Кіріспе

Неміс экспрессионист мүсіншісі, графикашы және жазушы (1870–1938)

Эрнст Генрих Барлах (2 қаңтар 1870 – 24 қазан 1938) – неміс экспрессионист мүсіншісі, медальер, графикашы және жазушы. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары соғысты қолдағанмен, соғысқа қатысқаннан кейін ол өз ұстанымын өзгертті және көбінесе соғысқа қарсы наразылық білдіретін мүсіндерімен танымал. Бұл нацистік партия билікке келген кезде көптеген дау-жанжалдарға себеп болды, оның көптеген туындылары «бүлінген өнер» деп жарияланып тәркіленді. Стильдік тұрғыдан алғанда, оның әдеби және көркем шығармалары ХХ ғасыр реализмі мен экспрессионизмінің арасында орналасады.

Жастық шақ

Барлах Холштейннің Ведель қаласында дүниеге келді, Йоханна Луиза Барлахтың (құрметті аты Волерт, 1845–1920) және дәрігер доктор Георг Барлахтың (1839–1884) төрт ұлының үлкені. Оның ерте балалық шағы Шёнбергте (Мекленбург) өтті, онда оның әкесі 1872 жылдан бастап тәжірибе жасаған. 1876 жылдың күзінде отбасы Ратцебургке көшті, онда Барлах бастауыш мектепке қатысты. 1884 жылдың басында әкесі қайтыс болған соң, отбасы Шёнбергке қайтып оралды, онда Барлах орта мектепке оқыды. Барлах лютерандық отбасында тәрбиеленді.

Оқу жылдары

Барлах 1888-1891 жылдары Гамбургтегі Gewerbeschule-де оқыды. Өнердегі қабілетінің арқасында ол 1891-1895 жылдар аралығында Роберт Дицтің шәкірті ретінде Königliche Akademie der bildenden Künste zu Dresden (Дрездендегі Корольдік бейнелеу өнері академиясы) оқуын жалғастырды. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы маңызды мүсінін, Die Krautpflückerin (Шөптер жинаушы) жасады. 1895 жылдан 1897 жылға дейін Париждегі Académie Julian академиясында оқуын бір жылға созды, бірақ француз суретшілерінің стилін көшіруге бейімділіктің неміс тенденциясына сын көзбен қарады. Дегенмен, ол 1897 жылы тағы бірнеше айға Парижге оқуын жетілдіру үшін барды.

Іздеу

Оқуын аяқтағаннан кейін Барлах Гамбург пен Альтонада біраз уақыт мүсінші болып жұмыс істеді, көбінесе модерн стилінде жұмыстады. 1897–1902 жылдары "Югенд" журналы үшін иллюстрациялар жасады және модерн стиліне жақын скульптуралар, оның ішінде кейбір керамикалық мүсіндер шығарды. Содан кейін ол керамика мектебінде де мұғалім болып жұмыс істеді. Оның алғашқы жеке көрмесі 1904 жылы Берлиндегі Рихард Муцтың Kunstsalon-ында өтті.

қалыптасу жылдары

Алайда, оның туындыларының коммерциялық сәттілікке жете алмауы Барлажды күйзеліске түсірді. Көңілін көтеру үшін ол сегіз апта бойы ағасы Николауспен бірге саяхаттап, Ресейдегі ағасы Хансқа қонаққа барды. 1906 жылы Ресейге жасаған сапары оған және оның көркемдік стиліне зор ықпал етті. Сонымен қатар, Ресейдегі саяхаты кезінде 1906 жылдың 20 тамызында оның ұлы Николаус дүниеге келді, бұл оның баланың күтімі үшін анасы Роза Швабпен екі жылға созылған күресін бастады, нәтижесінде Барлаж күтім құқығын алды. Ресейден оралғаннан кейін Барлаждың қаржылық жағдайы жақсарды, өйткені ол өнер сатушы Пауль Кассирден мүсіндері үшін тұрақты жалақы алды. Ресейде алған тәжірибесі мен қаржылық тұрақтылығы оған өзінің ерекше стилін дамытуға көмектесті, мүсіндеріндегі адамдардың бет-әлпеті мен қолына назар аудара отырып, фигуралардың қалған бөліктерін ең төменгі деңгейге дейін азайтты. Ол сондай-ақ, ағаштан ою және бронзадан жасалған, ерте готикалық өнердегідей ауыр маталармен оралған, сонымен қатар күшті эмоцияларды және рухани шабытқа деген құштарлықты білдіретін драматикалық позадағы фигураларды жасауды бастады. Ол неміс журналы Simplicissimus үшін де жұмыс істеді және әдеби шығармалар жазуға кірісті. Оның туындылары түрлі көрмелерде көрсетілді. 1909 жылы Италияның Флоренция қаласында он ай өткізгеннен кейін, ол 1910 жылы Мекленбургтегі Гюстроу қаласына қоныстанды, онда өмірінің соңына дейін тұрды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Барлаж соғысты ынтамен және патриоттық сезіммен қолдады, соғыстан жаңа өнер дәуірінің басталатынын күтті. Оның соғысқа деген қолдауы оның туындыларында да көрінеді, мысалы, 1914 жылдың желтоқсанында жасалған «Азаушы» (Der Rächer) мүсіні. Оның күткен жаңа өнер дәуірі 1915-1916 жылдары жаяу әскері ретінде соғысқа ерікті түрде қатысқан кезде келді. Қызмет еткен үш айдан кейін жүрек ауруына байланысты босатылып, бейбітшіл және соғысқа қарсы күрескен адам ретінде оралды. Соғыстың қорқынышы оның барлық келесі туындыларына әсер етті.

