқан немесе түсік тастаған немесе аборт жасаған әйелдерге жеке бастама, пасторлық қызмет немесе арнайы абортқа қарсы қайырымдылық ұйымдары арқылы практикалық көмек, кеңес және психологиялық қолдау көрсетеді. Басқа елдердегідей, әртүрлі христиан дінтерінде абортқа қатысты жеке пікірлер әртүрлі болады.
Рим католиктері
Католик шіркеуінің катехизисі адам өмірі "ұрықтанған сәттен бастап толық құрметтеліп, абсолютті түрде қорғалуы тиіс" және өмірдің алғашқы сәтінен бастап "адамның жеке тұлға ретінде құқықтары бар екені мойындалуы керек – оның ішінде әрбір кінәсіз жанда өмір сүруге бұзылмас құқығы бар". Шіркеу 1-ші ғасырдан бері "барлық жасалған аборттардың моральдық жамандығын" растап келеді және тікелей абортты "мақсат ретінде немесе құрал ретінде қабылдануын" моральдық заңға ауыр қайшы келетін жайт деп сипаттайды. Папа Иоанн Павел II 1995 жылы "Өмір туралы жақсы хабар" (Evangelium vitae) атты паптық энцикликасында Катехизисті қайта растады, онда аборт және адам өмірінің құндылығына қатысты "мәдениетті өзгертуге қол жеткізу" туралы, сондай-ақ жүкті әйелдерге, олардың балаларына және отбасыларына жан-жақты күтім мен қолдау көрсету туралы үйретті. 1982 жылы Ұлыбританияға пасторлық сапармен келген Иоанн Павел II былай деді: "Мен адам өмірін басқаратын Құдай заңын мойындап, қорғайтындарды жан-жақты қолдаймын. Біз әрбір адамның ұрықтанған сәттен бастап соңғы деміне дейін Құдайдың бірегей баласы екенін және өмір сүруге құқығы бар екенін ешқашан ұмытпауымыз керек. Бұл құқық медицина және медбикелік саласының ұқыпты күтімімен және заңның қорғауымен қорғалуы тиіс". Папа Бенедикт XVI 2010 жылы Ұлыбританияға жасаған мемлекеттік сапарында: "Өмір – әрбір кезеңде, ұрықтанудан бастап табиғи өлімге дейін бірегей сый және оны беру және алу Құдайға ғана тиесілі" деді.
Англикандық
Англия шіркеуі абортқа қатаң қарсылық білдіреді, бірақ сонымен қатар, оны кез келген басқа нұсқадан жақсырақ деп санауға болатын “қатаң шектеулі” жағдайлар болуы мүмкін екенін мойындайды. Бұл ұрықтың қарым-қатынас құру, ойлау, дұға ету, таңдау және сүйіспеншілік сезімін дамыту мүмкіндігі бар адам өмірі екен деген көзқарасына негізделген. Шіркеу аборт мерзімін одан әрі қысқарту мәселесі “жаңа туған нәрестені күту саласындағы жетістіктерді ескере отырып, мұқият қарастырылуы керек” деп ұсынды және қиын жағдайларда жүкті әйелдерге, әсіресе шіркеу мүшелерінен, барлық қолдау көрсетілуі керек деп мәлімдеді. 1967 жылғы заңның қабылдануының 40 жылдығына арналған 2007 жылғы жиында Кентербери архиепискобы Роуэн Уильямс, заңға дауыс берген көптеген парламентарийлердің “өте қиын және трагикалық жағдайлар үшін ереже жасап жатырмыз деп сенгенін” айтты, бірақ одан бергі уақыттағы іске асыру күтпеген салдарларды көрсетті. “Ұрықтың құқықтары” терминінің күшейтілуі (мысалы, “жүкті әйелдің темекі шегуі немесе көп ішуі туылмаған баланың құқықтарын бұзу болып есептеледі”) жүкті әйелдің жүктілікті тоқтатуға қатысты әрекеттерді жасау еркіндігімен салыстырылуы мүмкін. Ирландия шіркеуі – Англия шіркеуімен бірге Англикан қауымының бір бөлігі – “әрбір адам Құдайдың бейнесінде, өмір сүру құқығымен жаратылған” деп мәлімдейді. Ол Солтүстік Ирландияға таңылған “радикалды аборт заңнамасына” қарсылық білдірді, ана мен туылмаған баланың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін заңнама әзірленуін сұрады және мүшелерін жүктілік кезінде, әсіресе қиын жағдайларда аналарға көбірек қолдау көрсетуге шақырды. Аборт жасауға болатын жағдайлар туралы айтатын болсақ, шіркеу “абортты таңдау мүмкіндігі (немесе сирек жағдайларда қажеттілік) болатын, қатаң және күдіксіз медициналық қажеттіліктің ерекше жағдайлары бар екенін” мойындайды.
