Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық сарай қызметкері (1533–1566)
Italian courtier (1533–1566)
Дэвид Риццио (David Rizzio; /ˈrɪtsi.oʊ/, ˈdaːvide ˈrittsjo; – 9 наурыз 1566) немесе Риччо (Riccio /ˈrɪtʃi.oʊ/, ˈrittʃo) – Турин қаласына жақын Панкалиериде дүниеге келген итальяндық сарай қызметкері, Пьемонт аймағында әлі де тұратын көне және асыл текті Риччо Сан-Паоло е Солбрито графтарының ұрпағы. Ол Шотландия королевасы Мэридің жеке хатшысы болды. Мэридің күйеуі лорд Дарнли, Риццио Мэриді жүкті қылды деген қауесеттердің арқасында олардың достығына қызғанғандықтан, Патрик Рутвеннің, 3-ші лорд Рутвеннің басшылығымен протестант ақсүйектердің оны өлтіруге жасаған қастандығына қосылды. Мэри Рицциомен және бірнеше күтуші әйелдермен бірге кешкі ас ішіп отырғанда, Дарнли оларға қосылып, әйеліне зына жасады деп айып тағып, содан кейін Мэридің артына тығылған Рицционы бір топ адам өлтірді. Мэриге тапаншаны бағыттап, Рицциоға көптеген рет пышақ ұрды. Оның денесінде 57 пышақ жарасы болды. Бұл кісі өлтіру Дарнлидің құлдырауына себеп болды және Мэридің кейінгі билігіне ауыр салдарын тигізді.
David Rizzio ('/r//ɪ//t//s//i//oʊ/ RITseeoh; ˈdaːvide ˈrittsjo; – 9 March 1566) or Riccio ('/r//ɪ//tʃ//i//oʊ/ RITCHeeoh, ˈrittʃo) was an Italian courtier, born in Pancalieri close to Turin, a descendant of an ancient and noble family still living in Piedmont, the Riccio Counts di San Paolo e Solbrito, who rose to become the private secretary of Mary, Queen of Scots. Mary's husband, Lord Darnley, is said to have been jealous of their friendship because of rumours that Rizzio had impregnated Mary, and he joined in a conspiracy of Protestant nobles to murder him, led by Patrick Ruthven, 3rd Lord Ruthven. Mary was having dinner with Rizzio and a few ladies in waiting when Darnley joined them, accused his wife of adultery and then had a group murder Rizzio, who was hiding behind Mary. Mary was held at gunpoint and Rizzio was stabbed numerous times. His body took 57 dagger wounds. The murder was the catalyst of the downfall of Darnley, and had serious consequences for Mary's subsequent reign.
Мансап
Риццио (итальян жазбаларында оның аты Пьемонттағы Давид Риччо ди Панкалиери деп жазылған) алдымен Туриннен Савой герцогының сарайына, содан кейін Ниццаға барды. Бірақ, онда өсуге мүмкіндік таппағандықтан, 1561 жылы Шотландияға елшілікке аттануға дайын болған Моретта графы Карло Убертино Солароның қызметіне қабылданудың жолын тапты. Граф Шотландияда Рицциоға жұмыс таба алмады және оны босатты. Ол патшайымның Франциядан әкелген музыканттарымен жақындыққа түсті. Рицционың досы Джеймс Мелвиллдің айтуынша, "Оның мәжлісінде үш қызметші болды, олар үш дауыспен әндейтін, ал төртінші дауысқа басты әнші іздеді". Риццио жақсы музыкант және керемет әнші саналды, бұл оны жас және әлемдік көзқарастағы патшайымның назарына іліктірді. 1564 жылдың соңына қарай, оның қолдауымен байлыққа ие болған ол, бұрынғы лауазымдағы адам зейнетке шыққаннан кейін Франциямен қарым-қатынастар жөніндегі патшайымның хатшысы болды. Риццио амбициялы адам болды, патшайымға кіруді бақылап, өзін дерлік мемлекеттік хатшысы деп санады. Басқа сарай қызметкерлері оның католик және шетелдік болғандықтан патшайымға тым жақын екенін сезінді.
