Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2,8 миллиард жыл бұрынғы гипотетикалық неоархейлік суперконтинент.
Hypothetical Neoarchaean supercontinent from about 2.8 billion years ago
Жанартаулық бөгеттердің шоғырлары және олардың палеомагниттік бағдары, сондай-ақ ұқсас стратиграфиялық тізбектердің болуы осы реконструкцияны мүмкін етеді. Кенорлендтің ядросы, Балтық/Фенноскандия қалқаны, 3,1 миллиард жылдан астам бұрынғы тарихқа ие. Yilgarn кратонында (қазіргі Батыс Австралия) 4,4 миллиард жыл бұрын пайда болған циркон кристалдары кездеседі.
Swarms of volcanic dikes and their paleomagnetic orientation as well as the existence of similar stratigraphic sequences permit this reconstruction. The core of Kenorland, the Baltic/Fennoscandian Shield, traces its origins back to over 3.1 Ga. The Yilgarn Craton (present day Western Australia) contains zircon crystals in its crust that date back to 4.4 Ga.
Кенорленд Кенор орогенезімен (сонымен қатар Алгоман орогенезі деп аталады) аталған, ал ол өз кезегінде Онтарио штатының Кенора қаласының атымен байланысты.
Kenorland was named after the Kenoran orogeny (also called the Algoman orogeny), which in turn was named after the town of Kenora, Ontario.
Құрылу
Кенорленд 2,72 миллиард жыл бұрын (2,72 млрд жыл) аккреция процестерінің тізбегі және жаңа құрлықтық қабыршақтың қалыптасуы нәтижесінде пайда болды. Аккреция процестері Йилгарн кратонының жасыл тас белдеулерінде метаморфталған базальт белдеулері мен граниттік дөңгелектер түрінде сақталған, олар Батыс Гнесс аймағының жоғары дәрежелі метаморфты ядросының айналасына жиналған. Бұл аймақта 3,2 миллиард жылға дейінгі және тіпті одан да көне элементтер, мысалы, Нариер Гнесс аймағының бөліктері де кездеседі.
Kenorland was formed around 2.72 billion years ago (2.72 Ga) as a result of a series of accretion events and the formation of new continental crust. The accretion events are recorded in the greenstone belts of the Yilgarn Craton as metamorphosed basalt belts and granitic domes accreted around the high grade metamorphic core of the Western Gneiss Terrane, which includes elements of up to 3.2 Ga in age and some older portions, for example the Narryer Gneiss Terrane.
Бөлшектеп шығару немесе бөлшектеу
Палеомагниттік зерттеулер көрсеткендей, Кенорланд 2,48–2,45 млрд жыл бұрын тектоникалық магмалық қалыңдықтың жарылуы басталғанға дейін, әдетте, төмен ендікте болды. 2,45 млрд жыл бұрын Балтық қалқаны экватордың үстінде орналасқан, Лорантияға (Канада қалқаны) және Кола мен Карелия кратондарына қосылған. Кеш неоархеан және ерте палеопротерозой дәуірінде, 2,48–2,10 млрд жыл аралығында, сидерия және риациан кезеңдерінде Кенорландтың ұзаққа созылған ыдырауы көптеген құрлықтарда мафикалық дикелермен, шөгінді рифт алаптарымен және рифт шеттерімен көрінеді. Ерте Жерде мұндай бимодальді терең мантиялық қалыңдықтың жарылуы Археан және неоархеан қабығында және құрлықтардың қалыптасуында жиі кездесетін. Кенорлендтің ыдырауын қоршаған геологиялық кезеңді көптеген геологтар континенттердің қалыптасуының терең мантиялық қалыңдық әдісінен (Гадеаннан ерте Архейге дейін, Жердің ішкі өзегінің соңғы қалыптасуынан бұрын) кейінгі екі қабатты ядролық-мантиялық плиталар тектоникасының конвекциялық теориясына өту нүктесінің басталуы деп санайды. Алайда, бұрынғы құрлық, Ур, және шамамен 3,1 млрд жылдық Ваальбара суперконтинентінің табылуы осы өту кезеңінің әлдеқайда ертерек болғанын көрсетеді. Кола және Карелия кратондары шамамен 2,45 млрд жыл бұрын бір-бірінен алыстай бастады, ал 2,4 млрд жыл бұрын Кола кратоны 30 градус оңтүстік ендікте, ал Карелия кратоны 15 градус оңтүстік ендікте орналасқан. Палеомагниттік деректер 2,45 млрд жыл бұрын Yilgarn кратонының (қазіргі Батыс Австралияның көп бөлігі) Fennoscandia-Лорантиямен байланысы болмағанын және шамамен 5 градус оңтүстік ендікте болғанын көрсетеді. Бұл 2,515 млрд жыл бұрын Кола мен Карелия кратондарының арасында мұхит болғанын, ал 2,45 млрд жыл бұрын суперконтинент болмағанын білдіреді. Сонымен қатар, Лорантияның рифт шеттерінің кеңістіктік орналасуына негізделген болжам бар, онда ыдырау кезінде белгілі бір уақытта Құл және Жоғары кратондары Кенорланд суперконтинентінің бөлігі болмаған, бірақ сол кезде өте үлкен Кенорландтың қарама-қарсы шеттеріндегі екі түрлі неоархеандық жер массалары (суперкратондар) болуы мүмкін. Бұл әртүрлі құрамдас бөліктердің дрейфтеуші жинақтарының жаңа