Пресвитериандық
Шотландияның (пресвитериан) шіркеуінің Бас ассамблеясы ұрықты "бастапқыдан бастап тәуелсіз адам" деп қарастырады, сондықтан оған "анасының өміріне қауіп төнген жағдайда ғана, және барлық басқа мүмкіндіктер таусылғаннан кейін" қауіп тууы мүмкін. Ирландиядағы пресвитериан шіркеуі, Солтүстік Ирландиядағы ең ірі протестанттық дін, абортқа қатаң қарсы және абортқа рұқсат тек ерекше жағдайларда ғана берілуі керек деп санайды (мысалы, ананың өміріне нақты және маңызды қауіп болғанда), сондай-ақ ең қатаң сақтық шаралары сақталғанда. Шіркеу адам өмірінің қадір-қасиеттілігін, адам өмірінің тұқымданудан басталатынын және аборт сияқты күрделі медициналық және әлеуметтік мәселелерді сезімталдықпен және мейірімділікпен қарау қажеттігін растады.
Методист
Ұлыбританияның методистік шіркеуінің конференциясы 1976 жылы адам ұрығының "өмір сүруге бұзылмас құқығы бар" екенін және абортты ешқашан контрацепцияның орнына қарастыруға болмайтынын мәлімдеді. Шіркеу сондай-ақ ұрықтың өмірінің кеміндегі алғашқы жиырма аптасында анасына "толық тәуелді" екенін мойындады және ананың "жүктілікті жалғастыру немесе тоқтату туралы шешім қабылдауға толық құқығы бар" екенін айтты. Шіркеу аналарға кеңес беру мүмкіндіктерін қолдайды, осылайша олар шешімді және абортқа баламаларды толық түсіне алады. Оның туысқан шіркеуі, Ирландиядағы методистік шіркеуі, "талап бойынша аборт" деп сипатталатын жағдайға қарсы және қиын жүктілік жағдайында қолдау мен ресурстарды ұсынуға шақырады. Шіркеу "кейбір күрделі жағдайларда жүктілікті ертерек тоқтату мүмкіндігі болуы керек" екенін мойындайды және мұндай жағдайларға "ананың өміріне қауіп төнген кезде, жүктілік жыныстық қылмыс нәтижесінде болғанда немесе ұрықта өлімге әкелетін патологиялық бұзықтар болғанда" жатады деп санайды.
Басқалар
Кіші протестант шіркеулері аборт мәселесінде көбінесе консервативті болады. Ұлыбританиядағы ірі христиан емес діндердің қауымдары мен мүшелері де әйелдерге, отбасыларға және қиын жағдайлардағы жүктілік пен абортқа байланысты қиындықтарды бастан өткеріп жатқан балаларға түрлі тәсілдермен рухани қолдау көрсетеді. Ислам, индуизм, буддизм және яһуди діндерінің ішінде аборттың моральдық жағынан дұрыстығы және оған себеп болатын жағдайлар туралы пікірлер әртүрлі.
