Кіріспе

Бондтың әділ бағасы

Бондты бағалау – бұл инвестордың бондтың теориялық әділ құнын немесе ішкі құнын анықтау процесі. Кез келген бағалы қағаз немесе капиталға салынған инвестиция сияқты, бондтың теориялық әділ құны – ол тудыратын ақша ағындарының қазіргі уақыттағы құны болып табылады. Сондықтан бондтың құны бондтың күтілетін ақша ағындарын тиісті дисконттау ставкасын қолданып, қазіргі уақытқа дисконттау арқылы есептеледі. Іс жүзінде, бұл дисконттау ставкасы көбінесе ұқсас құралдарға сүйеніп анықталады, егер мұндай құралдар болса. Содан кейін берілген баға бойынша түрлі байланысты өнімділік көрсеткіштері есептеледі. Егер бондтың нарықтық бағасы оның номиналды құнынан төмен болса, бонд жеңілдікпен сатылады. Керісінше, егер бондтың нарықтық бағасы оның номиналды құнынан жоғары болса, бонд премиямен сатылады. Осы және баға мен өнімділік арасындағы басқа да байланыстар туралы толық ақпаратты төменде қараңыз. Егер бондқа ендірілген опциялар болса, бағалау қиынырақ болады және опция бағасын дисконттаумен үйлестіреді. Опцияның түріне байланысты, есептелген опция бағасы «базалық» бөлігінің бағасына қосылады немесе одан алынады. Қосымша ақпаратты Бонд опциялары бөлімінен қараңыз. Бұл сома бондтың құнын білдіреді.

Бондажды бағалау

"Тікелей облигацияның" (орындалған опционы жоқ облигация; қараңыз) әділ бағасы көбінесе оның күтілетін ақша ағындарын тиісті дисконт мөлшерлемесімен дисконттау арқылы анықталады. Осы қазіргі құн қатынасы облигацияның құнын анықтаудың теориялық тәсілін көрсетеді, бірақ практикада оның бағасы (көбінесе) басқа, оңай сатылатын құралдарға сүйеніп анықталады. Бұл жердегі екі негізгі тәсіл – салыстырмалы бағалау және арбитражсыз бағалау – әрі қарай талқыланады. Соңында, болашақ пайыздық ставкалардың белгісіз екенін және дисконт мөлшерлемесін бір тұрақты санмен толыққанды көрсету мүмкін емес екенін ескеру маңызды – мысалы, егер облигацияға опция жазылған болса, стохастикалық есептеулер қолданылуы мүмкін.

Қазіргі құн әдісі

Бонның теориялық әділ құнын немесе ішкі құнын есептеудің негізгі әдісі төменде көрсетілген қазіргі құн (PV) формуласын қолданады, барлық кезеңдердегі ақша ағымдарын жеңілдету үшін бір нарықтық пайыздық ставканы пайдаланады. Күрделірек тәсіл әртүрлі кезеңдердегі ақша ағымдары үшін әртүрлі пайыздық ставкаларды қолдануға болады.

Таза және кірлі баға

Егер облигация купон күнінде нақты бағаланбаса, жоғарыда көрсетілген әдістермен есептелген бағасына жинақталған сыйақы кіріктіріледі, яғни облигация иесіне алдыңғы купон күнінен бері «аралық кезеңде» тиіс болатын кез келген сыйақы (күн санау конвенциясын қараңыз). Осы жинақталған сыйақыны қамтитын облигация бағасы «кір баға» (немесе «толық баға» немесе «барлық кірісті қамтитын баға» немесе «ақша бағасы») деп аталады. «Таза баға» – жинақталған сыйақыны қосқан жоқ баға. Таза бағалар, әдетте, кір бағалардан уақыт өте келе тұрақтырақ болады. Өйткені облигация «сыйақыдан тыс» жағдайға өткенде кір бағасы күрт төмендейді және сатып алушы келесі купон төлемін алуға құқылы болмайды. Көптеген нарықтарда облигациялар таза баға бойынша көрсетіледі – бұл қалыпты практика. Сатып алу есептескенде, жинақталған сыйақы көрсетілген таза бағаға қосылып, төленетін нақты сома анықталады.

Табыс пен баға қатынастары

Баға немесе құны есептелгеннен кейін, облигация бағасы мен оның купондары арақатынасын көрсететін әртүрлі табыстарды анықтау мүмкін.

Купондық мөлшерлеме

Купондық ставка – купондық төлемнің номиналды құнға шаққандағы пайыздық көрсеткіші. Купондық түсім номиналды түсім деп те аталады.

Ағымдағы кіріс

Ағымдағы кіріс - қазіргі облигация бағасының процентіндегі купон төлемі.

Бағаға сезімталдық

Бондтың нарықтық бағасының пайыздық мөлшерлемелерге (яғни табысқа) қатысты сезімталдығы оның ұзақтығымен және, қосымша, конвекстігімен өлшенеді. Ұзақтық – бонд бағасының пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруіне жауап ретінде қалай өзгеретінін көрсететін сызықтық өлшем. Ол белгілі бір табыс өзгерісі үшін бағаның шамамен пайыздық өзгеруіне тең және бонд бағасының дисконттық ставкаларға қатысты серпімділігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Мысалы, пайыздық мөлшерлемелердің аз ғана өзгеруі үшін, ұзақтық – бонд құнының нарықтық пайыздық мөлшерлеме жылына 1%-ға өскенде қаншаға төмендейтінінің шамамен пайыздық көрсеткіші болып табылады. Демек, нарықтық пайыздық мөлшерлеме (немесе дәлірек айтқанда, тиісті пайыздық күш) жылына 1%-ға өскенде, ұзақтығы 7 жылдық 17 жылдық бондтың нарықтық бағасы шамамен 7%-ға төмендейді. Конвекстік – баға өзгерісінің "қисықтығын" өлшейтін өлшем. Бұл қажет, себебі баға дисконттық мөлшерлеменің сызықтық функциясы емес, керісінше, конвекс функциясы. Нақтырақ айтқанда, ұзақтықты пайыздық мөлшерлемеге қатысты бағаның бірінші туындысы ретінде, ал конвекстікті – екінші туындысы ретінде тұжырымдауға болады (қараңыз: Бонд ұзақтығының жабық формадағы формуласы; Бонд конвекстігінің жабық формадағы формуласы; Тейлор қатары). Жоғарыдағы мысалды жалғастыра отырып, сезімталдықты дәлірек бағалау үшін конвекстік көрсеткіші пайыздық мөлшерлеме өзгерісінің квадратына көбейтіліп, нәтиже жоғарыда көрсетілген сызықтық формула бойынша алынған мәнге қосылады. Енгізілген опциялар үшін тиімді ұзақтық және тиімді конвекстік қараңыз.