Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия аймағы
Region of New Zealand
Батыс жағалауы – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының батыс жағалауында орналасқан аймақ. Оны Батыс жағалауы аймақтық кеңесі басқарады және ресми түрде Те Тай Путини деп аталады. Аймаққа Buller, Grey және Westland аудандарының жергілікті билік органдары кіреді. Басты қалалары – Вестпорт, Грейммут және Хокитика. Елдің ең шалғай және сирек қоныстанған аймақтарының бірі – Батыс жағалауында барлығы 32 900 адам тұрады, бұл Жаңа Зеландиядағы ең аз халқы бар аймақ. 2023 жылғы шілдеге дейін аймақтың халқы 0,4% өсті. Аймақтың бай және маңызды тарихы бар. Жердің өзі көне, көміртек кезеңіне дейін созылады, бұл оның құрамындағы, әсіресе көмірдегі көміртек материалдарының көптігінен көрініс береді. Шамамен 1200 жылы Каи Таху тайпасы алғаш қоныстанған бұл аймақ, Жаңа Зеландиядағы пунаму (жасыл тас) қорының молдығымен әйгілі болды. Каи Таху тайпасы миллиондаған жаңазеландиялық долларлық құны бар тас саудасын жүргізіп, Те Тай Путиниді елдің ең бай аймақтарының біріне айналдырды. Еуропалықтар келгеннен кейін аймақ, бұрын жоғары бағаланбаған, бірақ мол алтын қорымен танымал болды. Ирландиядағы ашаршылықтан кейін мыңдаған ирландтық католиктер осы аймаққа қоныстанды, олар Каи Таху тайпасымен және екі тайпаның араласу нәтижесінде пайда болған ұрпақтармен бірге халықтың көп бөлігін құрайды. 1950 жылдары ядролық қару жасаушы мемлекеттер уранның мол қоры үшін бұл аймаққа қызығушылық танытты, бірақ көптеген Батыс жағалауының тұрғындары бұған қарсылық көрсетті. Батыс жағалауы – Жаңа Зеландияда көмір өндірісінің әлі де кеңінен дамыған жалғыз аймағы.
The West Coast is a region of New Zealand on the west coast of the South Island. It is administered by the West Coast Regional Council, and is known co officially as Te Tai Poutini. It comprises the territorial authorities of Buller District, Grey District and Westland District. The principal towns are Westport, Greymouth and Hokitika. The region, one of the more remote areas of the country, is also the most sparsely populated. With a population of just 32,900 people, the West Coast is the least populous region in New Zealand. The population in the region grew by 0.4% over the year to July 2023. The region has a rich and important history. The land itself is ancient, stretching back to the Carboniferous period; this is evident by the amount of carboniferous materials naturally found there, especially coal. First settled by Kāi Tahu in approximately 1200 AD, the area was famous across New Zealand for its richness in pounamu greenstone. Kāi Tahu traded millions of modern New Zealand dollars' worth of the stone across New Zealand, making Te Tai Poutini one of the wealthiest regions in the country. After the arrival of Europeans, the region became famed for its vast and mostly untapped gold reserves, which historically had not been highly valued. The region was subsequently settled by thousands of Irish Catholics after the Irish Famine, who constitute the majority of the population, alongside the indigenous Kāi Tahu and those who come from admixing between the two populations. The region was also heavily sought after by nuclear weapons states in the 1950s for its abundant resources of uranium, which many West Coasters found objectionable. The West Coast is the only region of New Zealand where coal mining is still widely practiced.
Атау беру
Вестленд атауын кейбір жаңазеландиялықтар Батыс жағалауының барлық аймағын атау үшін қолданады, оның ішінде Грей ауданы, Буллер ауданы және Фиордленд. Сондай-ақ, бұл атау 1873–76 жылдардағы қысқа мерзімді Вестленд провинциясын да білдіруі мүмкін. Фиордленд Батыс жағалауда орналасқан, бірақ Оңтүстікленд аймағында, Батыс жағалау аймағында емес. Батыс жағалауының тұрғындары бұл аймақта "Coasters" деп белгілі.
The name Westland is used by some New Zealanders to refer to the whole of the West Coast, including Grey District, Buller District and Fiordland, and can also refer to the short lived Westland Province of 1873–76. Fiordland is on the west coast, but is in the Southland Region rather than the West Coast Region. Inhabitants of the West Coast are colloquially known as "Coasters".