Үгіт-насихат топтары
Консервативті саясатты қолдайтын белгілі науқандық топтарға "Екі өмір де маңызды", "Христиандық іс-қимыл зерттеулері мен білім беру" (CARE), "Евангелиелік альянс", "Өмір", "Тұлмақ балаларды қорғау қоғамы" (SPUC) және Ұлыбританияның "Өмір лигасы" жатады. Либералды саясатты қолдайтын науқан ұйымдары Amnesty International, Британдық жүктілік кеңес қызметі (BPAS), Отбасы жоспарлау қауымдастығы (FPA), Мари Стопес, MSI Reproductive Choices және Humanists UK болып табылады. Солтүстік Ирландиядағы аборт саясаты 2019 және 2020 жылдары заңға өзгерістер енгізілгенге дейін бір онжылдық бойы қызу талқылаулар мен науқандардың нысаны болды. Бұл мәселе Ұлыбританияда одан аз талқыланады, онда заң соңғы рет 1990 жылы маңызды өзгерістерге ұшырады.
Корольдік тәуелділіктер
Джерси, Гернси және Мэн аралы Ұлыбритания құрамына кірмесе де, Ортақ Саяхат Аймағының құрамында болғандықтан, осы аралдарда тұратын және аборт жасауды шешкен адамдар 1967 жылғы Аборт заңы күшке енгеннен бері Ұлыбританияға барып келген.
Джерси
Джерсиде жүктіліктің алғашқы 12 аптасында, егер әйел "қиын жағдайда" болып, оны сұраса; ұрықтың қалыптан тыс дамуы болған жағдайда алғашқы 24 аптада; және әйелдің өмірін сақтау немесе оның денсаулығына қатысты ауыр және қайтымсыз зиянды болдырмау үшін кез келген уақытта аборт жасауға рұқсат етіледі. Бұл талаптар 1997 жылғы Жүктілікті тоқтату (Джерси) заңында белгіленген.
Гернси
Гернси заңдары Ұлыбританиядағыдай негіздемелермен абортқа рұқсат береді: әйелдің өмірін сақтау үшін кез келген уақытта, оның денсаулығына ауыр және қайтымсыз зиян келтірудің алдын алу үшін немесе ұрықтың айқын кемістігі болған жағдайда; сондай-ақ жүктіліктің алғашқы 24 аптасында, егер жүктілікті тоқтатудан гөрі жүкті әйелдің немесе оның отбасындағы бар балалардың физикалық немесе психикалық денсаулығына зиян келтіру қаупі жоғары болса. Ұлыбританиядағыдай, соңғы негіздеме де-факто таңдаулы абортқа мүмкіндік береді деп есептеледі. Бұл шарттар 1997 жылғы «Аборт туралы (Гернси) заңында» нақты көрсетілген. Заң алғаш қабылданғанда, ұрықтың кемістігі болған жағдайда жүктіліктің шегі 24 апта, ал денсаулыққа қауіп төнген жағдайда – 12 аптаға дейін белгіленген. Сондай-ақ, екі дәрігердің келісімі қажет болды және аборт Принцесса Елизавета ауруханасында жүргізілуі тиіс еді. 2022 жылдан бастап заңға түзетулер енгізілді, нәтижесінде ұрықтың кемістігі үшін жүктілік шегі алынып тасталды, ал екінші шек 24 аптаға дейін ұзартылды. Сондай-ақ, қажетті келісімді бір дәрігерге дейін қысқартылды, орналасу талабы алынып тасталды, медбикелер мен акушерлерге аборт жасауға рұқсат берілді және әйелдің медициналық мекемеден тыс жүктілігін тоқтатуға тырысуы немесе тоқтатуы қылмыстық жазаланбайтын болды. 1997 жылғы Гернси заңы және оның 2022 жылғы түзетулері Альдерни мен Саркқа қолданылмайды. Дегенмен, Англия мен Уэльстегі «Рекс против Борн» сот шешімі заңның әйелдің өмірін сақтау үшін кем дегенде абортқа рұқсат беретінін нақтылады, ал шешім оны оның денсаулығын сақтау үшін де кеңейтті. Альдерни мен Сарк тек бастапқы құқықтық қағиданы немесе сот шешімімен кеңейтілгенін қолданатыны әлі белгісіз. Іс жүзінде, Альдерниде аборттар Гернсидегідей шарттарда жүзеге асырылады, себебі Альдернидегі денсаулық сақтау қызметтері Гернси заңдарына сәйкес жұмыс істейді. Заңдық жағдайды нақтылау үшін 2022 жылы Альдерни штаты Гернсидегі заңға ұқсас аборт заңын қабылдады, бірақ оның күшіне ену күнін белгілеу үшін регламент күтілуде.
