Қазақстандағы ежелгі Columbia (Nuna) суперконтиненті туралы ақпарат. 2,5-1,5 млрд жыл бұрын құрылған, құрамында Laurentia, Австралия т.б. болған. Геологиялық деректер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2,500-ден 1,500 миллион жыл бұрын өмір сүрген ежелгі суперконтинент.
Ancient supercontinent of approximately 2,500 to 1,500 million years ago
Колумбия, сонымен қатар Нуна немесе Гудзонландия деп те аталады, – гипотетикалық ежелгі суперконтинент. Оны алғаш рет 2002 жылы Джон Дж. В. Роджерс және М. Сантош ұсынды, және ол палеопротерозой дәуірінде шамамен (Ma) өмір сүрген деп саналады. Суперконтиненттің қалыптасуы, болжам бойынша, 2,100-ден 1,800 миллион жыл бұрын болған жаһандық масштабтағы соқтығысу оқиғалары кезінде аяқталды. Колумбия Лаврентия, Балтика, Украина қалқаны, Амазония кратоны, Австралия, сондай-ақ Сібір, Солтүстік Қытай және Калахария құрлықтарының ядросын құраған протократоннан тұрды. Колумбияның бар екендігіне геологиялық және палеомагниттік деректер куәлік етеді.
Columbia, also known as Nuna or Hudsonland, is a hypothetical ancient supercontinent. It was first proposed by John J. W. Rogers and M. Santosh in 2002 and is thought to have existed approximately (Ma), in the Paleoproterozoic era. The assembly of the supercontinent was likely completed during global scale collisional events from 2,100 to 1,800 Ma. Columbia consisted of proto cratons that made up the cores of the continents of Laurentia, Baltica, Ukrainian Shield, Amazonian Craton, Australia, and possibly Siberia, North China, and Kalaharia as well. The evidence of Columbia's existence is provided by geological and paleomagnetic data.
Өлшемі мен орналасуы
Колумбияның ең кең бөлігінде шамамен солтүстіктен оңтүстікке қарай кеңдігі болғаны естіметеді. Үндістанның шығыс жағалауы Солтүстік Американың батысына, ал оңтүстік Австралия Канаданың батысына тірелген. Палеопротерозойда Оңтүстік Американың көп бөлігі бұрылып, қазіргі Бразилияның батыс жағасы Солтүстік Американың шығысымен сәйкес келді, Скандинавияның оңтүстік жиегіне дейін созылған континенттік шетін құрады.
Columbia is estimated to have been approximately from north to south at its broadest part. The eastern coast of India was attached to western North America, with southern Australia against western Canada. In the Paleoproterozoic most of South America was rotated such that the western edge of modern day Brazil lined up with eastern North America, forming a continental margin that extended into the southern edge of Scandinavia.
Өсімдіктің өсуі
1,82 млрд жыл бұрын соңғы құрастырылысынан кейін Колумбия ұзаққа созылған (1,82–1,5 млрд жыл) субдукциямен байланысты, негізгі континенттік шеттерде аккреция арқылы өсуге ұшырады. Оған Солтүстік Америкадағы 1,8–1,7 млрд жылдық Явапай, Орталық жазықтар және Макковикиан белдеулері, 1,7–1,6 млрд жылдық Мазатзал және Лабрадория белдеулері, 1,5–1,3 млрд жылдық Сент-Франсуа және Спавинау белдеулері және 1,3–1,2 млрд жылдық Эльзевир белдеуі; Гренландиядағы 1,8–1,7 млрд жылдық Кетилдия белдеуі; және Балтикадағы 1,8–1,7 млрд жылдық Транскандинавиялық магмалық белдеуі, 1,7–1,6 млрд жылдық Конгсберг-Готиан белдеуі және 1,5–1,3 млрд жылдық Оңтүстік-Батыс Швеция гранит белдеуі кіреді. Басқа кратондық блоктар да шамамен сол кездегі шеттік өсуге ұшырады. Оңтүстік Америкада Амазония кратонының батыс шеті бойында 1,8–1,3 млрд жылдық аккрециялық аймақ кездеседі, оны Рио-Негро, Джуруэна және Рондония белдеулері көрсетеді.
