Кіріспе

Жаңа Зеландия аймағы

Кантербери – Жаңа Зеландияның оңтүстік аралының шығыс бөлігінде орналасқан аймақ. Аймақ аумағы бойынша елдегі ең үлкені болып табылады. Онда халқы қоныстанған.

Аймақ қазіргі түрінде 1989 жылы жалпыұлттық жергілікті басқару реформалары кезінде құрылған. 1992 жылы Нельсон-Марлборо аймақтық кеңесі таратылғаннан кейін Кайкоура ауданы аймаққа қосылды. Крайстчерч – Оңтүстік аралдың ең үлкен қаласы және елдің екінші ірі қалалық аймағы, аймақтың орталығы болып табылады және аймақ халқының пайызында тұрады. Басқа ірі қалалар мен кенттерге Тимару, Эшбертон, Рангиора және Рольстон кіреді.

Табиғат тарихы

Кентерберияның жері, суы, өсімдіктері мен жануарлары ұзақ тарихқа ие, ол Оңтүстік Альп тауларын құрайтын гранитті тау жыныстарының пайда болуынан бастап алғашқы адамдардың келуіне дейін созылады. Бұл тарих жердің жаратылуымен, тектоникалық плиталардың қатаюы мен дамуымен, мұхиттардың қалыптасуымен, содан кейін өмірдің өзімен байланысты. Бұл аймақ үлкен Зеландия құрлығының бір бөлігі, ол өзі үлкен Австралия және Тынық мұхит тектоникалық плиталарының бір бөлігі. Бірінші кезекте, жер осы жинақы және түрлендіретін тектоникалық плита шекарасының құрылымдық тектоникалық күштеріне негізделген. Екінші кезекте, жаңбыр, қар, мұз және тау жыныстарының бір-біріне үйкелісуі нәтижесінде таулардан кеңірек жайылған ірі қиыршық тас жатақтары қалыптасқан. Үшінші кезекте, вулканизм жер астындағы тау жыныстары мен шөгінділердің қабаттары арқылы бетке шығады. Осы берік негізде, миллиардтаған жылдар бойы бір-бірімен байланысты бейімделудің сансыз буындарынан тұратын өмір, Аотеароа / Жаңа Зеландияның бірегей флорасы мен фаунасына айналды. Бұл ерекше түрлердің қалдық популяцияларын бүгінде мемлекеттік қорғауға алынған табиғат қорықтарында көруге болады. Уайтаха / Кентерберия түрлері жағалаудан ең биік шыңдарға дейін, және солтүстіктегі жылы климаттан оңтүстіктегі суыққа дейін ішкі аймақтарды қамтитын климат пен географияға бейімделген.

Еуропалық қоныстанғанға дейін

Кантербери аймағында еуропалықтар келгенге дейін Ngāi Tahu Māori халқы сирек қоныстанған.

Колонизация

1848 жылы британдық Эдвард Гиббон Уэйкфилд пен англо-ирланд аристократы Джон Роберт Годли Оңтүстік аралда англикандық колония құру үшін Кентербери қауымдастығын құрды. Колония Уэйкфилдтің кәмелетке толмаған әйелмен қашып кеткені үшін түрмеде отырғанда жасаған теориялары негізінде құрылды. Оксфорд университетімен байланысы болғандықтан, Кентербери қауымдастығы жеткілікті қаражат жинап, орта және жоғарғы тапқа жататын қоныс аударушыларды тартуға қол жеткізді. 1850 жылдың сәуір айында Годли басқаратын алдын ала топ Порт-Куперге – қазіргі Литтлтон-Харбор / Укараупоға – қонды және қоныс аударушылардың негізгі тобына дайындық мақсатында порт, тұрғын үйлер мен дүкендер салды. 1850 жылдың желтоқсан айында Литтлтонға төрт кемеден тұратын алғашқы 750 қоныс аударушы келді. Қазіргі Кентербери аймағының шекарасы сәл өзгеше, әсіресе солтүстік бөлігінде, онда ескі Нельсон провинциясының бірнеше аудандары кіреді.