Rizzio (whose name appears in Italian records as Davide Riccio di Pancalieri in Piemonte) went first from Turin to the Court of the Duke of Savoy, then at Nice. However, finding no opportunities for advancement there, he found means in 1561 to get himself admitted into the train of Carlo Ubertino Solaro, Count of Moretta, who was about to lead an embassy to Scotland. The Count in Scotland had no employment for Rizzio, and dismissed him. He ingratiated himself with the Queen's musicians, whom she had brought with her from France. James Melville, a friend of Rizzio, said that "Her Majesty had three valets in her chamber, who sung three parts, and wanted a bass to sing the fourth part". Rizzio was considered a good musician and excellent singer, which brought him to the attention of the cosmopolitan young queen. Towards the end of 1564, having grown wealthy under her patronage, he became the queen's secretary for relations with France, after the previous occupant of the post had retired. Rizzio was ambitious, controlling access to the queen and seeing himself as almost a Secretary of State. Other courtiers felt that as a Catholic and a foreigner he was too close to the queen.
Дарнлимен және Мэримен қарым-қатынасы
Риццио Лорд Дарнлидің одақтасы болды және Мэримен некеге тұру жоспарына көмектесті. Джордж Бьюкенен Рицционың Дарнлидің ықыласына ие болғанын сипаттады. Олардың таныстығы өскен сайын, Риццио Дарнлидің бөлмесіне, төсегіне және құпия кеңесіне кірді. Кейінірек Дэвид Кальдервуд Рицционың «Лорд Дарнлидің ықыласына ие болғанын, кейде олар бір төсекте жатар еді» деп жазды. Некеден кейін Мэри Рицциомен адалдық айналысқан деген қауесет тарады. 1568 жылы Мэри мен Дарнлидің махаббаты Chaseabout Raid-тен оралғаннан кейін суып кетті, «Ол Дейвидті қызметшінің орнына жақын дос ретінде пайдаланып, күйеуінің төсегін тастады». Француз дипломаты Пол де Фуаның есебіне сәйкес, Дарнли Рицционы түн ортасында Холируд сарайындағы Мэридің жатын бөлмесінің шкафында, көйлек үстінен тек мехадан тігілген тон киген күйінде тапқан. Джордж Бьюкенен өзінің тарихында осыған ұқсас оқиғаны келтірді, Дарнлидің Мэридің жатын бөлмесінің екінші есігінің кілті болғанын, бірақ оны құлыпталған немесе жабық тапқан. Содан кейін ол Рицциодан кек алуды шешті. Лорд Рутвеннің «Рутвеннің баяндамасы» деп белгілі есебінде Дарнли өзінің қызғаныш себептерін Мэриге Дарнлидің өлімінен кейін айтқан. Бұл баяндама сондай-ақ Рицционың Мэридің жатын бөлмесінде болуына назар аударады: «Соңғы кезде Davie сіздің құрметіңізге және жақындығыңызға ие болғаннан бері, сіз маған немқұрайлы қарадыңыз, мені бұрынғыдай қабылдамадыңыз және күтім жасамадыңыз. Әр күні кешкі асқа дейін сіз менің бөлмеме келіп, маған уақыт өткізер едіңіз, бірақ қазір бұл уақыттан бері мұндай болмайды. Мен сіздің бөлмеңізге келгенде, Davie үшінші «жақын дос» болмаса, маған аз көңіл бөлесіз. Ал кешкі ас ішкеннен кейін сіздің әулетіңіз аталған Davie-мен бір немесе екі сағатқа дейін карта ойнап отырады. Міне, мен сізден осы уақытқа дейін алған ойын-сауық». Хроникалық жазбада, «Яков Алтыншының тарихында» оқиға басқаша баяндалады, Мэридің хатшысы, Летингтондық Уильям Мэтленд, Рицционың күшейіп келе жатқан билігіне қызғанышпен қарады. Мэтленд Дарнлиді Рицциоға қызғанышпен қаратып, тәжірибесіз патшаның қарсыласын жояды деп үміттенді.
