Кіріспе
Мальталық саясаткер Джон Далли (John Dalli) (1948 жылдың 5 қазанында туған) – 1987 және 2010 жылдар аралығында Мальтаның әртүрлі үкіметтерінде министрлер кабинетінің мүшесі болған бұрынғы саясаткер. 2010-2012 жылдары денсаулық сақтау және тұтынушылар саясаты жөніндегі Еуропалық комиссар қызметін атқарды.
John Dalli (born 5 October 1948) is a Maltese former politician who served as Cabinet Minister in various Maltese governments between 1987 and 2010. He was European Commissioner for Health and Consumer Policy between 2010 and 2012.
Мальталық саясат
Далли алғаш рет 1987 жылы Мальтаның Өкілдер палатасына Ұлттық партия атынан сайланды, содан бері ол бес рет қайта сайланды: 1992, 1996, 1998, 2003 және 2008 жылдары. Ол өнеркәсіп жөніндегі парламенттік хатшы (1987–1990), экономикалық істер министрі (1990–1992), қаржы министрі (1992–1996, 1998–2004) және сыртқы істер мен инвестицияларды ілгерілету министрі (2004) қызметтерін атқарды. Қаржы министрлігіндегі қызметі (Мальта саяси тарихындағы ең ұзақ мерзім) Даллиді 1994 және 1998 жылдары ҚҚС енгізу арқылы салық жүйесін жаңғыртуымен еске түсіреді. Ол қаржы қызметтері орталығын құрушы ретінде танымал. 2004 жылдың ақпан айында Далли Ұлттық партия төрағалығына кандидат болды, бірақ премьер-министр болып тағайындалған Лоуренс Гонзиге жеңілді. Жаңа үкіметте Далли сыртқы істер мен инвестицияларды ілгерілету министрі болып тағайындалды. Алайда, ол 2004 жылдың сәуірінен шілдесіне дейінгі үш айлық қызметтен кейін, медициналық жабдықтар мен авиабилеттерді сатып алудағы жемқорлыққа қатысты айыптауларға байланысты отставкаға кетті. Далли парламент депутаты болып қалды және партия ішіндегі жағдайлар туралы ашық пікір білдірді. 2007 жылы Премьер-министр Даллиді жеке кеңесші етіп тағайындады. Далли 2008 жылғы наурыздағы жалпы сайлауда Өкілдер палатасына қайта сайланды және әлеуметтік саясат министрі ретінде үкіметке оралды. Оның құзыретіне денсаулық сақтау, қарттар, жұмыспен қамту және оқыту, тұрғын үй және еңбек қатынастары кірді. Оған көмек көрсету үшін Джо Кассар денсаулық сақтау жөніндегі, ал Марио Галеа қарттар мен қоғамдық күтім жөніндегі парламенттік хатшылар болып тағайындалды. Осы министрлікте Далли денсаулық сақтау саласын реформалауды бастады, бірақ ол 2010 жылдың 10 ақпанында Еуропалық комиссар болып тағайындалғаннан кейін министр және парламент депутаты қызметінен кеткен кезде тоқтап қалды.
Еуропалық комиссар
Далли 2010 жылғы 9 ақпанда Еуропалық комиссияға Денсаулық сақтау және тұтынушылар саясаты жөніндегі комиссар болып тағайындалды. 2012 жылғы 15 қазанда Еуропалық алаяқтыққа қарсы күрес басқармасы (OLAF) Комиссия төрағасына Даллидің әріптесі швед снусының негізгі өндірушісі Swedish Match компаниясынан 60 миллион евро талап еткені туралы айыптаулар бойынша есебін ұсынды, бұл ақшаны Еуропалық тамақ өнімдері ережелерін өзгертуге Даллидің көмектесуі үшін сұралған. 2012 жылғы 16 қазанда Комиссия төрағасы Жозе Мануэль Баррозу Даллиді отставкаға кетуге мәжбүр етті. Далли бұл жайтқа қатысы жоқ екенін кейіннен мәлімдеді. OLAF есебінде комиссия қызметтерінің шешім қабылдау процесіне ешқандай қауіп келмегені, ақша аударылмағаны және Далли бұл іске қатыспағаны айтылды. Дегенмен, ол осы жағдайды білгені де көрсетілді. Бұл туралы Комиссия Даллидің жұмыстан босатылғанын хабарлаған мәлімдемесінде жазылған. Далли бастапқыда OLAF есебін жариялауды талап еткен, бірақ Комиссия әрқашан бас тартқан. Ақырында, бұл есеп 2013 жылғы 28 сәуірде Malta Today газетімен жарияланды. Есеп жарияланғаннан кейін, оны көптеген адамдар сынады, кейбіреулер оны әуесқойлықпен және жақындықпен жасалған деп сипаттады. 