География
Өңір солтүстіктегі Кахуранги нүктесінен оңтүстіктегі Аваруа нүктесіне дейін 600 км қашықтықта жатыр. Оның ауданы 23 276 км². Батысында Тасман теңізі (Оңтүстік мұхиты сияқты, өте құлпытас болуы мүмкін, төрт метрлік толқындар жиі кездеседі), ал шығысында Оңтүстік Альп таулары орналасқан. Жердің көп бөлігі қиын-қыстау, ал халықтың көп бөлігі жағалау жазығында қоныстанған. Өңір солтүстіктен оңтүстікке қарай Бюлер, Грей және Вестленд – үш жергілікті басқару ауданына бөлінген. Жер өте әдемі, жабайы жағалаулары, таулары және жергілікті өсімдіктердің үлкен үлесі бар, олардың көп бөлігі – жергілікті ылғалды ормандар. Бұл Жаңа Зеландиядағы төмендіктегі орманның маңызды бөліктері сақталған жалғыз аймақ: басқа жерлерде, мысалы, Кентербери жазығында және Темза сағасында, олар қоныстану мен ауыл шаруашылығы үшін дерлік толығымен жойылған. Көрікті жерлерге Хаст өткелі, Фокс және Франц Йозеф мұздықтары, Хокитика шатқалы, Бруннер көлі, Пунакаикидегі Панкейк тастары, Опарара аркалары және Хифи жолы жатады. Өңірде басым солтүстік-батыс жел ағындары мен Оңтүстік Альп тауларының орналасуына байланысты жауын-шашын өте көп, бұл қатты орографиялық жауын-шашынға себеп болады. Оңтүстік Альп тауларының ар жағындағы Кентербери жазығының салыстырмалы түрде құрғақ климаты жаңбыр көлеңкесінің әсерінен туындайды.
The region reaches from Kahurangi Point in the north to Awarua Point in the south, a distance of 600 km. It has an area of 23,276 km2. To the west is the Tasman Sea (which like the Southern Ocean can be very rough, with four metre swells common), and to the east are the Southern Alps. Much of the land is rugged, with a coastal plain where much of the population resides. It is divided into the three local government districts of (from north to south) Buller, Grey and Westland. The land is very scenic, with wild coastlines, mountains and a very high proportion of native bush, much of it native temperate rain forest. It is the only part of New Zealand where significant tracts of lowland forest remain: elsewhere, for instance on the Canterbury Plains and in the Firth of Thames, they have been almost completely destroyed for settlement and agriculture. Scenic areas include the Haast Pass, Fox and Franz Josef Glaciers, Hokitika Gorge, Lake Brunner, the Pancake Rocks at Punakaiki, the Oparara Arches and the Heaphy Track. The region has very high rainfall due to the prevailing northwesterly wind pattern and the location of the Southern Alps, which give rise to heavy orographic precipitation. The rain shadow effect is responsible for the relatively arid climate of the Canterbury Plains on the other side of the Southern Alps.
Тарих
Бұл аймақ – Ngāi Tahu халқының отаны, олар оны мұнда көптеп кездесетін жасыл тас (поунаму) үшін құрметтейді. Еуропалықтар бұл аймаққа тек сирек келіп тұрған, 1864 жылы екі маори – Ихая Тайнуи мен Хаймона Таукау Тарамакау өзенінің жанында алтын тапқанға дейін. Жыл соңына қарай шамамен 1800 алтын іздеуші болды, олардың көпшілігі 1866 жылы Жаңа Зеландиядағы ең ірі елді мекен болған Хокитика аймағында шоғырланды. 1853 жылдан бастап аймақ Нельсон және Кентербери провинциялары арасында бөлінді: 1873 жылы Кентербери провинциясының бөлігі жеке провинцияны – Вестленд провинциясын құрды, ол 1876 жылы провинциялық жүйе жойылғанға дейін сақталды. 1864 және 1867 жылдар аралығындағы Батыс жағалаудағы алтын асығысы Окарито сияқты көптеген алтын іздеуші қалаларын құрды, ол бір кезде Батыс жағалаудағы ең ірі қала болған, бірақ кеншілер басқа жерге кеткен соң тез құлдырады. Одан кейін халық саны азайды, бірақ қазір де бар негізгі қалалар қалыптасты. Жасыл тас пен алтыннан кейін, көмір ең құнды минералға айналды. 1840 жылдардың ортасында Буллер өзенінің жанында табылған көмірді кену 1860 жылдары қарқынды жүрді. 1880 жылдары көмір аймақтың басты өнеркәсібіне айналды, аймақтың солтүстік жартысында, әсіресе Вестпорт маңында көптеген кен орындары болды. Олардың көпшілігі 20 ғасырдың ортасына дейін жұмыс істеді, ал кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. Ағаш өңдеу де дәстүрлі түрде маңызды сала болып табылады, бірақ соңғы жылдары ағаш өндіру мен орманды сақтау арасындағы тепе-теңдік күрделі мәселе болып қалып отыр. Аймақтың көп бөлігі Қорғау департаменті басқаратын мемлекеттік жер, және аймақта сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктерге толы, жақсы сақталған жергілікті орман бар. Экотуризм қазір маңызды өнеркәсіп саласы болып табылады, ол табиғатты қорғау жұмыстарымен тығыз байланысты.