2010 жылғы қыркүйек

2010 жылы 4 қыркүйекте сағат 04:35-те аймақта 7,1 балдық жер сілкінісі болды. Ол тікелей қаза болдырмады, бірақ ғимараттар мен инфрақұрылымға ауыр зақым келтірді. Эпицентр Крайстчерчтің батысында, Дарфилдтің оңтүстік-шығысында орналасқан. Кәріз жүйесі зақымдалды, газ және су құбырлары үзілді, қаланың 75%-ына дейін электр қуаты тоқтатылды. 4 қыркүйекте сағат 10:16-да қала үшін жергілікті төтенше жағдай жарияланды және сол күні кейбір аудандарды эвакуациялау жоспарланды. Крайстчерч қаласының орталық бөлігіндегі адамдар эвакуацияланды, ал қаланың орталық бизнес ауданы 5 қыркүйекке дейін жабық қалды. 4 қыркүйекте кешкі 7-ден 5 қыркүйекте таңғы 7-ге дейін коменданттық сағат енгізілді. Полицияға көмек көрсету және коменданттық сағатты сақтау үшін Жаңа Зеландия армиясы да жұмылдырылды. Жер сілкінісі кең ауқымда зақымдар мен электр қуатының үзілуіне себеп болды. Алғашқы 48 сағат ішінде 63 жер сілкінісі тіркелді, олардың үшеуі 5,2 балдық көрсеткішті құрады. Крайстчерч тұрғындары шатырларға түсіп, төбелері жарылған мұржаларды, құлаған кірпіш қабырғаларды хабарлады. Жаңа Зеландия қазынасының мәліметінше, осы оқиғаның сақтандыру шығындары 11 миллиард долларға дейін жетеді деп бағаланған.

2011 жылдың ақпан айы

2011 жылғы 22 ақпанда сағат 12:51-де 6,3 магнитудалы күшті сілкініс болды. Оның ошағы Литтлтонның солтүстігінде, Крайстчерч қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым қашықтықта, 5 шақырым тереңдікте тіркелді. 2010 жылғы қыркүйектегі сілкіністен магнитудасы төмен болғанымен, жердің дірілінің қарқындылығы мен күші ММИ шкаласы бойынша VIII дәрежесіне жетті. Эпицентрдің қалаға жақындығы мен тереңдігінің аздығы салдарынан, бұл көрсеткіш қалалық аймақта тіркелген ең күшті дірілдердің бірі болып есептеледі. 2010 жылғы қыркүйектегі сілкіністен өзгеше, 2011 жылғы ақпан сілкінісі жұмыс күнінің бел ортасында болды. Осыған қоса, сілкіністің күші және қала орталығына жақын орналасуы 181 адамның қаза болуына себепкер болды. Бұл оқиға Жаңа Зеландиядағы алғашқы ұлттық төтенше жағдай режимінің енгізілуіне алып келді. Көптеген ғимараттар мен тарихи ескерткіштер, соның ішінде әйгілі Шаг Рок және Крайстчерч соборы ауыр зақымдарға ұшырады.

2011 жылдың маусым айы

2011 жылдың 13 маусымында Жаңа Зеландия уақыты бойынша сағат 13:00 шамасында Крайстчерч тағы да 5.7 магнитудалы жер сілкінісіне ұшырады, содан кейін сағат 14:20-де 6.3 магнитудалы жер сілкінісі болды (бастапқыда 6.0 деп есептелді), ол ақпан айындағы жер сілкінісімен салыстырылатын жерде, 6.0 километр тереңдікте орын алды. Келесі күндері ондаған серпілістер болды, оның ішінде 4 магнитудадан жоғары бірнешеуі. Кейбір елді мекендерде телефон байланысы мен электр қуаты үзілді, ал жердің сұйықтануы негізінен қаланың шығыс бөлігінде байқалды, бұл аймақ кейінгі серпілістерден ең көп зардап шекті. Самнер төбесіндегі және оның маңындағы көптеген тұрғындар өздігінен эвакуацияланды. Қоршалған орталық бизнес ауданындағы ғимараттардың зақымдануы туралы қосымша хабарламалар түсті, шамамен 75 ғимаратты бұзу қажеттігі айтылды. Қосымша зақымдалған ғимараттардың арасында Крайстчерч соборы да болды, ол өзінің әйгілі роза терезесін жоғалтты, бұл соборды қалпына келтіру мүмкіндігін азайтатын фактор болды. Жер сілкінісінен кейін бір адам қаза тапты, бірақ көптеген адамдар жарақат алды.

