Уильям Александр: Шотландиялық сарайшыл және ақын

Кіріспе

Шотланд сарайының қызметкері және ақыны Уильям Александр, 1-ші Стерлинг графы (шамамен 1567 – 12 ақпан 1640) – шотланд сарайының қызметкері және ақын, ол 1629 жылы Чарльз Фортының, кейін Порт-Роял, Новая Шотландия және Лонг-Айленд, Нью-Йорк шотландтық колонизациясына қатысқан. Оның әдеби туындыларына «Аврора» (1604), «Монархиялық трагедиялар» (1604) және «Соңғы күн» (1614, 1637) кіреді.

Ерте өмір

Уильям Александр – Менстридің Александр мен Аллан Кутидің қызы Марионның ұлы болды. Ол Стирлингке жақын Мэнстри қамалында дүниеге келді. Оның отбасы ескі және олар Джон Ислай арқылы Аралдардың Иесі Сомерледтен тараған деп санайтын. Әкесі 1580 жылы қайтыс болғандықтан, Уильям Стирлингтегі үлкен ағасы Джеймстің қамқорлығына берілді, сондықтан ол Стирлинг гимназиясында білім алған болуы мүмкін. Глазго университетінде оқыған деген дәстүр бар; ал оның досы, ақын Уильям Драммонд Хоторденнің айтуынша, ол Лейден университетінің студенті болған. Жастығында Уильям Аргилл графының тәрбиешісі болды және оны Франция, Испания және Италияға саяхатқа алып жүрді. Уильям 1604 жылға дейін Балгони әулетінен шыққан сэр Уильям Эрскиннің қызы Джанетке үйленді. Аргилл оны Эдинбургтегі король Джеймс VI сарайымен таныстырды, ол сарай ақыны қызметін атқарды. 1603 жылы король Англия патшасы болғанда, Уильям корольмен бірге Лондонға көшіп келген аға аристократтардың бірі болды. 1603 жылы ол Англияның Джеймс I (Шотландияның Джеймс VI) ұлы, принц Чарльздің жеке күзетшісі лауазымын алды және 1625 жылы Принц Чарльз Англияның Чарльз I болғаннан кейін де сарайда жоғары құрметке ие болды. 1607 жылы оның қайын атасы Уильяммен бөлісу үшін жылына 200 фунт зейнетақы алды, ал Эрскиннің қайтысынан кейін де зейнетақының жартысы төленіп тұрды. Уильям ақын және ұйқасты трагедиялар жазушысы ретінде танылды, сондай-ақ король Джеймс I және VI-ға "Дәуіт патшаның Забурлары" деп белгілі метрикалық нұсқаны дайындауға көмектесті, ол Чарльз I-нің рұқсатымен жарық көрді. Джеймс оны 1609 жылы рыцарь атағына ие етіп, 1614 жылы Шотландиядағы тілектерді қабылдау жөніндегі шебер етіп тағайындады, бұл, тиімді алғанда, оның жеке хатшысы болды. 1613 жылы ол ақын Уильям Драммонд Хоторденмен хат алмасуды бастады, ол 1614 жылы Менстри қамалында кездескеннен кейін өмір бойына жақын достыққа айналды, онда Александр жылдық сапарларының бірімен болды. 1615 жылы ол Шотландияның құпия кеңесінің мүшесі болды. Александр белсенді масон болып, 1634 жылдың шілдесінен бастап Эдинбургтегі Мэри капелласы ложасына мүше болды.

William Alexander was the son of Alexander of Menstrie and Marion, daughter of an Allan Couttie. He was born at Menstrie Castle, near Stirling. The family was old and claimed to be descended from Somerled, Lord of the Isles, through John of Islay. Because his father died in 1580, and William was entrusted to the care of his great uncle James in Stirling, he was probably educated at Stirling grammar school. There is a tradition that he was at the University of Glasgow; and, according to his friend the poet William Drummond of Hawthornden, he was a student at Leiden University. As a young man, William became tutor to the Earl of Argyll and accompanied him on his travels in France, Spain and Italy. William married, before 1604, Janet, daughter of Sir William Erskine "The Parson of Campsie", one of the Balgonie family. He was introduced by Argyll to the court of King James VI in Edinburgh, taking on the role of a courtier poet. He was one of the senior aristocrats who moved to London with the king in 1603 when he became King of England. He received the place of Gentleman Usher to Prince Charles, son of James I of England (James VI of Scotland), in 1603, and continued in favour at court after Prince Charles became Charles I of England in 1625. In 1607, his father in law received a pension of £200 a year to be shared with William, and half the pension continued after Erskine's death. William built a reputation as a poet and writer of rhymed tragedies, and assisted King James I and VI in preparing the metrical version known as "The Psalms of King David, translated by King James" and published by authority of Charles I. James knighted him in 1609 and appointed him the Master of Requests for Scotland in 1614, effectively his private secretary. In 1613, he began a correspondence with the poet William Drummond of Hawthornden, which ripened into a lifelong intimacy after their 1614 meeting at Menstrie Castle, where Alexander was on one of his short annual visits. In 1615, he was made a member of the Scottish Privy Council. Alexander was an active freemason, belonging to Mary's Chapel Lodge, Edinburgh, from July 1634.

