Джон Харингтон: Елизавета I сарайының әзілкеші және тұңғыш унитаздың ойлап табушысы
John Harington (writer)
Жон Харингтон (1560-1612) – ағылшын ақыны, ойлап табушысы. Құбырлы дәретхананың авторы ретінде танымал, Елизавета I сарайындағы тұлға, саяси аллегориялар жазған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1560–1612 жылдардағы ағылшын сарай қызметкері және өнертапқышы, сэр Джон Харрингтон (4 тамыз 1560 – 20 қараша 1612), Келстон, Сомерсет, Англияда тұрған, бірақ Лондонда туған, ағылшын сарай қызметкері, автор және аудармашы, көбінесе су ағызылатын туалеттің ойлап табушысы ретінде танымал. Ол Елизавета I патшайымның сарайында көзге түсті және оның "әдепсіз немересі" ретінде белгілі болды, бірақ оның өлеңдері мен басқа жазбалары патшайымның құрметіне ие болуына және одан айырылуына себеп болды. Ол Келстон үйіне орнатылған сумен шаюға арналған туалеттің алғашқы сипаттамасын жасаған, "Ескі тақырып туралы жаңа әңгіме", яки "Аякс метаморфозы" (1596) атты саяси аллегорияда және монархияға қарсы жасырын шабуылда жариялаған автор. Бүгінде осы еңбегі оның ең танымал туындысы болып табылады.
English courtier and inventor, 1560–1612
Sir John Harington (4 August 1560 – 20 November 1612), of Kelston, Somerset, England, but born in London, was an English courtier, author and translator popularly known as the inventor of the flush toilet. He became prominent at Queen Elizabeth I's court, and was known as her "saucy Godson", but his poetry and other writings caused him to fall in and out of favour with the Queen. He was the author of the description of a flush toilet forerunner installed in his Kelston house appears in A New Discourse of a Stale Subject, called the Metamorphosis of Ajax (1596), a political allegory and coded attack on the monarchy, which is nowadays his best known work.
Ирландиядағы науқандар
1599 жылы Елизавета Тоғыз жылдық соғыс кезінде (1594–1603) Тирон графы Хью О’Нилл бастаған ирландиялық әмірлердің ірі көтерілісін басу үшін Эссекс графы Роберт Деверэкс басқаратын әскерді Ирландияға жіберді. Эссекс оны әскеріне қосуды ұсынғаннан кейін, Харрингтон Саутгемптон графы Генри Уиротслидің қол астындағы атты әскерге командир болып тағайындалды. Осы науқаннан Харрингтонның қалдырған мұрасы – оның хаттары мен күнделігі болды, олар Елизаветаға науқанның барысы және саясаты туралы құнды ақпарат берді. Харрингтон былай деп жазды: «Мен байқау және әңгімелер арқылы елдің жағдайын жетік білдім: сондықтан осы сапардан алған білімім үш жүз фунттың жартысынан да құндырақ деп санаймын». Наурыз жорығында Эссекс Харрингтонға қызметі үшін рыцарьдық атақ берді. Бітімгерлік келіссөздерінде болған Харрингтон Эссекспен бірге Елизаветаға есеп беру үшін сарайға оралды, бірақ патшайымның наразылығына тап болды: «Менің зиялы құдайымды үйіне қайтуға айт, мұнда әзілдесуге орайлы емес!». Алайда, оның зиялылығы мен тартымдылығы көп ұзамай кешірім әкелді: Эссекске жақын болғанына қарамастан, ол оның құлауынан зардап көрмеді, оның беделі көбінесе сақталды. Патшайымның соңғы Рождествосында ол оның күйзелісін басуға тырысып, әзіл-қалжың өлеңдерін оқыды. Елизавета оған алғыс айтты, бірақ қайғылы түрде: «Есігіңде уақыттың өтетінін сезгенде, осы әзілдер сені аз қызықтырады – мен мұндай нәрселерге деген құштарлығымды жоғалттым».
In 1599, Elizabeth sent an army, led by Robert Devereux, 2nd Earl of Essex, to Ireland during the Nine Years War (1594–1603), to subdue a major rebellion by the Gaelic chieftains, led by Hugh O'Neill, Earl of Tyrone. After her strong recommendation that Essex include him in his army, Harington was put in command of horsemen under Henry Wriothesley, 3rd Earl of Southampton. Harington's legacy from this campaign was his letters and journal, which served to give Elizabeth good intelligence about the progress of the campaign and its politics. Harington wrote: "I have informed myself reasonably well of the whole state of the country, by observation and conference: so I count the knowledge I have gotten here worth more than half the three hundred pounds this journey hath cost me." During the campaign, Essex conferred a knighthood on Harington for his services. Harington, present at the truce negotiations, accompanied Essex back to court to account to Elizabeth, but met with royal wrath: "Tell my witty godson to get him home it is no season to fool it here!" However, his wit and charm soon secured forgiveness: despite his closeness to Essex, he survived his downfall with his own reputation more or less unsullied. During what proved to be the Queen's last Christmas, he tried to lighten her mounting moods of melancholy by reading from his comic verses. Elizabeth thanked him, but said sadly, "When thou dost feel creeping time at thy gate, these fooleries will please thee less – I am past my relish for such matters".