Танымалдық

Соғыстан кейін Барлахтың атағы артты, ол көптеген сыйлықтар алды және 1919 жылы беделді Пруссия өнер академиясының, ал 1925 жылы Мюнхен өнер академиясының мүшесі болды. Барлах бірнеше құрметті дипломдар мен оқытушылық қызметтерден бас тартты. 1925 жылы ол Бернхард пен Марга Бёмермен алғаш рет танысты. 1924 жылы ол "Нұх пен Кеме" оқиғасына жеке мистикалық көзқарасын сыйға қондырған "Ди Сундфлют" (Аса зор су тасқыны) пьесасы үшін драматургия саласындағы Клейст сыйлығына ие болды. 1926 жылы ол "Көк шапан" (Squire Blue Boll немесе Boozer Boll деп аударылады) атты экспрессионистік драма жазды, онда осы аттас шапан иесі жас ананы азғыруға шама келгенмен, екеуі де рухани жаңаруға қол жеткізеді.

Соғыс аралығы мен Екінші дүниежүзілік соғыс дәуірі

1928 жылдан бастап Барлах соғыстағы өзінің тәжірибесіне сүйене отырып, көптеген соғысқа қарсы мүсіндер жасады. Бұл пацифистік көзқарас нацизмнің күшеуі кезіндегі саяси ағымға қарсы болды және ол көп сынға ұшырады. Мысалы, Магдебург қаласының тапсырысымен Бірінші дүниежүзілік соғыстың құрметіне орнатылған Магдебург Еренмалы (Магдебург кенотафы) – неміс сарбаздарының даңқты елдері үшін ерлікпен күрескенін бейнелейтін ескерткіш болуы тиіс еді. Бірақ Барлах үш неміс сарбазынан – жаңа ғана қосылған, жас офицер және ескі резервтегі сарбаздан тұратын мүсін жасады. Олар зиратта тұрды, барлығының бет-әлпетінде соғыстың қорқынышы, азабы мен үмітсіздігінің іздері көрінді. Мүсіннің жанында қайғыдан қалған әйел бетін жауып, өлімнен қорқып тұрды, неміс әскерінің қасқыршасы киген қаңқа және азамат (беті Барлахтың өзіне ұқсайды), көздері жұмылып, құлақтарын қорқыныштан жапқан күйде бейнеленді. Бұл, әрине, соғыс жақтастары арасында қырқыс дау тудырды (кейбір ұлтшылдар мен нацистер сарбаздардың шетелдік болуы керек деп мәлімдеді, өйткені нағыз немістер одан да ерлік көрсетуі керек еді), соның салдарынан мүсін алынып тасталды. Барлахтың достары мүсінді соғыс аяқталғанға дейін жасырып сақтады, кейін ол Магдебург соборына қайтарылды. Дегенмен Барлахқа жасалған шабуылдар оның өліміне дейін тоқтаған жоқ. Германияның солтүстігіндегі Киль университетінің шіркеуі тапсырыс берген «Рух күрескері» (Der Geistkämpfer) Бірінші дүниежүзілік соғыстан (1914–18 жж.) кейін гуманистік және интеллектуалдық идеалдарға арналған ескерткіш болуы тиіс еді. Нацистер оның соғысқа қарсы үгітіне ашуланып, 1937 жылы оны алып тастады және періште мүсінін бөлік-бөлік етіп кесіп, оны балқытып жіберуді жоспарлады. Бірақ оны құтқарып қалды. 1953 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мүсін жөнделіп, Кильдегі Киль шіркеуінің сыртында (университет шіркеуі соғыс кезінде қираған) орнатылды, бірақ бұрын оның көшірмелері жасалды. Минеаполис өнер институты 1959 жылы оның бірін сатып алды және бүгін ол мұражайдың 24-ші көшедегі кіреберісінде тұр, кесілген іздері әлі де көрінеді. 1931 жылы Барлах Марга Бёмермен бірге өмір сүре бастады, ал оның бұрынғы күйеуі және Барлахтың досы Бернхард Бёмер жаңа әйелі Хеламен бірге тұрды. 1936 жылы Барлахтың туындылары Кете Коллвиц пен Вильгельм Лембруктың туындыларымен бірге көрмеде тәркіленді, ал оның қалған көптеген туындылары «дегенеративті өнер» деп танылып тәркіленді, мысалы Гюстров Еренмалы (Гюстров кенотафы) және Гамбург Еренмалы (Гамбург кенотафы). Барлахтың өзі мүсінші ретінде жұмыс істеуге тыйым салынды және өнер академияларындағы мүшелігі жойылды. Бұл қанағаттанбаушылық оның 1938 жылғы 24 қазанда Мекленбургтің Росток қаласында жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғанға дейінгі соңғы туындыларында көрінді. Ол Ратцебург зиратында жерленген. Мүсіндер жасаудан басқа Барлах сегіз экспрессионист драма, екі роман және «Ein selbsterzähltes Leben 1928» атты автобиография жазды, сонымен қатар 1910 жылдан бастап ағаш кескіндері мен литографиялардың көрнекті туындыларын жасады, олардың ішінде өзінің пьесаларына иллюстрациялар да бар.

Сатылымдар

2012 жылдың 2 мамырында Барлахтың ағаштан қашалған "Зарлы әйел" мүсіні Кристи аукционында 938 500 долларға сатылып, Барлахтың туындылары үшін төленген ең жоғары баға бойынша жаңа әлемдік рекордты орнатты.

Пайдаланылған әдебиеттер

Банхам, Мартин, ред. 1998 ж. "Барлах, Эрнст". "Кембридж театрының нұсқаулығы" кітабында. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. 78–79 бб. Ричи, Джеймс Макферсон, ред. 1968 ж. Жеті экспрессионистік пьеса. Немец экспрессионизмі сериясы. Лондон: Джон Калдер, Даллас: Риверран, 1980 ж.