The region is home to Ngāi Tahu, who value it for the greenstone (pounamu) found there in abundance. The region was only occasionally visited by Europeans until the discovery of gold near the Taramakau River in 1864 by two Māori, Ihaia Tainui and Haimona Taukau. By the end of the year there were an estimated 1800 prospectors, many of them around the Hokitika area, which in 1866 was briefly the most populous settlement in New Zealand. The region was divided between Nelson Province and Canterbury Province from 1853: in 1873 the Canterbury portion of the region formed its own province, the Westland Province, until the abolition of the provincial system in 1876. The West Coast Gold Rush between 1864 and 1867 created numerous gold rush towns such as Ōkārito, which at one time was the largest town on the West Coast but quickly almost vanished as miners moved on. After that time, the population dwindled, but the main towns that still exist had become established. Following greenstone and gold, the next valuable mineral was coal. Discovered near the Buller River in the mid 1840s, mining began in earnest during the 1860s. By the 1880s coal had become the region's main industry, with mines throughout the northern half of the region, especially around Westport. Many of these continued in operation until the mid 20th century, and several survive. Timber has also long been a major industry, although in recent years there has been an uneasy balance between forestry for wood and forestry for conservation. Much of the region is public land administered by the Department of Conservation and the region has some of the best remaining stands of native forest, along with a wealth of rare wildlife. Ecotourism is now an important industry, and this goes hand in hand with the conservation efforts.
Халық саны
Батыс жағалау аймағының ауданы және 2023 жылғы мәліметтер бойынша, халық саны шамамен Жаңа Зеландия халқының % құрайды. Жаңа Зеландияның он алты аймағының ішіндегі ең аз халық тығыздығына ие аймақ. 2018 жылғы Жаңа Зеландия халық санауы бойынша Батыс жағалау аймағының халқы 31 575 адамды құрады, бұл 2013 жылғы санақтан 573 адамға (−1,8%) азайды, ал 2006 жылғы санақтан 249 адамға (0,8%) өсті. 13 503 шаңырақта 16 041 еркек және 15 534 әйел тұрады, нәтижесінде әйелдерге шаққанда еркектердің саны 1,03:1-ге тең. Орташа жас 45,7 жас (жалпыұлттық көрсеткіш 37,4 жас), оның ішінде 5 604 адам (17,7%) 15 жасқа дейін, 4 920 (15,6%) 15-29 жас аралығында, 14 853 (47,0%) 30-64 жас аралығында және 6 204 (19,6%) 65 жастан асқан адамдарды құрайды. Ұлттық құрамы: 90,5% еуропалықтар/пакеха, 11,7% маори, 1,5% Пасифика, 3,4% азиялықтар және 2,4% басқа ұлт өкілдері. Адамдар бірнеше ұлттық белгішеліктерді таңдауға құқылы. Шетелде туғандардың үлесі 12,0%, ал жалпыұлттық көрсеткіш 27,1%. Халық санауындағы діни көзқарас туралы сұраққа жауап бермегендердің арасында 53,2% дінсіз, 35,1% христиан, 0,3% маори дінін ұстанады, 0,6% индуист, 0,2% мұсылман, 0,3% буддист және 1,7% басқа діндерді ұстанады. 15 жастан асқандардың арасында 2 934 адам (11,3%) бакалавр немесе жоғары академиялық дәрежеге ие, ал 7 026 адам (27,1%) арнайы білімі жоқ. Орташа табыс 26 400 доллар, ал жалпыұлттық көрсеткіш 31 800 долларды құрайды. 3 078 адам (11,9%) 70 000 доллардан астам табыс табады, бұл жалпыұлттық көрсеткіштің 17,2% құрайды. 15 жастан асқандардың жұмыс жағдайы бойынша 12 501 адам (48,1%) толық жұмыспен қамтылған, 4 083 адам (15,7%) жартылай жұмыспен қамтылған, ал 822 адам (3,2%) жұмыссыз.