Мэн аралы
2019 жылдың 24 мамырынан бастап Мэн аралында жүктіліктің алғашқы 14 аптасында кез келген жағдайда аборт жасау заңды, содан кейін 24-ші аптаға дейін, егер заңда белгіленген талаптар орындалса, ал одан кейін денсаулыққа қатысты ауыр зиян немесе өлім қаупі болған жағдайда аборт жасауға болады. Аборт 2019 жылғы Аборт реформасы заңымен реттеледі.
1967 жылдан бері қалыптасқан үрдістер
1967 жылдан кейін заңдастырылған аборттардың саны жыл сайын тез өсті, ал заңсыз аборттарға байланысты сепсис және өлім-жітім азайды. 1978 жылы Ұлыбританияда тұратын әйелдерге 121 754 аборт жасалды, ал резидент емес әйелдерге 28 015 аборт жасалды. Өсім қарқыны 1970-жылдардың басында төмендеп, 1991-1995 жылдары төмендеп, кейін қайтадан көтерілді. 1000 әйелге шаққанда аборт жасатқандардың саны 20-24 жас аралығындағылар арасында ең көп. 2006 жылғы Англия мен Уэльс статистикасы бойынша, аборттардың 48% 25 жастан асқан әйелдерге, 29% 20-24 жас аралығындағыларға, 21% 20 жасқа дейінгілерге және 2% 16 жасқа дейінгілерге жасалғанын көрсетті. +1969-2020 жылдар аралығында абортқа әкеп соққан жүктіліктер:
In 2004, there were 185,415 abortions in England and Wales. 87% of abortions were performed at 12 weeks or less and 1.6% (or 2,914 abortions) occurred after 20 weeks. Abortion is free to residents;
The overwhelming majority of abortions (95% in 2004 for England and Wales) were certified under the statutory ground of risk of injury to the mental or physical health of the pregnant woman. In a written answer to Jim Allister, the Northern Ireland health minister Edwin Poots disclosed that 394 abortions were carried out in Northern hospitals for the period 2005/06 to 2009/10 with the footnote that reasons for abortions were not gathered centrally. 190,800 abortions were notified as taking place in England and Wales in 2013. 0.2% fewer than in 2012; 185,331 were to residents of England and Wales. The age standardised rate was 15.9 abortions per 1,000 resident women aged 15–44 years; this rate increased from 11.0 in 1973, peaked at 17.9 in 2007, and fell to 15.9 in 2013. For comparison, the EU average is only 4.4aabortions per 1,000 women in child bearing age. Since approval of abortion in the UK in 1967 to 2014, 8,745,508 abortions have been performed. In 2018, the total abortions in England and Wales was 205,295. In this year, the abortion rate was highest for those of the age of 21, and 81% were for those who were single.
