Кіріспе

Батыс жағалаудағы Израильдік қоныс. Ефрат, немесе бұрынғы ресми атауы Ефрата, 1983 жылы Яһуда тауларында құрылған Израильдік қоныс. Ефрат Иерусалимнің оңтүстігінде, Бетлехем мен Хеброн қалаларының арасында, Жасыл сызықтың шығысында және Батыс жағалау қабырғасының палестиналық жағында орналасқан. Қоныс теңіз деңгейінен жоғары биіктікте орналасқан және шамамен 6000 дунам (1500 акр) жерді алып жатыр. Халықаралық құқық бойынша Батыс жағалаудағы Израильдік қоныстар заңсыз саналады. Географиялық жағынан Гош-Этзион аймағында орналасқанмен, ол Гош-Этзион аймақтық кеңесіне тәуелсіз, және палестиналықтар келіссөздер кезінде оны сол аймақтың бір бөлігі деп санамайды, себебі ол 60-шы тас жолдың шығысында жатыр.

Этимология

Ефрат Киелі кітаптағы Ефраф жерінің атымен аталған. Израильдің Ішкі істер министрлігі "Ефрата" атауының Киелі кітаптағы аяттан алынғанын айтса да, қала тұрғындары мен муниципалитеті көп жылдар бойы бұл атаудың жердің өзінің аты емес, "Ефратқа қарай" деген мағынаны білдіретінін дәріптеп келді. Жақында бұл өзгерді, тұрғындар мен муниципалитет министрлікті дұрыс атауға көндірді. Еврей тілінде "а" әрпі жиі кездеседі және грамматикалық түрде әйел тегін білдіруі мүмкін, сондай-ақ "оныкі" немесе сирек жағдайда "қарай" деген мағынаны да білдіреді. Алайда, Киелі кітапта "Ефрата" деген анық сілтемелер бар, онда бұл контексте "Ефратқа қарай" дегенді білдіруі мүмкін емес, мысалы, Рут кітабы 4:11 (HE), Тарихтар кітабы 2:50 (HE), Тарихтар кітабы 4:4 (HE), Забур 132:6 (HE), Михей 5:1 (HE). Сондықтан, соңғы уақытқа дейін екі атау қолданылып келді: ішкі және жеке сілтемелерде "Ефрат" деп айтылса, Ұлттық үкімет бақылауындағы барлық қалааралық жол белгілерінде "Ефрата" деп жазылған (және соңғы өзгерістер ескерілмей, әлі де солай жазылған).

Халықаралық құқық бойынша мәртебесі

Израильдің барлық оккупацияланған аумақтарындағы Израильдік елді мекендері сияқты, Ефрат та халықаралық құқық бойынша заңсыз деп есептеледі, бірақ Израиль мұны жоққа шығарады. Израиль Төртінші Женева конвенциясының Палестина аумақтарына қолданылуын даулайды, себебі Израиль бақылауға алғанға дейін олардың заңды түрде егеменді иеленушісі болмаған.

Қола дәуірі

Ефрат салынған аумақ қола дәуірінде ежелгі израильдіктердің қонысы болған. Археологиялық қазбалар платформа үстіне салынған тумулдан және шахталы қабір типіндегі жиырмадан астам қола дәуіріне жататын қабір үңгірлерінен тұратын ежелгі еврей зиратын ашты, олардың көпшілігі ұзақ жылдар бойы қайта қолданылған.

Классикалық антикалық

Яһудеяның Ирод әулеті тұсында патша Ирод салған үш ежелгі су құбырының бірі, осы су құбыры Яһудеяның астанасы Иерусалимді 600 000 халқының – негізінен яһудилердің, сондай-ақ аздаған самариялықтар мен римдік әскерлердің қажеттіліктерін қамтамасыз етуге арналған. Бұл су құбыры еврей тілінде белгілі. 2010 жылдың қаңтар айында ол темекіні «трейф» деп жариялап, Ефраттың бас раввині Шимон Голанмен бірлесіп, халахикалық негізде темекі сатуға тыйым салды. Дәстүрлі түрде саяси орталық елді мекендердің бірі саналғанмен, 2022 жылғы қарашадағы Кнессет сайлауында тұрғындардың шамамен жартысы өте оңшыл «Діни сионистер» партиясына дауыс берді.

