Кіріспе

Американдық джаз саксофонисі (1909–1973)

Бенджамин Фрэнсис Вебстер (27 наурыз 1909 – 20 қыркүйек 1973) – американдық джаз тенор саксофонисі.

Ерте өмір және мансап

Миссури штатының Канзас-Сити қаласында туған ол Лестер Янгпен "Янг отбасылық" тобында ойнады. Ол Бланш Каллоуэймен бірге жазбалар жасады және граф Бази, Hot Lips Page және Уолтер Пейджбен бірге Bennie Moten Orchestra оркестрінің құрамына кірді. 1930 жылдары ол Уилли Брайант, Бенни Картер, Кэб Каллоуэй, Флетчер Хендерсон, Энди Кирк және Тедди Уилсон басқарған топтарда орындады. Гюнтер Шулер 1989 жылы Ходжестің ықпалы оны Кольман Хокинстің бастапқы шабытынан алшақтатты деп жазды. Вебстер Джимми Блантон мен Билли Стрейхорнға, Эллингтонның орбитасына енген екі жаңа музыкантқа жақын болды. Дегенмен, Вебстердің мінезі оркестрдің көптеген мүшелеріне де, Эллингтонға да қиындық туғызды. Мерсер Эллингтонның сөзіне қарағанда, оның әкесі мен саксофонист бір бөлмеде даусыз отыра алмайтын еді. Блантонның қазасын естігенде Вебстер жылады, бірақ баритоншы Гарри Карни еске алғандай, "бір-екі стақан ішкен соң ол өзгеріп кететін". Вебстер 1943 жылы оркестрден кетіп қалды. Хабарлағандай, ол Эллингтон оркестрінің мүшесі ретінде жасаған соңғы ісінің бірі ретінде Эллингтонның спорттық пиджагының бірін қылышпен кесіп тастады.

Кейінгі американдық мансап

Вебстер Нью-Йорктегі 52-ші көшеде жұмыс істеді, онда ол жетекші және сайдмен ретінде жиі жазбалар жасады. Осы кезеңде ол Реймонд Скотт, Джон Кирби, Билл ДеАранго, Сид Кэтлетт, Джей МакШанн және Джимми Уизерспунмен бірге жұмыс істеді. 1948 жылы бірнеше айға ол Эллингтонның оркестріне қайта оралды. 1953 жылы ол пианист Оскар Петерсонмен бірге «Бен Вебстердің шеберлігі» (қазір «Тенорлардың патшасы» деп белгілі) альбомын жазды, Петерсон Вебстермен он жыл бойы Норман Гранцтың әртүрлі лейблдері үшін тығыз серіктестік құрды. Петерсонмен бірге, трубашы Гарри «Свиттс» Эдисон және басқалар Гранцтың «Джаз Филармониясы» аясында гастрольдік сапарлар жасады және жазбалар түсірді. 1956 жылы ол басист Ред Каллендер мен барабаншы Билл Дугластың қолдауымен пианист Арт Татуммен бірге альбом жазды. Тенор саксофоншы Коулмен Хокинс пен Бен Вебстердің бірлескен альбомы «Coleman Hawkins Encounters Ben Webster» 1957 жылдың 16 желтоқсанында Петерсон, Херб Эллис (гитара), Рей Браун (бас) және Элвин Столлер (барабан) қатысуымен жазылды. Хокинс пен Вебстердің бірлескен жазбасы екі тенор саксофон шеберінің кездесуін бейнеледі, олар алғаш рет Канзас-Ситиде танысқан. 1950 жылдардың соңында ол Джерри Маллиганмен квинтет құрып, Лос-Анджелестегі «Ренессанс» клубында жиі ойнады. Сонда Вебстер-Маллиган тобы блюз әншісі Джимми Уизерспунды «Hi Fi Jazz» лейблі үшін тікелей жазылған альбомда сүйемелдеді. Сол жылы, 1959 жылы, пианист Джимми Роулз, басист Лерой Виннегар және барабаншы Мел Льюис қатысуымен квинтет «Gerry Mulligan Meets Ben Webster» альбомын «Verve Records» үшін жазды.