Following its final assembly at c. 1.82 Ga, Columbia underwent long lived (1.82–1.5 Ga), subduction related growth via accretion at key continental margins, It includes the 1.8–1.7 Ga Yavapai, Central Plains and Makkovikian Belts, 1.7–1.6 Ga Mazatzal and Labradorian Belts, 1.5–1.3 Ga St. Francois and Spavinaw Belts, and 1.3–1.2 Ga Elzevirian Belt in North America; the 1.8–1.7 Ga Ketilidian Belt in Greenland; and the 1.8–1.7 Transscandinavian Igneous Belt, 1.7–1.6 Ga Kongsberggian Gothian Belt, and 1.5–1.3 Ga Southwest Sweden Granitoid Belt in Baltica. Other cratonic blocks also underwent marginal outgrowth at about the same time. In South America, a 1.8–1.3 Ga accretionary zone occurs along the western margin of the Amazonia Craton, represented by the Rio Negro, Juruena, and Rondonian Belts.
Фрагментация
Колумбия шамамен 1,5–1,35 млрд жыл бұрын фрагментациялана бастады, бұл Лорантияның батыс жиегіндегі (Белт-Пурселл супергруппасы), Балтиканың оңтүстік жиегіндегі (Телемарк супергруппасы), Сібірдің оңтүстік-шығыс жиегіндегі (Рифеан аулакогендері), Оңтүстік Африканың солтүстік-батыс жиегіндегі (Калахари мыс белдеуі) және Солтүстік Қытай блогының солтүстік жиегіндегі (Жаертай-Баян-Обо белдеуі) континенттік жарылыстармен байланысты. Австралияның солтүстік Квинсленд штатындағы Джорджтаун маңындағы аймақ, бастапқыда қазіргі Канаданың солтүстігінде 1,7 млрд жыл бұрын қалыптасқан Нуна суперконтинентінің бөлігі болған тау жыныстарынан тұрады деген болжам бар.
Columbia began to fragment about 1.5–1.35 Ga, associated with continental rifting along the western margin of Laurentia (Belt Purcell Supergroup), southern margin of Baltica (Telemark Supergroup), southeastern margin of Siberia (Riphean aulacogens), northwestern margin of South Africa (Kalahari Copper Belt), and northern margin of the North China Block (Zhaertai Bayan Obo Belt). An area around Georgetown in northern Queensland, Australia, has been suggested to consist of rocks that originally formed part of Nuna 1.7 Ga in what is now northern Canada.
Конфигурациясы
Роджерс пен Сантоштың (2002) бастапқы конфигурациясында Оңтүстік Африка, Мадагаскар, Үндістан, Австралия және Антарктиканың қосылған бөліктері Солтүстік Американың батыс жиегіне жанаса орналасқан, ал Гренландия, Балтика (Солтүстік Еуропа) және Сібір Солтүстік Американың солтүстік жиегіне жанаса орналасқан, ал Оңтүстік Америка Батыс Африкаға қарсы орналастырылған. Сол жылы (2002) Zhao et al. Колумбияның баламалы конфигурациясын ұсынды, онда Балтика мен Сібірдің Лоренциямен және Оңтүстік Американың Батыс Африкамен сәйкестігі Роджерс пен Сантош конфигурациясына ұқсас, бірақ Үндістанның, Шығыс Антарктиданың, Оңтүстік Африканың және Австралияның Лоренциямен сәйкестігі Родиния конфигурациясындағы сәйкес келулеріне ұқсас. Бұл құрлықтық конфигурация 2,1–1,8 млрд жылдық орогендер мен байланысты архейлік кратондық блоктардың қолда бар геологиялық реконструкцияларына негізделген, әсіресе Оңтүстік Америка мен Батыс Африка; Батыс Австралия мен Оңтүстік Африка; Лауренция мен Балтика; Сібір мен Лауренция; Лауренция мен Орталық Австралия; Шығыс Антарктида мен Лауренция; және Солтүстік Қытай мен Үндістан арасындағы реконструкцияларға. Бұл реконструкциялардың ішінде Балтика мен Сібірдің Лауренциямен, Оңтүстік Американың Батыс Африкамен және Оңтүстік Африканың Батыс Австралиямен сәйкестігі палеомагниттік деректермен де сәйкес келеді. Chaves және Rezende (2019) қолда бар палеомагниттік деректер мен 1,79–1,75 млрд жылдық ірі магмалық провинциялардың фрагменттеріне сүйенген тағы бір конфигурация ұсынды.