Жаңа Шотландия

1621 жылы король Джеймс I Стирлингке патша жарғысын берді, оны Nova Scotia (яғни Жаңа Шотландия) иелігі мен бароны болып кеңейтілген кең аумақтың мэрі етіп тағайындады; бұл аймақ қазір Nova Scotia, New Brunswick және Солтүстік АҚШ-тың кейбір бөліктері ретінде белгілі. Жаңа Шотландия барондықтарын құру жаңа провинцияны қоныстандыру үшін пайдаланылды, кейін ол (кем дегенде қағаз жүзінде) Канаданың көп бөлігін қамтуға дейін ұлғайтылды. Стирлинг 1626 жылы Шотландияның мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды атқарды. Лорд Стирлингтің отарлауға жасаған тырабы, кем дегенде ақшалай тұрғыдан, сәтті болмады, себебі оның жұмылдыру әрекеттері жаңа аумақ туралы негіссіз уәделер берді және олар шарттары нашар болды. Ол Чарльз фортында, кейін Порт-Рояль, Новая Шотландияда шотландтық қоныстың негізін қалады, оны ұлы Уильям Александр (кіші) басқарды. Бірақ бұл әрекет оның байлығының көп бөлігіне құн шығындады, ал 1632 жылы Канаданың үш теңіз провинциясы мен Мэн штаты Францияға қайтарылғанда, ол жоғалды. Король қолдағанмен, ол қазынадан шығындарының өтемақысы ретінде 6000 фунт стерлинг ала алмады. Ол өмірінің соңғы жылдарын шектеулі қаражатпен өткізді. Дегенмен, Александрдың қонысы Новая Шотландияға қатысты Шотландияның талаптарының негізін қалады, ал оның барондықтары бүгінге дейін қолданылып келе жатқан Nova Scotia гербі мен Nova Scotia туын жасады.

Лонг-Айленд

1630 жылы король Чарльз оның қызметіне лайықты сыйлық ретінде оны Таллибодидің лорды Александр және Стирлингтің виконты етіп тағайындады. Үш жыл өткен соң, 1633 жылы Чарльз Холирудта таж киген кезде, ол Стерлинг графы және Канада виконты, ал 1639 жылы Дован графы атанды. 1636 жылдың 22 сәуірінде Чарльз Лонг-Айлендке құқығы бар екенін мәлімдеген, бірақ оны игермеген Плимут колониясына аралды Александрға беруді бұйырды. Александр өз адамы Джеймс Фаррет (жеке Шелтер аралы мен Робинс аралын алған) арқылы шығыс аралдың көп бөлігін Нью-Хейвен және Коннектикут колонияларына сатты. 1637 жылы Фаррет ағылшын билігінің құқығын талап ету үшін Жаңа Амстердамға келді, бірақ тұтқындалып, Голландиядағы түрмеге жіберілді, содан қашып кетті. 1640 жылы ағылшын отарлаушылары қазіргі Порт-Вашингтон, Нью-Йорк орналасқан Коу-Бейде қоныс тебуге тырысты, бірақ жергілікті басшы Пенхавиц ескерткен соң голландтар оларды тұтқындап, құжаттардағы қателіктерді айтқаннан кейін босатты. 1640 жылдан кейін Лонг-Айлендтің шығыс бөлігі ағылшындармен жылдам игерілді, ал батыс бөлігі 1674 жылға дейін голландтардың басқаруында қалды.

Өлім және мұрагерлік

Александр 1640 жылдың 12 ақпанында Лондонда қайтыс болды. Оның орнын немересі Уильям Александр, 2-ші Стирлинг графы (шамамен 1632 – 1640 мамыр) иеленді, ол бала сол жылы қайтыс болды. 3-ші граф Генри Александр (1650 жылы қайтыс болды) – 1-ші граф Уильям Александрдың екінші ұлы еді.