Rizzio became an ally of Lord Darnley, and helped with plans for his marriage to Mary. George Buchanan described Rizzio gaining Darnley's favour. As their familiarity grew, Rizzio was admitted to Darnley's chamber, bed, and secret confidence. David Calderwood later wrote that Rizzio had "insinuated himself in the favours of Lord Darnley so far, that they would lie some times in one bed together". After the marriage, rumours became rife that Mary was having an adulterous affair with Rizzio. It was said (in 1568) that Mary and Darnley's love decayed after they returned from the Chaseabout Raid, "she using the said David more like a lover than a servant, forsaking her husband's bed". According to the report of a French diplomat, Paul de Foix, Darnley discovered Rizzio in the closet of Mary's bedchamber at Holyrood house in the middle of the night dressed only in a fur gown over his shirt. George Buchanan included a similar story in his History, that Darnley had a key to a secondary door to Mary's bedchamber, but found it locked or barred against him. Thereafter, he resolved to be revenged on Rizzio. According to Lord Ruthven, in the account known as Ruthven's Relation, Darnley described the circumstances of his jealousy to Mary, after Darnley's murder. This account also focusses on Rizzio's presence in Mary's bedchamber:Since yon fellow Davie fell in credit and familiarity with your Majesty, you regarded me not, neither treated me nor entertained me after your wonted fashion; for every day before dinner, you would come to my chamber and pass time with me, and thus long time ye have not done done so; and when I come to your Majesty's chamber, you bear me little company, except Davie had been the third "marrow" [companion]: and after supper your Majesty hath a use to sit at cards with the said Davie till one or two of the clock after midnight; and this is the entertainment that I have had of you this long time. The chronicle account, the Historie of James the Sext, tells the story in a different way, asserting that Mary's secretary, William Maitland of Lethington, was jealous of Rizzio's increasing power. Maitland made Darnley jealous of Rizzio, hoping that the naive king consort would destroy his rival.
Байлық, мүлік және киімдер
Оның жылдық жалақысы 150 франк немесе 75 шотланд фунты болатын. 1565 жылы ол Дриммедегі Джордж Вишарттан төрт бөлікке бөлінген 80 фунт стерлинг алды. Мэри оған гардеробынан берген сыйлықтарының ішінде алтынмен өрнектелген қара барқыт және таразылармен өрнектелген бес дана алтын мата бар еді. Риццио пара алды деген әңгіме тарады. Лохлевеннің Уильям Дугласы Рицциоға Моррей графының жазасын болдырмау үшін 5000 фунт ұсынғанын жазды, бірақ Риццио 20 000 фунт үшін іс жүргізбейтінін айтып бас тартты. Рицционың көтерілісшілерге кешірім беруге қатысы Дарнлидің қызғанышын тудырды. Томас Рэндольфтің хатына сәйкес, Риццио 1566 жылғы ақпанда Николя д’Анженнің келуіне арналған костюмді маскада қатысты, ол Дарнлиге Сент-Михаэль орденін әкелген Рамбуйе графы еді. Оның өлімінен кейін Рицционың байлыққа ие болғаны белгілі болды. Оның алтын монеталарымен 2000 фунт стерлингі, соның ішінде 18 жұп барқыт шалбар, ал Холирудхаусқа қарасты бөлмесі түрлі қолқыру қаруларымен – пышақтар, пистолеттер және аркебуздар, сондай-ақ 22 қылышпен жабдықталған еді. Ол өлтірілген кезде мойнында өте қымбат зергерлік бұйым болған, ал үстінен атлас дублет және жұмсақ дамаскіден жасалған түнгі көйлек киген, бұл, мүмкін, бұрынғы француздық есепте айтылған киім болса керек.
His annual salary for the post of valet was 150 Francs or £75 Scots. In 1565 he got £80 in four installments paid by George Wishart of Drymme. Mary gave him gifts of rich fabric from her wardrobe, including black velvet figured with gold, and five pieces of gold cloth figured with scales. It was said that Rizzio took bribes. William Douglas of Lochleven wrote that he offered Rizzio £5,000 to prevent the forfeit of the Earl of Moray, but Rizzio refused saying he would not act for £20,000. Rizzio's involvement with pardons for the Chaseabout rebels sparked Darnley's envy. According to a letter of Thomas Randolph, Rizzio took part in a costumed masque in February 1566, celebrating the arrival of Nicolas d'Angennes, seigneur de Rambouillet, who brought the Order of Saint Michael for Darnley. After his murder, it was noted that Rizzio had been living in wealthy circumstances. He was said to have £2,000 Sterling in gold coins, good clothing including 18 pairs of velvet hose, and his chamber at Holyroodhouse was well furnished with a variety of hand guns described as daggs, pistolets, and arquebuses, and 22 swords. He was said to be wearing a very rich jewel at his neck when he was killed, and was wearing a satin doublet and a furred damask night gown, perhaps the garment mentioned in the earlier French report.