In the initial configuration of Rogers and Santosh (2002), South Africa, Madagascar, India, Australia, and attached parts of Antarctica are placed adjacent to the western margin of North America, whereas Greenland, Baltica (Northern Europe), and Siberia are positioned adjacent to the northern margin of North America, and South America is placed against West Africa. In the same year (2002), Zhao et al. proposed an alternative configuration of Columbia, in which the fits of Baltica and Siberia with Laurentia and the fit of South America with West Africa are similar to those of the Rogers and Santosh configuration, whereas the fits of India, East Antarctica, South Africa, and Australia with Laurentia are similar to their corresponding fits in the configuration of Rodinia. This continental configuration is based on the available geological reconstructions of 2.1–1.8 Ga orogens and related Archean cratonic blocks, especially on those reconstructions between South America and west Africa; western Australia and southern Africa; Laurentia and Baltica; Siberia and Laurentia; Laurentia and central Australia; East Antarctica and Laurentia; and North China and India. Of these reconstructions, the fits of Baltica and Siberia with Laurentia; South America with west Africa; and southern Africa with western Australia are also consistent with paleomagnetic data. Another configuration has been suggested by Chaves and Rezende (2019) supported on available paleomagnetic data and fragments of 1.79 1.75 Ga large igneous provinces.
Атауы және синонимдері
Роджерс пен Сантош Родиниядан бұрын болған гипотетикалық суперконтинент үшін Колумбия деген атауды ұсынды. Олар бұл атауды таңдады, себебі суперконтиненттің маңызды дәлелі Солтүстік Американың Колумбия аймағы (Вашингтон штатының орталығында орналасқан) мен Шығыс Үндістан арасындағы байланыста болды. Бұл атау кеңінен қабылданбады. 1997 жылы П. Ф. Хоффман Лаврентия және Балтиканың протерозойлық ядросына "Нұна" (инуит тілінен – "солтүстік мұхиттармен көршілес жерлер") деген атау берді. Хоффман өзінің атауын Роджерс пен Сантоштан бұрын жариялағандықтан, ғылыми артықшылыққа сүйене отырып, Колумбияның орнына Нұнаны қолдану туралы ұсыныстар туды. Дегенмен, Нұна бұрынғы Неннаға шамамен тең болды, және екеуі де Колумбия сияқты ерте суперконтиненттің өзіне емес, тек оның ядросына сілтеме жасады. Гудзонжер және Арктика сияқты басқа да ертерек болжамды құрлықтар болды, бірақ Роджерс пен Сантош Родиниядан бұрынғы палеопротерозой суперконтинентін толыққанды қайта құруды алғаш рет жасады.
Rogers and Santosh proposed the name Columbia for a hypothetical supercontinent preceding Rodinia. They chose the name because critical evidence for the supercontinent was provided by the relationship between the Columbia region of North America (centered on the state of Washington) and east India. The naming is not universally accepted. In 1997, P. F. Hoffman proposed the name Nuna (from Inuit "lands bordering the northern oceans") for the Proterozoic core of Laurentia plus Baltica. Because Hoffman published his name earlier than Rogers and Santosh published theirs, there have been calls to use Nuna rather than Columbia, on the basis of scientific precedence. However, Nuna was essentially equivalent to an earlier Nena, and neither clearly referred to an early supercontinent as Columbia did, rather than merely the core of this earlier supercontinent. Other earlier speculative continents included Hudsonland and Arctica, but Rogers and Santosh were the first to give a complete reconstruction of a Paleoproterozic supercontinent preceding Rodinia.