Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд ақсұлтаны
Scottish nobleman
Джеймс Хепберн, Оркнидің 1-ші герцогы және Ботуэллдің 4-ші графы (шамамен 1534 – 14 сәуір 1578), көбінесе лорд Ботуэлл деп танылатын, көрнекті шотланд ақсұлтаны болды. Ол Шотландия патшайымы Мэримен үшінші және соңғы күйеуі ретінде үйленгенімен әйгілі. Ол Мэридің екінші күйеуі Генри Стюарт, Дарнли лордының қанына қол жұмсады деген айып тағылды, бірақ ол айыптан ақталды. Мэримен некесі даулы болды және елді екіге бөлді; ол Норвегияға наразылық күшейген кезде қашып кеткенде тұтқындалды және өмірінің соңына дейін Данияда түрмеде отырды.
James Hepburn, 1st Duke of Orkney and 4th Earl of Bothwell (c. no – c. 1534 – 14 April 1578), better known simply as Lord Bothwell, was a prominent Scottish nobleman. He was known for his marriage to Mary, Queen of Scots, as her third and final husband. He was accused of the murder of Mary's second husband, Henry Stuart, Lord Darnley, a charge of which he was acquitted. His marriage to Mary was controversial and divided the country; when he fled the growing rebellion to Norway, he was arrested and lived the rest of his life imprisoned in Denmark.
Ерте өмір
Ол Патрик Хепберн, 3-ші Ботуэлл графының және Генри Лорд Синклердің қызы Агнес Синклердің (1572 жылы қайтыс болған) ұлы болды. Ол туғаннан бастап Батуэллдың мырзасы деп аталды. 1556 жылы әкесінен кейін Ботуэлл графы және Лорд Хайлс атағын мұраға алды.
He was the son of Patrick Hepburn, 3rd Earl of Bothwell, and Agnes Sinclair (d. 1572), daughter of Henry, Lord Sinclair, and was styled The Master of Bothwell from birth. He succeeded his father as Earl of Bothwell and Lord Hailes in 1556.
Некелер
Шотландияның Лорд-Адмиралы ретінде Лорд Ботвелл 1559 жылы Копенгагенге сапар жасады. Ол Анна Трондсқа ғашық болды, ол ағылшын тілінде Анна Трондсен немесе Анна Рустунг деп аталды. Ол Норвегияның атақты адмиралы Кристофер Трондсонның, Данияның корольдік консулы қызметін атқаратын ақсүйек әйел еді. Норвегия заңдары бойынша келісімге келгеннен кейін немесе тіпті үйленгеннен кейін Анна Ботвеллмен бірге кетіп қалды. Фландрияда ол ақшасы біткенін айтып, Аннадан барлық мүлкін сатуды сұрады. Ол орындап, Даниядағы туыстарына көбірек ақша сұрап барды. Анна бақытсыз болды және Ботвелл туралы шағымдануға бейім еді. Оның Аннаға қатысты әрекеттері оның құлдырауына ықпал етті. 1566 жылдың ақпан айында Ботвелл Хантлидің 4-ші графының қызы, сэр Джон Гордон мен Хантлидің 5-ші графының қарындасы Леди Жан Гордонға үйленді. Олар 1567 жылдың 7 мамырында оның қызметшісі Бесси Кроуфордпен жасаған зинасын себеп көрсетіп ажырасты. Одан сегіз күн өткен соң ол Шотландия королевасы Мэриге үйленді.
As Lord High Admiral of Scotland, Lord Bothwell visited Copenhagen around 1559. He fell in love with Anna Tronds, known in English as Anna Throndsen or Anna Rustung. She was a Norwegian noblewoman whose father, Kristoffer Trondson, a famous Norwegian admiral, was serving as Danish Royal Consul. After their engagement, or more likely marriage under Norwegian law, Anna left with Bothwell. In Flanders, he said he was out of money and asked Anna to sell all her possessions. She complied and visited her family in Denmark to ask for more money. Anna was unhappy and apparently given to complaining about Bothwell. His treatment of Anna played a part in his eventual downfall. in February 1566, Bothwell married Lady Jean Gordon, daughter of the 4th Earl of Huntly and sister of Sir John Gordon and the 5th Earl of Huntly. They were divorced on 7 May 1567, citing his adultery with her servant Bessie Crawford. as cause. He married Mary, Queen of Scots, eight days later.