The West Coast region covers and has an estimated population of as of , % of New Zealand's population. It is the least populous of New Zealand's sixteen regions. West Coast Region had a population of 31,575 at the 2018 New Zealand census, a decrease of 573 people (−1.8%) since the 2013 census, and an increase of 249 people (0.8%) since the 2006 census. There were 13,503 households, comprising 16,041 males and 15,534 females, giving a sex ratio of 1.03 males per female. The median age was 45.7 years (compared with 37.4 years nationally), with 5,604 people (17.7%) aged under 15 years, 4,920 (15.6%) aged 15 to 29, 14,853 (47.0%) aged 30 to 64, and 6,204 (19.6%) aged 65 or older. Ethnicities were 90.5% European/Pākehā, 11.7% Māori, 1.5% Pasifika, 3.4% Asian, and 2.4% other ethnicities. People may identify with more than one ethnicity. The percentage of people born overseas was 12.0, compared with 27.1% nationally. Although some people chose not to answer the census's question about religious affiliation, 53.2% had no religion, 35.1% were Christian, 0.3% had Māori religious beliefs, 0.6% were Hindu, 0.2% were Muslim, 0.3% were Buddhist and 1.7% had other religions. Of those at least 15 years old, 2,934 (11.3%) people had a bachelor's or higher degree, and 7,026 (27.1%) people had no formal qualifications. The median income was $26,400, compared with $31,800 nationally. 3,078 people (11.9%) earned over $70,000 compared to 17.2% nationally. The employment status of those at least 15 was that 12,501 (48.1%) people were employed full time, 4,083 (15.7%) were part time, and 822 (3.2%) were unemployed.
Экономика
Батыс жағалаудың ішкі жалпы өнімі (ЖЖӨ) 2022 жылдың наурызына дейінгі кезеңде 2,373 млн NZ$ шамасында бағаланды, бұл Жаңа Зеландияның ұлттық ЖЖӨ-сінің 0,7% құрайды. Осы кезеңде аймақтың жан басына шаққандағы ЖІӨ 72 127 долларға бағаланды. 2022 жылы аймақ, салыстырмалы түрде шағын базадан бастап, Жаңа Зеландияның ең қарқынды дамыған өңірлік экономикаларының бірі болды. Өнеркәсіп салалары: көмір және аллювиалды алтынның өндірілуі, орман және ағаш өңдеу шаруашылығы, балық аулау (аққұбаларды қоса алғанда), туризм және фермерлік шаруашылық. Сүт шаруашылығы күрт өсімді көрсетті – көптеген компаниялар 2001 жылы Fonterra компаниясын құру үшін біріккен кезде, жергілікті сүт кооперативі Westland Milk Products дербес жұмыс істеуін жалғастырды. 2019–2020 маусымында Батыс жағалауда 150 000 сауын сиыр болды, бұл елдегі жалпы мал басының 3,0% құрайды. Бұл сиырлар 50 700 тонна сүт өнімін өндірді, оның құны ұлттық орташа бағамен (бір килограмға 7,20 доллар) 365 миллион долларға бағаланды. Басқа салалар: жасыл тас әшекейлерін жасау және сату, сфагнум мохын жинау және бақшаларды безендіру үшін тас жинау. Монтейт сыра зауыты Грейммутта орналасқан. Аймақ Lonely Planet журналының "Әлемдегі үздік 10 жағалау жолы" тізіміне енді.