Яков I тұсында патша сарайындағы қызметкер
Королева қайтыс болғаннан кейін, жаңа король Джеймс I сарайында Харрингтонның бағы жанды. Ол өзінің туысы сэр Гриффин Маркхэмнің 4000 фунт стерлингтік қарызына кепіл тұрды, сол кезде Маркхэм Bye және Main қастандықтарына қатысты. Өзінің жерін сатпай туысының қарызын төлей алмай, түрмеде шұғылданғысы келмеген Харрингтон 1603 жылдың қазан айында қамақтан қашып кетті. Алайда, Джеймс I оның адалдығын мойындап, Маркхэмнің жер аударылуынан тартып алынған мүлікті оған берді. Ол Джеймс сарайында бақытсыз екенін айтты, себебі екі жыныстың да шектен тыс ішімдігіне байланысты, бірақ шын мәнінде сарай қызметкерлерінің қимыл-қозғалысынан ләззат алған сияқты. Ол 1606 жылы корольдің қайын інісі Данияның Кристиан IV-нің сапарына орай сэр Роберт Сесилдің Теобалдста маска қоюға жасаған сәтсіз әрекеті туралы естелік қалдырды, онда кейбір актерлер тік тұруға соншалықты мас болған: «Көңіл көтеру мен қойылым өтті, ал көптеген қатысушылар артқа шегінді немесе құлады, шарап олардың басын ауырлатты». Өмірінің соңында Харрингтон Уэльс принці Генри Фредерикке сабақ берді. Ол оған Франсис Годвиннің «De praesulibus Angliae» (Англияның билеушілері туралы) еңбегінің көшірмесін түсіндірді. Харрингтонның немересі Джон Четвинд 1653 жылы осы түсіндірмелерді «Шіркеудің жағдайына қысқаша шолу» деген атпен жариялады. Принцке сабақ берген кезде Харрингтон итальян тілінен ағылшын тіліне «Regimen sanitatis Salernitanum» (Салерн мектебінің денсаулық ережесі) өлеңін аударды, бұл орта ғасырлық денсаулық кеңестерінің жинағы. Аударма 1607 жылы Лондонда жарық көрді. Харрингтон 1612 жылдың мамырында ауырып, 1612 жылдың 20 қарашасында 52 жасында қайтыс болды, Генри Фредерик 6 қарашада қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай. Ол Келстон қаласына жерленді.
After the Queen's death, Harington's fortunes faltered at the court of the new King, James I. He had stood surety for his cousin Sir Griffin Markham's debts of £4000, when Markham had become involved in the Bye and Main Plots. Not able to meet his cousin's debts without selling his own lands, and unwilling to languish in gaol, he escaped from custody in October 1603. However, James I had already recognised his loyalty and granted him the properties forfeited on Markham's exile. He claimed to be unhappy at James's Court, owing specifically to the heavy drinking by both sexes, but in fact, he seems to have derived amusement from the antics of the courtiers. He left a description of a disastrous attempt by Sir Robert Cecil to stage a masque at Theobalds in honour of a visit by the King's brother in law, Christian IV of Denmark in 1606, when some of the players were too drunk to stand up: "The entertainment and show went forward, and most of the presenters went backward, or fell down, wine did so occupy their upper chambers." Towards the end of his life, Harington tutored Henry Frederick, Prince of Wales. He annotated for him a copy of Francis Godwin's De praesulibus Angliae (Of the rulers of England). Harington's grandson, John Chetwind published these annotations in 1653 under the title A Briefe View of the State of the Church. While tutoring the Prince, Harington also translated from Italian to English verse Regimen sanitatis Salernitanum (Health regimen of the School of Salernum), a medieval collection of health tips. The translation was published in 1607 in London. Harington fell ill in May 1612 and died on 20 November 1612 at the age of 52, soon after Henry Frederick, who had died on 6 November. He was buried in Kelston.
Танымал мәдениетте
Телевизиялық сериал «South Park»-та Харрингтон «Артқа бұрылған қасқыр қыз» атты эпизодта шабыт ретінде пайда болады. Ол өзінің өнертабысы – дәретхананы қалай дұрыс пайдалану керегін түсіндіреді. «Сер Фрэнсис Дрейк» телесериалында Харрингтонды Майкл Андерсон-младший сомдайды және ол «Бой Джек» эпизодындағы басты кейіпкер, онда ол Сер Фрэнсис Дрейкпен Португалиядағы оқиғаға қатысады.
In the television series South Park, Harington appears as a ghost in the episode "Reverse Cowgirl". He explains how to use his invention, the toilet, properly. In the TV series Sir Francis Drake, Harington is played by Michael Anderson Jr. and is the titular character in the episode "Boy Jack", where he has an adventure in Portugal with Sir Francis Drake.