Өлтіру
Қызғаныш 1566 жылғы 9 наурызда сағат 8-де Корольдік Холируд сарайындағы кешкі ас бөлмесінде Ризционың өліміне себеп болды. Мэри, Ризцио және Леди Аргилл кешкі ас үстелінде отырған еді. Бөлме, қазірге дейін жатын бөлменің бір бөлігі ретінде сақталған, сол кезде Фрэнсис, Бедфорд графы мен Томас Рэндольф жазған кісі өлтіру есебінде айтылғандай, "шамамен XII фут шаршы, ішінде аздап төмен жатқан төсек және үстел" болды. Бөлмені Мэридің қызметшісі Сервайс де Конде безендірген. Қылмыс түні патшалық гвардия жеңіліп, сарай көтерілісшілердің бақылауына өтті. Сол кезде королева алты айлық жүкті еді (Джеймс VI-ға), және кейбіреулер Ризционы оны жүкті қылды деп айыптады. Лорд Рутвен бастаған көтерілісшілер кешкі ас бөлмесіне еніп, Ризционы тапсыруды талап етті. Королева бас тартты. Ризцио Мэридің артына тығылды, бірақ оны қолға түсірді. Мэри кіріп-шыққандардың бірі, Лорд-Жостыс Клерктің інісі Патрик Белленден, оның жүкті қарнына қаруын бағыттаған, ал Фалдонсайдтан Эндрю Керр оны пышақтап өлтіруге әрекеттенгенін айтты. Лорд Рутвен мұны жоққа шығарды. Осы қақтығыстан кейін Ризцио жатын бөлмесі арқылы көршілес Аудиенция залына сүйретіліп, шамамен 57 рет пышақталды. Оның денесі жақын жердегі баспалдақтан (қазір пайдаланылмайды) лақтырылып, зергерлік бұйымдары мен қымбат киімдері тартылып алынды. Ризционың өлтірілген орны Аудиенция залында шағын тақташамен белгіленген, оның астында Ризцио пышақталған кезде қалған қызыл ізбен еден тақталары бар. Ризцио алғаш Холируд аббаттығының зиратына жерленді. Бьюкененнің сөзіне сүйенсек, көп ұзамай оның денесі королеваның бұйрығымен алынып, Холируд аббаттығындағы Шотландия патшаларының мазарына қойылды. Бұл олардың арасындағы жақын қарым-қатынас туралы бұрынғы әңгімелерді күшейтті. Қылмыстың себебі туралы әртүрлі әңгімелер тарады: Дарнлидің қызғанышы немесе ықпалды лордтардың Дарнлиді манипуляциялау және сарайдағы жақтырмас адамды жою ниеті.
Jealousy precipitated Rizzio's murder in the Queen's supper chamber in the Palace of Holyroodhouse at 8 o'clock on Saturday, 9 March 1566. Mary, Rizzio, and the Lady Argyll were seated at the supper table. The supper room, which still exists as part of the bedchamber, and was then "a cabinet about XII foot square, in the same a little low reposinge bedde, and a table" according to an account of the murder written by Francis, Earl of Bedford, and Thomas Randolph. The room had been decorated by Mary's servant Servais de Condé. On the night of the murder the royal guards were overpowered and the palace was turned over to the control of the rebels. The Queen was six months pregnant (with James VI) at the time, and some accused Rizzio of having impregnated her. The rebels burst into the supper room, led by Lord Ruthven, and demanded that Rizzio be handed over. The Queen refused. Rizzio then hid behind Mary but was nevertheless seized. Mary would allege that one of the intruders, Patrick Bellenden (brother of the Lord Justice Clerk), pointed his gun at her pregnant belly while Andrew Kerr of Faldonsyde threatened to stab her. Lord Ruthven denied this. After this violent struggle, Rizzio was dragged through the bed chamber into the adjacent Audience Chamber and stabbed an alleged 57 times. His body was thrown down the main staircase nearby (now disused) and stripped of his jewels and fine clothes. The location of Rizzio's murder is marked with a small plaque in the Audience Chamber, underneath which is a red mark on the floorboards, which reportedly was left when Rizzio was stabbed to death. Rizzio was first buried in the cemetery of Holyrood Abbey. Buchanan states that shortly afterwards his body was removed by the Queen's orders and deposited in the tomb of the kings of Scotland in Holyrood Abbey. This strengthened the previous rumours of her familiarity with him. Rumours circulated about the motive for the murder: that Darnley was jealous, or that powerful lords sought to manipulate Darnley and remove an irritating presence at court.