| Жыл | 1969 | 1971 | 1976 | 1981 | 1986 | 1991 | 1996 | 2001 | 2006 | 2011 | 2016 | 2020 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Абортқа әкеп соққан жүктіліктердің пайызы | 5.98% | 11.32% | 15.17% | 17.09% | 18.02% | 19.6% | 20.55% | 23% | 22.26% | 20.88% | 21.5% | 25.29% |
In 2004, there were 185,415 abortions in England and Wales. 87% of abortions were performed at 12 weeks or less and 1.6% (or 2,914 abortions) occurred after 20 weeks. Abortion is free to residents;
The overwhelming majority of abortions (95% in 2004 for England and Wales) were certified under the statutory ground of risk of injury to the mental or physical health of the pregnant woman. In a written answer to Jim Allister, the Northern Ireland health minister Edwin Poots disclosed that 394 abortions were carried out in Northern hospitals for the period 2005/06 to 2009/10 with the footnote that reasons for abortions were not gathered centrally. 190,800 abortions were notified as taking place in England and Wales in 2013. 0.2% fewer than in 2012; 185,331 were to residents of England and Wales. The age standardised rate was 15.9 abortions per 1,000 resident women aged 15–44 years; this rate increased from 11.0 in 1973, peaked at 17.9 in 2007, and fell to 15.9 in 2013. For comparison, the EU average is only 4.4aabortions per 1,000 women in child bearing age. Since approval of abortion in the UK in 1967 to 2014, 8,745,508 abortions have been performed. In 2018, the total abortions in England and Wales was 205,295. In this year, the abortion rate was highest for those of the age of 21, and 81% were for those who were single.
2004 жылы Англия мен Уэльсте 185 415 аборт жасалды. Аборттардың 87% 12 апта немесе одан аз мерзімде, ал 1,6% (немесе 2914 аборт) 20 аптадан кейін жасалды. Аборттар резиденттерге тегін; жүкті әйелдің психикалық немесе физикалық денсаулығына зиян келтіру қаупіне байланысты заңдық негізде аборт жасалған аборттардың басым көпшілігі (2004 жылы Англия мен Уэльстегі аборттардың 95%-ы). Солтүстік Ирландияның денсаулық сақтау министрі Эдвин Путс Джим Алистерге берген жазбаша жауабында 2005/06 жылдан 2009/10 жылға дейінгі кезеңде солтүстік ауруханаларында 394 аборт жасалғанын, ал аборт себептері орталықтан жиналмағанын атап өтті. 2013 жылы Англия мен Уэльсте 190 800 аборт жасалғаны туралы хабарланды, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 0,2%-ға аз; Англия мен Уэльс тұрғындарына жасалған аборттардың саны 185 331 болды. Жасы бойынша есептелген көрсеткіш 15-44 жас аралығындағы 1000 әйелге шаққанда 15,9 абортты құрады; бұл көрсеткіш 1973 жылы 11,0-дан, 2007 жылы 17,9-ға дейін өсті, ал 2013 жылы 15,9-ға дейін төмендеді. Еуропамен салыстырғанда, бала тудыру жасындағы 1000 әйелге шаққанда орташа көрсеткіш 4,4 абортты құрайды. 1967 жылы абортқа рұқсат берілгеннен бастап 2014 жылға дейін Ұлыбританияда 8 745 508 аборт жасалды. 2018 жылы Англия мен Уэльстегі аборттардың жалпы саны 205 295 болды. Бұл жылы аборттардың ең көп саны 21 жастағылар арасында тіркелді, ал 81% үйленбегендер арасында жасалды.
In 2004, there were 185,415 abortions in England and Wales. 87% of abortions were performed at 12 weeks or less and 1.6% (or 2,914 abortions) occurred after 20 weeks. Abortion is free to residents;
The overwhelming majority of abortions (95% in 2004 for England and Wales) were certified under the statutory ground of risk of injury to the mental or physical health of the pregnant woman. In a written answer to Jim Allister, the Northern Ireland health minister Edwin Poots disclosed that 394 abortions were carried out in Northern hospitals for the period 2005/06 to 2009/10 with the footnote that reasons for abortions were not gathered centrally. 190,800 abortions were notified as taking place in England and Wales in 2013. 0.2% fewer than in 2012; 185,331 were to residents of England and Wales. The age standardised rate was 15.9 abortions per 1,000 resident women aged 15–44 years; this rate increased from 11.0 in 1973, peaked at 17.9 in 2007, and fell to 15.9 in 2013. For comparison, the EU average is only 4.4aabortions per 1,000 women in child bearing age. Since approval of abortion in the UK in 1967 to 2014, 8,745,508 abortions have been performed. In 2018, the total abortions in England and Wales was 205,295. In this year, the abortion rate was highest for those of the age of 21, and 81% were for those who were single.