2012 жылғы 24 желтоқсанда Далли Баррозудың отставкаға кетуіне мәжбүрлеу туралы шешімін жою үшін Еуропалық сотқа Комиссияға қарсы сот процесі бастады (T 562/12 ісі). 2014 жылғы 7 және 8 шілдеде Еуропалық сот іс бойынша куәлерді тыңдау үшін ашық отырыс өткізді, Комиссия төрағасы Жозе Мануэль Баррозу куә ретінде шақырылды. 2015 жылғы 12 мамырда сот процесі тоқтатылып, Далли сот шығындарын төлеуге міндеттелді. 2012 жылғы 13 желтоқсанда Далли Swedish Match компаниясына қарсы Бельгияның қылмыстық сотында ар-намысқа тигені үшін де іс қозғады. 2014 жылғы желтоқсанда Далли іске OLAF-ты да қосты, өйткені OLAF тергеу кезінде өкілеттіктерін теріс пайдаланғанын айтты. Бұл іс тоқтап тұрған сияқты, себебі Бельгия билігі іс бойынша полиция офицерін ауыстырды. OLAF 2013 жылғы 26 қыркүйекте Даллиге қатысты жаңа тергеу бастағанын хабарлады.
Мальтаға оралу
2013 жылдың 13 сәуірінде тағайындалған полиция комиссары Питер Пол Замит істі қайта тергеді және 2013 жылдың 21 мамырында Далли тағы да сұраққа тартылуға шақырылды. 2013 жылдың 8 маусымында Замит Даллиге қарсы айыптауға жеткілікті дәлел жоқ екенін, бірақ тергеу жалғасуда екенін мәлімдеді. Замит бұл позицияны 2013 жылдың 27 қыркүйегінде қайталады. 2016 жылдың жазында Джованни Кесслердің Еуропалық алаяқтыққа қарсы күрес басқармасы (OLAF) Далли туралы есепті Мальта билігіне тапсырды. Бұрынғы Мальта полициясының бастығы Джон Риццо Даллиге қарсы жеткілікті дәлелдер болғанын және қылмыстық айыптар неге қойылмағанын түсіндіре алмайтынын айтты. Бұл есеп 2012 жылдың желтоқсан айында OLAF бас директорына жіберілді. Бірақ OLAF бұл есепті жариялаудан бас тартты. Қатты талаптардан кейін Еуропалық Парламентке есептің цензураланған нұсқасы ғана берілді. Ол жарияланғаннан кейін де, OLAF бас директоры әдеттегідей, құжатты OLAF веб-сайтында жариялаудан бас тартты. Есепті http://corporateeurope.org/sites/default/files/2012_02_opinion_supervisory_committee.pdf мекенжайы бойынша қарауға болады. Ол OLAF-тың осы тергеуді және Кесслердің өзін қалай жүргізгенін қатты сынға алатынын көрсетеді. Жоғарыда аталған ЕОС отырысында Даллидің адвокаттары бұл пікір OLAF-тың Даллидің адам құқықтарын бұзғанын көрсетеді деп мәлімдеді және құжатты іс материалдарына қосуды сұрады. Сот Комиссия адвокаттарының қарсылығына қарамастан, бұл өтінішті қабылдады.
Кесслер куәлік беруден бас тартады
Мальталық жергілікті билік мырза Сильвио Замитқа қарсы қозғалған іс бойынша прокуратура Кесслерді бірнеше рет куәлік беруге шақырды. Кесслер куәгер ретінде пайда болған жоқ. Сол сияқты, Swedish Match және ESTOC қызметкерлері де Мальта соттарының куәлік беру туралы талаптарын орындаудан бас тартуда.
Филип Моррис құпия құжаттары
2014 жылдың 7 қазанында Францияның France 2 мемлекеттік телеарнасы "Темәкі индустриясы, үлкен манипуляция" деген екі сағаттық репортаж көрсетті. Бұл репортажда журналистер Philip Morris компаниясынан алған құжаттарды жария етті, онда темекі лоббисі темекі өнімдеріне қатысты қатаң директива қабылдауға бейілді болған Еуропалық комиссар Даллиге қарсы бағытталған стратегия жоспарлағаны анықталды.