Франциядағы Мэри патшайыммен кездесу
Лорд Ботвелл 1560 жылдың күзінде француз сарайына сапар жасаған кезде, Анна Рустунгты Фландрияда қалдырғаннан кейін, Мэри патшайымымен кездескен сияқты. Ол патшайым мен оның күйеуі король Франциск II тарапынан жылы қабылданып, өзі айтқандай: "Патшайым маған лайықтысынан артық кеңпейілділік пен құрмет көрсетті" – 600 корона және француз корольінің жеке бөлмесінің джентльмені лауазымы мен жалақысын алды. Ол 1561 жылдың көктемінде Францияға қайтадан барды, ал 5 шілдеде үшінші рет Парижге оралды. Бұл жолы оны Оркней епискобы мен Эглинтон графы сүйреп келді. Тамыз айына қарай жесір патшайым француз галереясымен Шотландияға қайтып бара жатты, оның кейбір ұйымдастыру жұмыстарын Ботвелл теңізші ретінде атқарды.
Lord Bothwell appears to have met Queen Mary when he visited the French Court in the autumn of 1560, after he left Anna Rustung in Flanders. He was kindly received by the Queen and her husband, King Francis II, and, as he himself put it: "The Queen recompensed me more liberally and honourably than I had deserved" – receiving 600 Crowns and the post and salary of gentleman of the French King's Chamber. He visited France again in the spring of 1561, and by 5 July was back in Paris for the third time – this time accompanied by the Bishop of Orkney and the Earl of Eglinton. By August, the widowed Queen was on her way back to Scotland in a French galley, some of the organisation having been dealt with by Bothwell in his naval capacity.
Мария Гиздің регенттік тұсында
Ботуэлл Шотландияның жесір ханымы және регенті Гиз Мэриді қауымның протестант ақсүйектеріне қарсы қолдады. Ботуэлл мен 24 жақтасы 1559 жылы Хэддингтонның жанындағы шабуыл кезінде Ормистонның лаирдісінен Гизге қарсы қолданылуға тиіс 6000 ағылшын кронасын тартып алды. Қарымды әрекет ретінде протестант көшбасшысы Шательро герцогы, өзінің ұлы Арран графы мен Максвеллдің иесін Ботуэллдің үйі – Крихтон қамалын басып алуға және жақын маңдағы Бортвиктегі графты оларға қосылуға мәжбүрлеуге жіберді. Ботуэлл регентке адал болды, бірақ қаңтар айында ол "өз рөлінен жалықты" деген қауесет тарады. Ағылшын дипломаты Томас Рэндольф осы кезде оның қарындасы Жан Хепбернге қатысты бір дау-жанжал болғанын да айтты.
Bothwell supported Mary of Guise, queen dowager and Regent of Scotland, against the Protestant Lords of the Congregation. Bothwell and 24 followers took 6000 crowns of English money destined to be used against Guise from the Laird of Ormiston on Halloween 1559 at an ambush near Haddington. In retaliation the Protestant leader, the Duke of Châtelherault, sent his son the Earl of Arran and the Master of Maxwell to seize Bothwell's home Crichton Castle and force the Earl, who was nearby at Borthwick, to join them. Bothwell remained true to the Regent, though it was said in January he was "weary of his part". The English diplomat Thomas Randolph also hinted at this time of a scandal involving his sister Jean Hepburn.