Әдеби шығармалары

Александр XVII ғасырдың басында Шотландия мен Англияда ең жоғары бағаланған шотланд ақындарының бірі болды: оны Хоторденнің Уильям Драммонд, Артур Джонстон, Эндрю Рамзи, Майкл Дрейтон, Сэмюэл Дэниел және Херефордтың Джон Дэвис мақтады. Александрдың ең алғашқы шығармасы, бәлкім, «Аврора» (Лондон, 1604) болған, оның бет парағында «автордың жастық шағындағы алғашқы қиялы» деп сипатталған және ол Елизавета дәуіріндегі Петрарка сонеттері жинағына кейіннен қосылған туынды. Оның «Кресус», «Дарий», «Александриялық» және «Жулиус Цезарь» атты драмалары «Монархиялық трагедиялар» (Лондон, 1604; 1607, 1616, 1637 жылдары қайта басылды) деген атпен жарияланды. Дэниел Кадман айтуынша, осы пьесаларда Александр «республикалық үкімет формаларының құндылығын зерттеп, абсолюттік режимдердің саяси жағынан шеттетілген азаматтарының наразылығын білдіреді». Александрдың ең маңызды туындысы – дүниенің аяқталуын суреттейтін «Соңғы күн» атты эпикалық поэма. Ол алғаш рет төрт кітаптан (Эдинбург, 1614) тұратын болып жарық көрді, кейіннен он екі кітапқа дейін толықтырылды (Александрдың туындыларының Лондон, 1637 жылы басылған жинағы). Поэма, барлығы 1400-ге жуық сегіз тармақты строфадан тұрады, Бірінші «Сағатта» әлем тарихының қысқаша мазмұнымен басталады, содан кейін жаратылыстар, шайқаста қаза тапқандар, мүшріктер, монархтар, күнәкарлар, библиялық кейіпкерлер және, ақырында, Соңғы сотта пайда болатын періштелердің тізімі беріледі. Александрдың әдісі француз протестант ақыны Гийом де Саллуст Дю Бартасқа қарыз болды; Драммонд осы туыстықты Гиллоум Александрдың «Sur les oeuvres poetiques de Guillaume Alexandre, Sieur De Menstre» атты қолжазба поэмасының атауында мойындады. Александр Джеймс VI және I патшамен бірлесіп, Забурлардың жаңа аудармасын жасады, Филип Сиднидің «Аркадиясының» жалғасын жазды, Сиднидің толық емескең қайта қараған нұсқасындағы 3-кітаптың соңын 1593 жылғы мәтіндегі соңымен байланыстырды, сондай-ақ поэзия туралы ойларын «Анакризис: Ежелгі және заманауи ақындарды сынау» (шамамен 1635) атты еңбегінде жазды. «Анакризис» әдебиеттен алынатын ләззат туралы оймен басталады:

Alexander was one of the most highly regarded Scottish poets in early seventeenth century Scotland and England: he was praised by William Drummond of Hawthornden, Arthur Johnstone, Andrew Ramsey, Michael Drayton, Samuel Daniel and John Davies of Hereford. Alexander's earliest work was probably Aurora (London, 1604), which was described on its title page as 'the first fancies of the author's youth' and is a late addition to the corpus of Elizabethan Petrarchan sonnets. His closet dramas Croesus, Darius, The Alexandrean, and Julius Caesar were published together as The Monarchick Tragedies (London, 1604; further editions in 1607, 1616, 1637). According to Daniel Cadman, in these plays Alexander 'interrogates the value of republican forms of government and provides a voice for the frustrations of politically marginalised subjects of absolutist regimes'. Alexander's grandest work is an epic poem describing the end of the world, Doomes day. It was first published in four books (Edinburgh, 1614), and later in twelve (in the collected edition of Alexander's work printed in London, 1637). The poem, which contains almost 1,400 eight line stanzas in total, begins with a synopsis of world history in the First 'Hour', then provides long catalogues of the creatures, battle dead, pagans, monarchs, sinners, biblical characters and, finally, members of the heavenly host who will appear at the Final Judgement. Alexander's method was indebted to the French Protestant poet Guillaume de Salluste Du Bartas; Drummond acknowledged the kinship in the title of a manuscript poem Sur les oeuvres poetiques de Guillaume Alexandre, Sieur De Menstre. Alexander collaborated with James VI and I on a new paraphrase of the Psalms, composed a continuation to Philip Sidney's Arcadia that links the end of Book 3 in Sidney's incomplete revised version to the ending in the 1593 text, and also wrote down his thoughts on poetry in Anacrisis: Or a Censure of some Poets Ancient and Modern (c. 1635). Anacrisis begins with a reflection on the pleasure of literature:

Дене мен жанның ұзақ саяхатынан кейін, бұл (ерікті емес, маған таңылғандықтан) одан да қиын болды, мен туған жеріме қайтып келдім [ ] жаңалыққа құмар, өйткені өзіне ләззат сыйлай алатындар үшін ең нәзік рахат – Музалармен бірге болу, мен оларды жаңарту десем болады, себебі олар жаңа рухтарды жасайды [ ] мен ежелгілермен де, заманауилармен де әңгімелесіп, ежелгі авторлардың күлінен әлі де жанған оттарда өртімді жақтым. Бұл үзінді Александрдың әдеби ізденістеріне (көбінесе оның Менстри есімді иелігінде орын алған) саясаткер және отарлаушы ретіндегі қоғамдық өмірінен бөлек, бірақ оны толықтыратын қызмет ретінде берген құндылығын көрсетеді. Шындығында, «Музалармен бірге демалу» деген тіркес оның туындыларының жинағының атауында «Музалармен бірге демалу» (1637) болып қайта пайда болды.

Мұра

Канадалық жағалау күзеті оның құрметіне CCGS «Сэр Уильям Александр» деп атады.