География

Кентербери өңірлік кеңесі басқаратын аймақ, Оңтүстік аралдың шығыс жағалауындағы Вайау Тоа / Кларенс өзенінен (Кайкоураның солтүстігінде) бастап Оңтүстік Кентерберидегі Уайтаки өзеніне дейінгі барлық өзендердің су жиналатын алаптарын қамтиды. Бұл Жаңа Зеландияның аумағы бойынша ең үлкен аймағы, оның ауданы 45,346 км². Кентербери дәстүрлі түрде солтүстікте Конвей өзенімен, батыста Оңтүстік Альп тауларымен, ал оңтүстікте Уайтаки өзенімен шектелген. Аймақ көбінесе Солтүстік Кентербериге (Ракайя өзенінен Конвей өзеніне дейін), Орталық Кентербериге (Ракайя өзенінен Рангитата өзеніне дейін), Оңтүстік Кентербериге (Рангитата өзенінен Уайтаки өзеніне дейін) және Крайстчерч қаласына бөлінеді.

Экономика

Кентербери аймағының жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2022 жылдың наурызына дейінгі жылға 44,2 млрд NZ$ бағаланды, бұл Жаңа Зеландияның ұлттық ЖІӨ-сінің 12,4%-ын құрайды. Бір толтырылған жұмыс орнына шаққандағы аймақтық ЖІӨ 126 733 долларға тең, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен 4,6%-ға төмен, яғни 132 815 доллар. 2022 жылдың наурызында аяқталған жыл бойынша өңдеу өнеркәсібі Кантербери аймақтық экономикасына ең көп үлес қосты, ол 4,1 млрд долларды құрады. Алғашқы өндіріс (шикізаттан өнім жасау процесі) жалпы соманың 2,48 млрд долларын құрады. Аймақтағы өндіріс салаларында аймақтың толтырылған жұмыс орындарындағы жұмыскерлердің 10,6%-ы жұмыс істейді. Аймақтың ауыл шаруашылығы экономикасының күші әр қарашада Кантербери A&P көрмесінде көрсетіледі. Көрме облыстық мерейтой күнімен және Кубок аптасымен бірге өтеді. Соғыс аралық кезеңде ауыл шаруашылығы өнімділігі механикаландыру, әк қолдану және тұқымдық қорларды жақсарту арқасында артты. Кентербери сонымен қатар Жаңа Зеландияның бидай, арпа және сұлы сияқты дәнді дақылдардың негізгі өндірушісі болып табылады. 2002 жылы аймақта елдің бидай өндірімінің 60,7%-ы, арпаның 51,1%-ы және сұлының 43,7%-ы өндірілді. Аймақтағы жүзім шаруашылығы Акароадағы француз қоныс жайлаушыларымен құрылды. Содан бері шарап өсіру екі аймаққа шоғырландырылған: Вайпара және Бернхам.

Жергілікті билік

Кентербери аймағы Кентербери аймақтық кеңесі тарапынан басқарылады. Аймақ құрамына он аумақтық билік органдары кіреді, оның ішінде Крайстчерч қалалық кеңесі және Вайтаки ауданының бір бөлігі, ал қалған бөлігі Отагода орналасқан. 1989 жылғы жергілікті басқару реформасынан кейін Кайкоура ауданы Нельсон-Марлбороу аймағының құрамына кірді. Кейіннен бұл аймақ таратылып, оның орнына үш бірыңғай билік құрылды. Кайкоура тәуелсіз бірыңғай билік ретінде жұмыс істеуге жеткіліксіз болғандықтан, 1992 жылы Кентербери аймақтық кеңесінің қарауына берілді. Дегенмен, көптеген адамдар үшін Кайкоура әлі де Марлбороудың бір бөлігі болып саналады. 2006 жылы Банкс түбегі ауданы 2005 жылғы референдум нәтижесі бойынша Крайстчерч қаласына біріктірілді.