Мэри патшаның сарайында
Протестанттық лордтар Мэри Гиздің өлімінен және Шотландия королевасы Мэридің Шотландияға оралуынан кейін билікке келген соң, Ботвелл патша сарайындағы бір қиындық тудыратын дворяннан артық болған жоқ. Ол Арран графы мен Хамильтонмен ашық дауласып, олар оны тәжге қарсы құйрық тістеушілік жасауда айыптады, бұл королеваға қайғы әкелді. Арран графы ақырында ақылдан адасқан деп жарияланса да, Ботвелл 1562 жылы сотсыз Эдинбург қамалына қамалды. Кейін сол жылы, королева Таулы аймақта болғанда, ол қашып, Эрмитаж қамалына барды. Королева мен Ботвелл бұл кезде өте жақын болды. 1566 жылдың ақпанында Ботвелл Хантлидің 4-ші графының қызы Леди Жан Гордонға үйленгенде, королева тойға қатысты (неке бір жылдан астамға созылды). Келесі жазда, ол оның ауыр жарақат алғанын және өлуі мүмкін екенін естігенде, тек ұлына босанғаннан кейін бірнеше апта өткен соң, Джедбургтен Эрмитаж қамалына оны көруге аттанды. Алайда, тарихшы Антония Фрейзер королева Мэри Ботвеллдің ауруы туралы естігенге дейін мемлекеттік істер бойынша онымен кездесуге жолға шыққан екенін, демек бұл сапар олардың апат кезінде жақын болғандарына дәлел емес деп мәлімдейді. Автор Элисон Вейр осымен келіседі, тіпті жазбалар королева Мэри Ботвеллге барудан бұрын оның жарақат алғанын білгеннен кейін толық алты күн күтіп тұрғанын көрсетеді. Оның оның қасына асығыс сапары кейін оның жаулары тарапынан оны қаралау үшін таратылды.
After Protestant Lords gained power following Mary of Guise's death and the return to Scotland of Mary, Queen of Scots, Bothwell appears to have been not much more than a troublesome noble at court. His open quarrel with the Earl of Arran and the Hamiltons, who accused him of intriguing against the Crown, caused some degree of anguish to the Queen, and although the Earl of Arran was eventually declared mad, Bothwell was nevertheless imprisoned in Edinburgh Castle without trial in 1562. Later that year, while the Queen was in the Highlands, he escaped and went to Hermitage Castle. The Queen and Bothwell were by now very close. When Bothwell married Lady Jean Gordon, daughter of The 4th Earl of Huntly, in February 1566, the Queen attended the wedding (the marriage lasted just over a year). In the following summer, upon hearing that he had been seriously wounded and was likely to die, she rode from Jedburgh to be with him at Hermitage Castle only a few weeks after giving birth to her son. However, historian Antonia Fraser asserts that Queen Mary was already on her way to visit Bothwell on matters of state before she heard about his illness, and that therefore this visit is not evidence they were already lovers at the time of his accident. Author Alison Weir agrees, and in fact the records show that Mary waited a full six days after learning of his injuries before going to visit Bothwell. The story of her mad flight to his side was put about later by her enemies to discredit her.
Дарнлидің өлтірілуі
1567 жылдың 9 ақпанында Ботуэлл Эдинбургтегі Корольдік миляның оңтүстік жағындағы Тодрикс Уиндтегі үйінен шықты (Блэкфрайрс көшесінің шығысында), серіктестері Далглиш, Паури және Уилсонмен бірге бірнеше бөшке ұнтақ алып, оларды оңтүстікке қарай Кёрк о'Филдке жеткізді. Жолда патшайым Мэриге шамалы соқтығысуға дерлік болды. Кёрк о'Филдте олар ұнтақты жақтап, ғимараттың бір бөлігін қиратып, Дарнли мен оның көмекшісін өлтірді. Ботуэлл патшайымның күйеуі Лорд Дарнлиді өлтіргені үшін ашық айыпталды. Дарнлидің әкесі, Леннокс графы, және басқа туыстары кек алуға шақырып, 1567 жылдың 12 сәуірінде Ботуэллға қарсы сот ісін бастады. Англияның Елизавета I-нің мемлекеттік хатшысы Уильям Сесилге Уильям Дрюри патшайымның денсаулығы үнемі нашарлап, "көбінесе қайғыға толып немесе ауырып жүргенін" хабарлады. Белгіленген күні Ботуэлл Канонгейттен кереметтей келе жатып, Мортон графы мен Летингтонның Уильям Мейтлендін қанатында, ал оның Хепберндері артынан ерді. Сот орыны түстен кешкі жетіге дейін жалғасты. Ботуэлл ақталды және оның Мэриге үйленетіні жөнінде кеңінен әңгіме болды.