Еуропадағы

Вебстер тұрақты түрде жұмыс істеді, бірақ 1964 жылдың соңында Еуропаға көшіп, басқа американдық эмигрант джаз музыканттарымен және жергілікті музыканттармен бірге жұмыс істеді. Ол соңғы он жылында қалағанда ойнады. Ол бір жыл Лондонда және Скандинавияның бірнеше қалаларында, содан кейін үш жыл Амстердамда тұрды, ал 1969 жылы Копенгагенде соңғы мекенін тапты. 1970 жылы Вебстер Данияның "Клишидегі тыныш күндер" атты фильмінде, төмен деңгейдегі кабареде саксофонист ретінде пайда болды. 1971 жылы Вебстер Дьюк Эллингтон мен оның оркестрімен Копенгагендегі Тиволи бағында бірнеше концертте өнер көрсетті, сондай-ақ Францияда Эрл Хайнспен «тікелей эфирде» жазба жасады. Ол Бак Клейтон, Билл Коулман және Тедди Уилсонмен де бірге жазды немесе өнер көрсетті. 1973 жылдың қыркүйегінде Амстердамда Twee Spieghels клубында өнер көрсеткеннен кейін Вебстер инсульт алды және 20 қыркүйекте қайтыс болды. Оның денесі Копенгагенде кремацияланды, ал күлі қаланың Норребро ауданындағы Ассистенс зиратына жерленді. Вебстердің жеке джаз жазбалары мен естеліктері Оденседегі Оңтүстік Дания университетінің кітапханасындағы джаз коллекцияларында сақталады. Бен Вебстер 1938 жылдан 1973 жылы қайтыс болғанға дейін бір саксофонды пайдаланды. Ол аспапты ешқашан қайта ойнамау үшін тапсырма қалдырды. Ол Ньюарк, Нью-Джерси штатындағы Ратгерс университетінің Джаз зерттеу институтында қойылған. Копенгагеннің оңтүстігінде Бен Вебстердің құрметіне "Бен Вебстерс Вей" деген көше аталды.

Бен Вебстер қоры

Вебстердің қайтысынан кейін Билли Мур-младший және Вебстердің мүлкіне сенім білдірілген адам Даниядағы коммерциялық емес ұйым – Бен Вебстер қорын құрды. Вебстер Данияда өткізген сегіз жыл ішінде оның шығармашылық құқықтарын қорғайтын менеджер немесе агент болған жоқ. 1972 жылы ол Джимми Лансфордтың аранжировщигі Билли Мурға қосылды. Мур Вебстердің авторлық гонорарын алу үшін оның жазбаларының тарихын анықтады. Мур Вебстердің мұрагерлерімен бірге Бен Вебстер қорын құрды. Вебстердің жалғыз заңды мұрагері, Лос-Анджелестегі Харли Робинсон өз құқықтарын Қорға берді. Бен Вебстер қоры 1976 жылы Дания патшайымының мөрімен бекітілді. Қордың сенімхатындағы алғашқы абзацтардың бірі: «Данияда джаз музыкасын таратуды қолдау». Бұл қор Вебстердің жылдық гонорарларын Дания мен АҚШ-тағы музыканттарға бағыттайтын игілік қор. Жыл сайын Бен Вебстер сыйлығы жас, ерекше дағдылы музыкантқа табыс етіледі. Сыйлықтың мөлшері үлкен болмаса да, ол өте беделді деп есептеледі. Жылдар бойы бірнеше американдық музыканттар Қордың көмегімен Данияға сапар шекті, концерттер, жазбалар және басқа да джазға қатысты іс-шаралар өткізілді. Қордың басқармасына Вебстердің жақын достары мен жанкүйерлері кіреді. Вебстердің жылдық гонорарлары Дания мен АҚШ-тағы музыканттарға жіберіледі. Бен Вебстер сыйлығы жыл сайын дауыс беру арқылы бір ерекше жас музыкантқа табыс етіледі. Америкалық музыканттар концерттер беріп, Қорға көмектесу үшін Данияға келді. Қамқоршылар кеңесі Вебстердің шығармашылық құқықтарын және оның музыкасының қайта шығарылуын қадағалайды. Қор осы қайта шығарылымдардың заңдылығына, сапасына және дұрыстығына баса назар аударады. 2009 жылы Эрни Уилкинстің Almost Big Band тобы Копенгаген джаз фестивалінің ашылуында Копенгаген джаз үйінде концерт берді, онда Вебстер қоры ұсынған «Тенор саксофондардың барлық уақыттардағы шайқасы» көрсетілді.