Салдары
Дарнли өлтірілгеннен кейін Мэри дереу Лорд Дарнлимен сөйлесе алды және оларды сарайда қауіп-қатер мен тұтқынға алынғандарына көндіруі мүмкін. Оның төңірегіндегі күзету шамалы болды және келесі күні түнгі сағат 12-де олар қашып кетті. Ол өзінің ат тұрағының меңгерушісі, Блэкгрейндж Артур Эрскиннің артынан Сетон сарайына, содан кейін Дунбар қамалындағы қауіпсіздікке жетті. Лорд Дарнлидің ағылшын қызметшісі Энтони Стэнден кейіннен Тракуарлық Джон Стюарт пен оның інісі Уильям Стюартпен бірге патшайыммен бірге болғанын айтты. Мэри қолдаушыларымен бірге Эдинбургке оралды және сарайға қайтудың орнына Корольдік көшеде тұруға кетті. 21 наурызда ол Дарнлиді кісі өлтіруден кінәсіз деп жариялады. Роберт Мелвилл Лондоннан Эдинбургке келді және кісі өлтірудің салдары туралы Елизавета мен Сесилге баяндады. Ол Мортон, Лорд Рутвен, Лорд Линдсей, Летингтондық Уильям Мэйтленд, Клерк-тіркеуші Джеймс Балфур, Лорд-Сот Клеркі Джон Белленден (оның інісі королеваға қару көрсеткен деген күдік болды) және Лотианның кейбір джентльмендері, олардың барлығы жоспарды білген болуы мүмкін деп саналды, қашқандарын хабарлады. Уильям Сесил, 1-ші Барон Бергли және француз дипломаты Пол де Фуа жаңалықты талқылады. Де Фуа бастапқыда оқиғалар туралы жаңылысқан сияқты, Дарнли Рицционы Мэримен адалсыздық қарым-қатынаста болған қарапайым қызметші болғандықтан өлтірді деп ойлады, бірақ бұл идея кісі өлтіру туралы есептерде кездеспеді. Рицционың бауыры Жозеф Мишель де Кастельнаумен бірге Шотландияға келді және 1566 жылдың 25 сәуірінде Дэвидтің орнына хатшы болып тағайындалды. Жозеф пен итальяндық әріптесі Жозеф Лутини королеваның әмиянынан алынған монеталар үшін қиындыққа тап болды, ал 1567 жылдың сәуір айында ол Дарнлидің өлтірілуіне қатысты Ботуэллмен бірге айыпталып, ақталды.
Immediately after the murder Mary was able to speak to Lord Darnley, and may have convinced him they were both in danger and captives in the palace. The guard around her was relaxed and at midnight the next day they escaped and she rode behind Arthur Erskine of Blackgrange, master of her stable, to Seton Palace and then to safety at Dunbar Castle. An English servant of Lord Darnley Anthony Standen later claimed to have accompanied the queen with John Stewart of Traquair and his brother William Stewart. Mary returned to Edinburgh with her supporters, and took up lodgings on the Royal Mile rather than return to the palace. On 21 March she had Darnley declared innocent of the murder. Robert Melville arrived in Edinburgh from London and reported back to Elizabeth and Cecil on the aftermath of the murder. He noted that Morton, Lord Ruthven, Lord Lindsay, William Maitland of Lethington, the Clerk Register James Balfour, the Lord Justice Clerk John Bellenden (whose brother was alleged to have pointed a gun at the queen), and some gentlemen of Lothian, who were all suspected of having knowledge of the plan had fled. William Cecil, 1st Baron Burghley and a French diplomat, Paul de Foix discussed the news. De Foix seems at first to have been misled about the events, thinking that Darnley had killed Rizzio because he found such a lowly servant having an adulterous relationship with Mary, an idea not present in the reports of the murder. Rizzio's brother, Joseph, arrived in Scotland with Michel de Castelnau and was appointed secretary in David's place by 25 April 1566. Joseph and an Italian colleague, Joseph Lutyni, had some trouble over coins taken from the queen's purse, and in April 1567 he was accused and acquitted with Bothwell of Darnley's murder.