On 9 February 1567 Bothwell left his lodging at Todrick's Wynd on the south side of the Royal Mile in Edinburgh (east of Blackfriars Street) and with accomplices Dalgliesh, Powrie and Wilson, carried several kegs of gunpowder to Kirk o'Field lodging to the south, almost encountering Queen Mary en route. At Kirk O'Field they lit the gunpowder destroying part of the building and killing Darnley and his aide. Bothwell was publicly accused of having murdered the Queen's consort, Lord Darnley. Darnley's father, the Earl of Lennox, and other relatives agitated for vengeance and the Privy Council began proceedings against Bothwell on 12 April 1567. Sir William Drury reported to Sir William Cecil, Secretary of State to Elizabeth I of England, that the Queen was in continuous ill health "for the most part either melancholy or sickly". On the appointed day Bothwell rode magnificently down the Canongate, with the Earl of Morton and William Maitland of Lethington flanking him, and his Hepburns trotting behind. The trial lasted from noon till seven in the evening. Bothwell was acquitted and it was widely rumoured that he would marry Mary.
Королева Мэриді ұрлау және оған үйлену
Келесі сәрсенбіде патшайым Лорд Ботуэллдің қолдарында билік таяғын алып, Парламент отырысына барды, онда Ботуэллдің ісі бойынша сот процесінің заң бойынша әділдікке сай екені ресми түрде жарияланды. 1567 жылғы 19 сәуірде сегіз епископ, тоғыз граф және жеті парламент лорды Мэридің жергілікті туған азаматқа үйленуі керек екенін жариялаған Эйнсли тавернасының келісіміне қол қойды және оны Ботуэллге тапсырды. 24 сәуірде Мэри Линлитгоу сарайынан Эдинбургке жолда келе жатқанда, Ботуэлл 800 адаммен кенеттен пайда болды. Ол оған Эдинбургте қауіп күтіп тұрғанын және оны Дунбардағы қамалына қауіпсіздік үшін алып кетуді ұсынғанын айтты. Ол онымен бірге жүруге келісіп, түн ортасында Дунбарға жетті. Сол жерде Мэри Ботуэлл тарапынан тұтқынға алынды және оған үйлену үшін, сондай-ақ тәжді иелену үшін зорлық жасады деген айып тағылды (бірақ ол оның серігі ме, әлде еріксіз құрбаны ма деген мәселе әлі де даулы). 12 мамырда патшайым оны Оркни герцогы және Файф маркизі етіп тағайындады, ал 15 мамырда олар Холирудтың Ұлы залында Оркни епискобы Адам Ботуэлл басқарған протестанттық рәсім бойынша үйленді. Мэри жаңа күйеуіне жүнмен астарланған түнгі көйлек сыйлады. Бұл неке елді екі лагерьге бөлді, ал 16 маусымда Мэри мен Оркни герцогына (Ботуэлл жаңадан осы атаққа ие болғандықтан) қарсы болған лордтар оларды айыптаған келісімге қол қойды. 15 маусымда Карберри Хиллде екі тараптың арасында шайқас болды, одан Оркни (Ботуэлл лорды ретінде танылған) бір соңғы құшақтасудан кейін қашып кетті және Мэри оны ешқашан қайта көрген жоқ. Сол жылдың желтоқсан айында Парламент шешімімен Ботуэллдің барлық атақтары мен иеліктерінен айырылды.