Жерді тәркілеу

2009 жылдың басында Израильдің азаматтық әкімшілігі бұрын Бейт-Лехемнің бір бөлігі және Артас ауылы деп саналатын, қоныс салушылар Гиват Эитам (Эитам төбесі) деп, ал палестиналықтар Халлет Ан Нахла деп аталатын 1700 дунам жерді әскери апелляциялық комитет 2004 жылдың тамызында палестиналық жер иелерінің жерді тартып алуға қарсы шағымдарын қабылдамағаннан кейін "мемлекеттік жер" деп жариялады. Бұл жерге әзірге ферма орнатылып, 2500 үй салу жоспары іске асырылғанша уақытша пайдалануға берілмек, бұл қоныстың аумағын екі есеге арттыруға мүмкіндік береді. Аталған жер 1999 жылы белгіленген Ефрат муниципалитетінің ресми шегінде орналасқан, бірақ бөлу қабырғасының сыртында. Алғашқыда "Гиват Эитам" қабырғаның батыс жағына кірген, бірақ Жоғары соттың қарауынан кейін маршрут өзгертіліп, "Гиват Эитам" қабырғадан тыс қалды. Haaretz газетінің хабарлауынша, "ферма құрылғаннан кейін, оған қосылатын жол салынып, Израиль қорғаныс күштерінің (IDF) әскерлері мен басқа да қауіпсіздік шаралары орналастырылып, аймақтың Ефраттың бір бөлігі ретіндегі болашақ рөлі қамтамасыз етілуі мүмкін".

Ағымдағы кеңейту

2011 жылдың желтоқсанында IDF Ефрат пен Гуш Этзион блогын солтүстік және солтүстік-шығысқа қарай 40 бір отбасылық үймен кеңейтуге келіскені хабарланды. Бұл кеңею "Гиват Хадаган" деп аталатын жерде Ешиват Сиах Ицхак кампусының рұқсатсыз тіркемелер паркін алмастырды. 1990 жылдары 500 үйден тұратын аудан ретінде жоспарланған "Гиват Хадаган", Дейшех босқындар лагерінен және Бейт-Лехемнің оңтүстігіндегі әл-Хадер палестиналық қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Жоспарланған 40 үйдің 10-ы әрқайсысы 160 шаршы метрге дейін болатын дайын үйлер ретінде сатылады, ал қалған 30 учаскені сатып алушылар өздері үй салуды ұйымдастырады. Құрылыс аяқталғаннан кейін, солтүстік Гуш Этзиондағы еврей елді мекендері Бейт-Лехемнің оңтүстік шеттеріне дейін жетеді. Бұрын, Ефраттың үшінші төбесіндегі "Гиват Хазаит" деп аталатын 277 үйдің құрылысы ЮНЕСКО Палестинаны толық мүше ретінде қабылдауына жауап ретінде мақұлданған болатын. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен бұл жаңалықты сынап, жаңа израильдік елді мекендердің "халықаралық құқыққа қайшы" екенін және "тұрақты бейбітшілікке жетуге кедерілгіш" екенін, сондай-ақ "Израильдің қауіпсіздігіне" қауіп төндіретінін мәлімдеді.

Демография

Ефрат халқының басым бөлігі діни сионистер, аз ғана саны – ультраортодокстар мен дінге бейжай тұрғындар. Мұнда жиырмадан астам ортодоксал синагога бар, көбінесе ашкеназдықтар, бірақ сефард және йемен синагогалары да бар, сондай-ақ бірнеше ешивалар мен коллелим де бар. Халық құрамына туған жері Израиль болған азаматтар және Америка Құрама Штаттары, Ұлыбритания, Австралия, Франция, Оңтүстік Африка, Аргентина, Нидерланды, Канада және Ресейден көшіп келген иммигранттар кіреді. Шамамен 9200 тұрғыны бар Ефрат – Гуш-Этцион қоныс блогындағы ең ірі елді мекен. Бұл қоныс блогы Израильдің барлық үкіметтері палестиналықтармен кез келген соңғы мәртебелік келісімде сақтап қалғысы келетін елді мекендердің бірі.

Көршіліктер

Ефрат жеті ауданнан тұрады, олар Жеті түрдің аттарымен аталады: Римон (нар), Те'ена (инжір), Гефен (жүзім), Декель (құрма пальмасы), Зайит (зәйтүн), Тамар (құрма) және Даган (астық – бидай мен арпаны бейнелейді).