The subnational gross domestic product (GDP) of the West Coast was estimated at NZ$2,373 million in the year to March 2022, 0.7% of New Zealand's national GDP. The regional GDP per capita was estimated at $72,127 in the same period. The region had one of the strongest growing regional economies of New Zealand in 2022, though from a rather small base. Industries include mining for coal and alluvial gold, forestry and wood processing, fishing (including whitebaiting), tourism and farming. Dairy farming has grown strongly – the local dairy co operative Westland Milk Products remained independent when most others merged to form Fonterra in 2001. In the 2019–2020 season, there were 150,000 milking cows on the West Coast, 3.0% of the country's total herd. The cows produced 50,700 tonnes of milk solids, worth $365 million at the national average farmgate price ($7.20 per kg). Other industries are the manufacturing and sales of greenstone jewellery, sphagnum moss gathering and stone collection for garden landscaping. Monteith's brewery is in Greymouth. The region has been included in the "Top 10 Coastal Drives of the World" by Lonely Planet.
Флора мен фауна
Бұл аймақта Уайтангирото табиғи қорығында (Waiangiroto Nature Reserve) жаңа Зеландиядағы жалғыз котуку (ақ құйрық) ұялайтын жер орналасқан. Шағын шаруашылық қалашығы Уаттароадан (Whataroa) келетін туристер бұл қорықты аралайды. Бұл сирек кездесетін құс 2 долларлық монетада бейнеленген. Батыс жағалаудың 80% астам жерін Қорғау департаменті басқарады, оның көп бөлігі ұлттық парктерінде орналасқан. Оларға солтүстіктен оңтүстікке қарай Кахуранги ұлттық паркінің (Kahurangi NP) бір бөлігі, Папароа ұлттық паркі (Paparoa NP), Артурс Пас ұлттық паркінің (Arthurs Pass NP) бір бөлігі, Вестленд ұлттық паркі (Westland NP), Аспиринг ұлттық паркінің (Aspiring NP) бір бөлігі және Оңтүстік Вестленд Әлемдік мұра аймағы кіреді. Бұл парктерінің әрқайсысында барлық аймақтарға тән өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, сондай-ақ киви сияқты, тек сол аймақтарда ғана кездесетін түрлер бар.
The region has the only New Zealand nesting place of the kōtuku (white heron), at the Waitangiroto Nature Reserve, visited by tours from the small farming township of Whataroa. This rare bird appears on the $2 coin. Over 80% of West Coast land is administered by the Department of Conservation, much of this being in National Parks. These include from north to south, parts of Kahurangi NP, Paparoa NP, parts of Arthurs Pass NP, Westland NP, parts of Aspiring NP plus the South Westland World Heritage Area. Each of these parks have flora and fauna common to all areas, as well as species, like kiwi, particular to those areas.
Көлік
Батыс жағалау аймағына төрт жол келіп түседі. Аймақ бойымен өтетін басты жол – 6-шы мемлекеттік тас жол. Ол солтүстікте Тасман округімен Буллер шатқалы арқылы, ал оңтүстікте Отагомен Хааст асуы арқылы байланысады. Кентербериге қарай екі жол бар: Льюис асуы арқылы Солтүстік Кентербериге дейін 7-шы мемлекеттік тас жол және Артур асуы арқылы Крайстчерч қаласына дейін 73-ші мемлекеттік тас жол. Мидленд темір жолы – аймаққа кіретін жалғыз темір жол. Ол Артур асуы арқылы Крайстчерчпен байланысады. «Транз-Альпин» пойзы күн сайын Крайстчерч пен Греймут арасында қатынасады, ал жүк пойыздары Ңғакавау мен Хокитикаға дейін созылады. Күн сайын аймаққа жолаушылар рейстері орындалады. Air New Zealand Крайстчерч пен Хокитика арасында, ал Sounds Air Веллингтон мен Вестпорт арасында ұшады.
Four roads run into the West Coast Region. The main road running the length of the region is State Highway 6. It connects to the Tasman District in the north through the Buller Gorge, and to Otago in the south via Haast Pass. Two roads connect to Canterbury to the east, State Highway 7 through Lewis Pass to North Canterbury and State Highway 73 via Arthur's Pass to Christchurch. The Midland railway line is the only railway line into the region. It links to Christchurch via Arthur's Pass. The TranzAlpine train service runs return between Christchurch and Greymouth daily and freight lines extend to Ngākawau and Hokitika. Daily passenger flights operate into the region. Air New Zealand flies between Christchurch and Hokitika and Sounds Air between Wellington and Westport.