The next Wednesday, the Queen rode to the Estates of Parliament, with Lord Bothwell carrying the Sceptre, where the proceedings of Bothwell's trial were officially declared to be just according to the law of the land. On Saturday 19 April 1567, eight bishops, nine earls, and seven Lords of Parliament put their signatures to what became known as the Ainslie Tavern Bond, a manifesto declaring that Mary should marry a native born subject, and handed it to Bothwell. On 24 April, while Mary was on the road from Linlithgow Palace to Edinburgh, Bothwell suddenly appeared with 800 men. He assured her that danger awaited her in Edinburgh, and told her that he proposed to take her to his castle at Dunbar, out of harm's way. She agreed to accompany him and arrived at Dunbar at midnight. There, Mary was taken prisoner by Bothwell and allegedly raped by him to secure marriage to her and the crown (though whether she was his accomplice or his unwilling victim remains a controversial issue). On 12 May the Queen created him Duke of Orkney and Marquess of Fife, and on 15 May they were married in the Great Hall at Holyrood, according to Protestant rites officiated by Adam Bothwell, Bishop of Orkney. Mary gave her new husband a fur lined night gown. The marriage divided the country into two camps, and on 16 June, the Lords opposed to Mary and the Duke of Orkney (as Bothwell had newly become) signed a Bond denouncing them. A showdown between the two opposing sides followed at Carberry Hill on 15 June, from which Orkney (as Lord Bothwell was now known) fled, after one final embrace, never to be seen again by Mary. In December that year, Bothwell's titles and estates were forfeited by Act of Parliament.
Скандинавияға қашу және түрмеге қамау
Карберри Хиллдегі қақтығыстан қашқаннан кейін Оркни герцогы (Ботуэлл деп аталған) Хантли қамалы мен Спини сарайына бағыт алды. Ол Абердиннен Шетландқа кемемен өтті, онда Олав Синклер оған көмектесті. Bothwell-ді Гранжтан Уильям Кирккалди және Таллибардиннен Уильям Мюррей қуып жетті, олар Лервикке жақын Брессей шығанағына кірді. Оркни герцогының төрт кемесі солтүстікке қарай жүзіп, Унстке бет алды, онда Оркни неміс капитандырымен қосымша кемелерді жалдау туралы келіссөздер жүргізіп жатты. Кирккалдидің «Арыстан» флагманы Оркнидің бір кемесін қуды, нәтижесінде екі кеме де су астындағы тасқа шағылып зақымданды. Оркни герцогы қазыналық кемесін Скалоуэйге жіберді және Унст портынан үш сағатқа созылған теңіз шайқасына қатысты, онда Оркни кемелерінің бірінің мачтасы атып түсірілді. Содан кейін, дауыл герцогты Норвегияға қарай жүзуге мәжбүр етті. Оркни Данияға жетіп, Фридрих II-нің қолдауымен әскер жинап, Мэриді таққа қайта отырғызуды үміттене берді. Ол Норвегия жағалауында (сол кезде Даниямен біріккен) Кармсундеттегі Хёйеварде маяғынан қажетті құжаттарсыз ұсталды және Берген портына жеткізілді. Бұл Анна Трондсеннің туған жері еді. Анна Оркниге қарсы шағымдануын білдірді, оны оның күшті отбасы қолдады; оның туысы Эрик Розенкранц, Норвегиядағы жоғары лауазымды шенеунік, Оркниді Бергенхус бекінісіне қамауға алды, ал Анна оны тастап кетуі және құдайының сыйлығын қайтаруы үшін сотқа берді. Аннаның Оркниге деген сымбаты болған болуы мүмкін, себебі ол оны өтемақы ретінде кемесін қадағалауға көндірді. Оркни босатылуға тиіс еді, бірақ король Фредерик шотланд үкіметі Дарнлиді өлтіргені үшін Оркниді іздеп жүргенін естіп, оны Данияда қамауға алуға шешім қабылдады. Оркни герцогы Копенгагенге жіберілді, онда Дания монархы Фридрих II оның тағдыры туралы ойға келді. Герцогты Эресун арқылы Мальмёхус бекінісі мен түрмесіне жіберді. Бірақ Англия мен Шотландиядан келген жаңалықтардан кейін, Фредерик Мэри енді ешқашан патшайым бола алмайтынын түсінді. Патшайымсыз ол оны маңызсыз деп санады.