континенттің бірігуіне қарай ақылға қонымды түрде бірге ағылуы керек екеніне негізделген. Қазір Құл және Жоғары кратондары Канада қалқанының солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бөліктерін құрайды. Кенорлендтің ыдырауы 60 миллион жылға дейін созылған Хурон мұз басуымен бір мезгілде болды. Бұл кезеңде жолақты темір формациялары (ЖТФ) ең үлкен көлемін көрсетеді, бұл атмосферадағы оттегінің шамамен 0,1%-дан 1%-ға дейін көптеп жиналуын көрсетеді. Оттегі деңгейінің көтерілуі парниктік газ метанның (көмірқышқыл газы мен суға тотығуы) жоғалуына әкелді. Кенорлендтің бір мезгілде ыдырауы жалпы алғанда барлық жерде жауын-шашынды арттырды, осылайша эрозияны арттырып, басқа парниктік газ, көмірқышқыл газын одан әрі азайтты. Жылыжай газдарының азаюы және күннің сәулеленуі қазіргі қуатының 85%-дан кем болуы, планетадағы орташа температураның нөлден төмендеуіне әкелген қарлы Жер сценарийін тудырды. ЖТФ көрсеткендей, анаэробтық жағдайларға қарамастан, фотосинтез жалғасты, бұл протерозой дәуірінің екінші бөлігінде климатты жаңа деңгейде тұрақтандырды.
Paleomagnetic studies show Kenorland was in generally low latitudes until tectonic magma plume rifting began to occur between 2.48 Ga and 2.45 Ga. At 2.45 Ga the Baltic Shield was over the equator and was joined to Laurentia (the Canadian Shield) and both the Kola and Karelia cratons. The protracted breakup of Kenorland during the Late Neoarchaean and early Paleoproterozoic Era 2.48 to 2.10 Gya, during the Siderian and Rhyacian periods, is manifested by mafic dikes and sedimentary rift basins and rift margins on many continents. On early Earth, this type of bimodal deep mantle plume rifting was common in Archaean and Neoarchaean crust and continent formation. The geological time period surrounding the breakup of Kenorland is thought by many geologists to be the beginning of the transition point from the deep mantle plume method of continent formation in the Hadean to Early Archean (before the final formation of the Earth's inner core) to the subsequent two layer core mantle plate tectonics convection theory. However, the findings of an earlier continent, Ur, and a supercontinent of around 3.1 Gya, Vaalbara, indicate this transition period may have occurred much earlier. The Kola and Karelia cratons began to drift apart around 2.45 Gya, and by 2.4 Gya the Kola craton was at about 30 degrees south latitude and the Karelia craton was at about 15 degrees south latitude. Paleomagnetic evidence shows that at 2.45 Gya the Yilgarn craton (now the bulk of Western Australia) was not connected to Fennoscandia Laurentia and was at about ~5 degrees south latitude. This implies that at 2.515 Gya an ocean existed between the Kola and Karelia cratons, and that by 2.45 Gya there was no longer a supercontinent. Also, there is speculation based on the rift margin spatial arrangements of Laurentia, that at some time during the breakup, the Slave and Superior cratons were not part of the supercontinent Kenorland, but, by then may have been two different Neoarchaean landmasses (supercratons) on opposite ends of a very large Kenorland. This is based on how drifting assemblies of various constituent pieces should flow reasonably together toward the amalgamation of the new subsequent continent. The Slave and Superior cratons now constitute the northwest and southeast portions of the Canadian Shield, respectively. The breakup of Kenorland was contemporary with the Huronian glaciation which persisted for up to 60 million years. The banded iron formations (BIF) show their greatest extent at this period, thus indicating a massive increase in oxygen build up from an estimated 0.1% of the atmosphere to 1%. The rise in oxygen levels caused the virtual disappearance of the greenhouse gas methane (oxidized into carbon dioxide and water). The simultaneous breakup of Kenorland generally increased continental rainfall everywhere, thus increasing erosion and further reducing the other greenhouse gas, carbon dioxide. With the reduction in greenhouse gases, and with solar output being less than 85% its current power, this led to a runaway Snowball Earth scenario, where average temperatures planet wide plummeted to below freezing. Despite the anoxia indicated by the BIF, photosynthesis continued, stabilizing climates at new levels during the second part of the Proterozoic Era.