Ұлттық үкімет

Кентербери аймағы он жалпы сайлау округі мен бір маори сайлау округін қамтиды. Крайстчерч қаласының өзі осы округтердің бесеуінен тұрады, ал Ваймакарири округі Крайстчерч пен Кентерберидің аралас бөліктерін қамтиды. Банкс түбегі, Илам және Ваймакарири сайлау округтері қазіргі уақытта басқарушы Ұлттық партияның мүшелері (Жаңа Зеландияның алтыншы Ұлттық үкіметінің құрамында) Ванесса Венинк, Хамиш Кэмпбелл және Мэтт Дусидің өкілдігінде. Ал Крайстчерч Орталық, Крайстчерч Шығыс және Виграм сайлау округтері қазіргі уақытта оппозициялық (Еңбек партиясы) мүшелері Дункан Уэбб, Рубен Дэвидсон және Меган Вудсқа тиесілі. Крайстчерчтен өзгеше, Кентербери аймағының көп бөлігі ауыл шаруашылығы және бизнес мүдделерімен байланысты болғандықтан Ұлттық партияның ықпалында. Ірі Кайкоура сайлау округі Марлборо аймағының барлық бөлігін және Солтүстік Кентербериді қамтиды, оны Ұлттық партиясынан Стюарт Смит өкілдік етеді. Ұлттық партиясынан Майлз Андерсон өкілдік ететін Waitaki сайлау округі Оңтүстік Кентерберидің көп бөлігін және көршілес Солтүстік Отагоны қамтиды. Rangitata және Selwyn округтерін тиісінше Ұлттық партия мүшелері Джеймс Мигер және Никола Григ басқарады. Маори сайлау жүйесі бойынша Кентербери бүкіл Оңтүстік аралды, оны қоршаған аралдарды және Солтүстік аралдағы Веллингтонның көп бөлігін қамтитын ірі Те Тай Тонга сайлау округінің құрамына кіреді. Оны қазіргі уақытта Те Пати Маоридан Такута Феррис өкілдік етеді. Сот жүйесі тұрғысынан аймаққа Крайстчерч, Эшбертон, Тимару және Кайкоурадағы төрт аудандық сот, ал Крайстчерч пен Тимарудағы екі жоғары сот қызмет көрсетеді. Крайстчерч жоғары сотында сондай-ақ Апелляциялық соттың бөлімшесі орналасқан.

Көлік

1-ші мемлекеттік тас жол Кентербери аймағының бойымен созылып, солтүстікте Бленхайм және Пиктон портындағы Кук бұғазы паром терминалымен, ал оңтүстікте Оамару, Дунедин және Инверкаргилл қалаларымен байланысады. Крайстчерч қаласының солтүстік-батыс шетіндегі Харуудта орналасқан Крайстчерч халықаралық әуежайы – аймақтың негізгі әуежайы. Крайстчерчтен Жаңа Зеландияның көптеген ірі қалаларына, сондай-ақ Австралияға, Тынық мұхиты аралдарына және Шығыс Азияға үздіксіз рейстер қатынайды. Тимарудағы Ричард Пирс әуежайы Оңтүстік Кентербериге күнделікті Веллингтон рейстерімен қызмет көрсетеді.

Білім

Кентербериде 292 бастауыш және орта мектеп бар, олар 5 жастан 18 жасқа дейінгі шамамен 94 000 оқушыны білім береді. Оқушылардың шамамен 13 пайызы мемлекеттік-жеке интеграцияланған мектептерде, 5 пайызы жекеменшік мектептерде оқиды, ал қалған 82 пайызы мемлекеттік мектептерде білім алады. Крайстчерч және Тимару қалаларында бір жынысты мемлекеттік орта мектептер бар. Кентербериде екі университет орналасқан: батыс Крайстчерчтегі Кентербери университеті және Линкольн қаласындағы Линкольн университеті.

Спорт

Жаңа Зеландияның Кентербери аймағында ең танымал үш спорт түрі – регби (58%), крикет (46%) және футбол (21%). Аймақта Супер Регби турнирінде ойнайтын "Crusaders" командасы орналасқан. "Crusaders" Оңтүстік аралдың жоғарғы бөлігіндегі басқа провинцияларды да ұсынады, бірақ штаб-пәтері Крайстчерч қаласында. Бұрын олар "Кентерберийлік Крестшілер" деп аталған. Провинциялық регбиде Кентербери үш одақ арқылы ұсынылады: Кентербери, Орталық Кентербери және Оңтүстік Кентербери. Тарихи себептерге байланысты, Кайкура ауданының ойыншылары әлі де "Тасман" провинциялық командасының (Нелсон/Марлбороу одақтарының біріккен құрамы) бөлігі болып табылатын "Марлбороу" регби одағында ойнайды. "Кентербери Кингс" – Жаңа Зеландияның "Супер Смаш" турниріндегі Кентерберидің крикет командасы. Басқа спорт командалары: "Mainland Tactix" (нетбол), "Canterbury United FC" (футбол) және "Canterbury Rams" (баскетбол).

Фильм түсірілген жер

Кентербери "Сақиналардың иесі" фильмінің түсірілімінде Санде тауындағы Роханның Эдорас қаласының және бірнеше шақырым төмендегі аңғардағы Хелмнің тереңдігінің фондық көрінісі үшін қолданылған.