After fleeing the confrontation at Carberry Hill, the Duke of Orkney (as Bothwell was now) went to Huntly Castle and Spynie Palace. He took ship from Aberdeen to Shetland, where he was helped by Olave Sinclair. Bothwell was pursued by William Kirkcaldy of Grange and William Murray of Tullibardine, who sailed into Bressay Sound near Lerwick. Four of the Duke of Orkney's ships in the Sound set sail north to Unst, where Orkney was negotiating with German captains to hire more ships. Kirkcaldy's flagship, the Lion, chased one of Orkney's ships, and both ships were damaged on a submerged rock. The Duke of Orkney sent his treasure ship to Scalloway, and fought a three hour long sea battle off the Port of Unst, where the mast of one of Orkney's ships was shot away. Subsequently, a storm forced the Duke to sail towards Norway. Orkney may have hoped to reach Denmark and raise an army with the support of Frederick II of Denmark to put Mary back on the throne. He was caught off the coast of Norway (then in a union with Denmark) at Høyevarde lighthouse in Karmsundet without proper papers, and was escorted to the port of Bergen. This was the native home of Anna Throndsen. Anna raised a complaint against Orkney, which was enforced by her powerful family; her cousin Erik Rosenkrantz, a high level official in Norway, remanded Orkney to the Bergenhus Fortress, while Anna sued him for abandonment and return of her dowry. Anna may have had a soft spot for Orkney, as he persuaded her to take custody of his ship, as compensation. Orkney would have been released, but King Frederick heard that the Scottish government was seeking Orkney for the murder of Darnley, and decided to take him into custody in Denmark. The Duke of Orkney was sent to Copenhagen, where the Danish monarch, Frederik II, deliberated on his fate. The Duke was sent across Øresund to the fortress and prison Malmøhus Castle. However, as news from both England and Scotland arrived, Frederik eventually understood that Mary never again would become Queen. Without Mary, the King considered him insignificant.
Өлім
Ол Копенгагеннің батысындағы Драгсхолм қамалында қорқынышты жағдайда түрмеге қамалған. Осы уақытта, 1567 жылдың желтоқсанында Шотландия Парламенті оны барлық шотланд ақпараттарынан, Оркни герцогтығын қоса алғанда, ресми түрде айырды. Ол 1578 жылдың сәуір айында қайтыс болды және қамалға жақын Fårevejle шіркеуінің жер астына жерленді. Өмірінің соңғы он жылын оны тізгілеп ұстаған бағана әлі де көрініп тұр, ал бағананың төңірегінде еденде дөңгелек ойық бар. 1858 жылы денесі эксгумацияланып, ол лорд Ботвеллге тиесі екені анықталды. Ол кептірілген күйде болғандықтан, содан бері "Ботвеллдің мумиясы" деп аталады. Оның туғандары оның денесін Шотландияға қайтаруға тырысты, бірақ олардың өтініші қабылданбады. Дененің кімге тиесілі екені әлі толыққанды дәлелденбеді. 1976 жылы "Ботвеллдің мумиясы" деп аталатын дене Корольдік мильдегі Эдинбург балауыз музейінде балауыз емес жалғыз экспонат ретінде пайда болды. Музейдің анықтамалығында ол 1858 жылы Шотландияға әкелінгендігі айтылған.
He was imprisoned at Dragsholm Castle, west of Copenhagen, and was held in what were said to be appalling conditions. Meanwhile, the Parliament of Scotland officially stripped him of all his Scottish titles, including the Dukedom of Orkney, in December 1567. He died in April 1578, and was buried in a vault at Fårevejle church near the castle. A pillar to which he was chained for the last ten years of his life can still be seen, with a circular groove in the floor around the pillar. In 1858, the body was exhumed and declared to be that of Lord Bothwell. It was in a dried condition and was thereafter referred to as "Bothwell's mummy". His extended family tried to get his body sent back to Scotland, but their request has not been granted. The identity of the body has never been conclusively proven. A body referred to as "Bothwell's mummy" materialised in 1976 in the Edinburgh Wax Museum on the Royal Mile, as the only non wax exhibit. The guide book claimed it was brought to Scotland in 1858.