Жүктілік кезінде консультация беру орталықтары
BBC Panorama тобы жүктілікке байланысты кеңес орталықтарын тергеп, олардың үштен бірінен астамдары қате медициналық ақпарат бергенін, немесе әдепсіз кеңес бергенін, немесе екеуін де жасағанын анықтады. Panorama 57 кеңес орталығын қарастырды, олардың 34-і пайдаланушыларды Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің (NHS) веб-сайтына немесе лицензияланған аборт провайдерлеріне бағыттады. Шамамен 21 орталық қате медициналық ақпарат және/немесе әдепсіз кеңес берді. 7 орталық аборт психикалық денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін деген жалған мәлімдеме жасады, 8 орталық аборт сүексіздікке әкелуі мүмкін деген жалған мәлімдеме жасады, ал 5 орталық аборт кеуде рагының қаупін арттыруы мүмкін деген жалған мәлімдеме жасады. Жетекші акушер-гинеколог доктор Джонатан Лорд: «Аборттан кейін ауыр психикалық ауру, сүексіздік немесе кеуде рагының қаупі жоғарыламайды. Бұл орталықтар өз шешімдерімен күресіп жүрген әйелдерді іздеп табады, содан кейін оларды аборттан бас тартуға итермелеу үшін жалған кеңес береді. Олар әсіресе осал пациенттерге елеулі зиян келтіру қаупін тудырады», - деді. Британдық кеңес беру және психотерапия қауымдастығының өкілі Джо Холмс орталықтың жақпарулы және бағалаушылық мәлімдемелер жасағанын айтты. «Кеңес беру – қауіпсіз ортада ешкімді кінәламастан өз сезімдеріңді зерттеу мүмкіндігі, бірақ мұндай сеансқа барған әйел терең түрде жарақаттанып шығуы мүмкін».
Медициналық аборттың үйдегі түрі
2011 жылы BPAS Жоғары Сотта денсаулық сақтау министріне Англия, Шотландия және Уэльсте ерте медициналық аборт жасайтын әйелдерге есірткілік емдеудің екінші дозасын үйде қабылдауға рұқсат беру туралы талапты ұтып алмады. Бірақ, 2019 жылы бұл шешім өзгертіліп, әйелдерге жүктіліктің 10 аптасына дейін екі таблетканы да үйде қабылдауға рұқсат берілді. Уақытша өзгерістер COVID-19 пандемиясының алғашқы жылында түсік жасату көрсеткіштерінің артуымен байланысты болды. Осы қызметті бағалау нәтижесінде ол қауіпсіз және тиімді екені, күту уақыты қысқа екені және оны қолданғандардың басым бөлігі ұнатыпты деген қорытынды жасалды. 2022 жылдың 24 ақпанында Денсаулық сақтау министрлігі Англияда "үйде таблеткалар" схемасы тоқтатылатынын хабарлады. Сонымен қатар, Уэльс бұл схеманы тұрақты етуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Бұл схеманы тұрақты ету туралы шешім қабылдамас бұрын, Ұлыбританияның үш елінде де халыққа кеңес жүргізілді. Кейіннен депутаттар Денсаулық сақтау және күтім туралы 2022 жылғы заңға түзету енгізуге дауыс берді, бұл жүктіліктің 10 аптасына дейін телемедициналық аборт жасауға мүмкіндік берді. Бұл шешім Апелляциялық сотқа жіберілгеннен кейін 14 айға шартты жазаға ауыстырылды. Осы жағдай аборт құқықтарын қорғайтын жандар, әйелдер құқығын қорғаушылар, саясаткерлер мен дәрігерлердің британ үкіметінен аборт заңдарын реформалауға шақыруына әкеп соқты.