Мұра және ескерткіш
Дэвид Рицционың мансабы Франция королі Генрих IV есіне түсіп, айтылды. Шотландия королі Джеймс VI-нің "Шотландия Сүлеймені" атануына қысыммен қарап, ол "өзін скрипкашының ұлы Дәуіт емес деп үміттенгенін" айтты. Бұл Дарнли емес, Риццио король Джеймстің әкесі болуы мүмкін деген ойды білдірді. Джордж Бьюкенен 1581 жылы Дэвидтің алғаш Холируд аббаттығының есігі сыртында жерленгенін, кейін Мэри оны әкесі Джеймс V және Францияның Мадленін мазарында жерлеуге бұйрық бергенін жазды. Бьюкенен бұл оқиғаны патшайымның беделіне нұқсан келтіретін жағдай ретінде сипаттады. Мэридің ұлы Джеймс VI кітабын жариялап тастауы мүмкін деген қорқынышпен, Бьюкененнің досы Джеймс Мелвилл кітап баспаханада тұрғанда Бьюкененді сол бөлімді қайта жазуға көндіруге тырысты. Бьюкенен өзінің туысы Томас Бьюкененге, Стирлингтегі мектеп мұғаліміне, оқиғаның рас екеніне сенетінін сұрады, ал туысы келісті. Оқиға жарияланды. Кейде Риццио Канонгейт шіркеуі мен зиратта жерленген деген әңгіме бар. Холирудхаус ескі Канонгейт билігіне бағынған, ал Рицционың өлімі Канонгейт тізілімінде тіркелген. Бұл 1688 жылы Канонгейт шіркеуі салынғанға дейінгі жазба, сондықтан оның сол жерде жерленген болуы ықтимал емес.
David Rizzio's career was remembered and referred to by Henry IV of France. Mocking the pretension of James VI of Scotland to be the "Scottish Solomon", he remarked that "he hoped he was not David the fiddler's son", alluding to the possibility that Rizzio, not Darnley, fathered King James. George Buchanan wrote in 1581 that David was first buried outside the door of Holyrood Abbey, and then Mary arranged for him to be buried in the tomb of her father James V and Madeleine of France within. Buchanan described this circumstance as reflecting badly on the Queen. Fearing that Mary's son, James VI, would suppress his book, Buchanan's friend James Melville tried to get Buchanan to rewrite the passage while the book was at the printers. Buchanan asked his cousin, Thomas Buchanan, a schoolmaster in Stirling, if he thought the story was true, and the cousin agreed. The story was published. It is sometimes said that Rizzio was buried at the Canongate Kirk and burying ground. Holyroodhouse is within the old Canongate jurisdiction, and Rizzio's death was recorded in the Canongate registers. This pre dated the building of the Canongate Kirk in 1688, and it is unlikely he could be buried there.
Көркем әдебиеттегі бейнелеу
Рицционың рөлін Джон Каррадин 1936 жылы RKO түсірген «Шотландияның Мэриі» фильмінде ойнады; 1971 жылы «Мэри, Шотландия королевасы» фильмінде Иан Холм; Би-би-сидің «Оқ-дәрі, сатқындық және қастандық» мини-сериалында Тадеуш Пастернак; The CW телеарнасының «Reign» телешоуында Эндрю Шевер; ал 2018 жылы «Мэри, Шотландия королевасы» фильмінде Исмаил Круз Кордова ойнады. Рицционың өлтірілуі және Дарнлидің соңынан құлдырауы 1830 жылы Джулиус Словэцкийдің «Мария Стюарт» пьесасының негізгі тақырыбын құрайды. Рицционың өмірі мен өлімі Кэлеб Каррдың «Италиялық хатшы» Шерлок Холмс әңгімесіндегі маңызды сюжеттік элемент болып табылады, онда Холмс Рицционың тек ойын-сауықтан артық емес екенін айқын түрде жоққа шығарады. Артур Конан Дойл Рицционың өлімін 1908 жылғы «Күміс айна» әңгімесінде сюжеттік бұрылыс ретінде пайдаланды. Рицционың өлтірілуі шотланд жазушысы Денис Минаның 2021 жылғы «Риццио» повесінің тақырыбы болып табылады.
Rizzio was played by John Carradine in the 1936 RKO picture Mary of Scotland; by Ian Holm in the 1971 movie Mary, Queen of Scots; by Tadeusz Pasternak in the BBC mini series Gunpowder, Treason, and Plot; by Andrew Shaver in The CW network television show Reign; and by Ismael Cruz Córdova in the 2018 film Mary Queen of Scots. The murder of Rizzio and the subsequent downfall of Darnley form the main subject of the 1830 play Maria Stuart by Juliusz Słowacki. Rizzio's life and death are a key plot element in Caleb Carr's Sherlock Holmes story The Italian Secretary, Holmes vocally dismissing the idea that Rizzio was ever anything more than entertainment. Arthur Conan Doyle used the death of Rizzio as a plot point in his 1908 story, “The Silver Mirror”. Rizzio's murder is also the subject of Scottish author Denise Mina's 2021 novella, "Rizzio".