Кіріспе

infobox UK location country = England coordinates = population = 3,629 population ref= (Parish 2011) және 2011 жылғы халық санауында 3,629-ға дейін артты. Уэлли арқылы өтетін басты жол – Кинг-стрит, ол Клитероу-роудқа жалғасады. Уэллидің жанында Уизвелл, Биллингтон, Барроу және Рид сияқты шағын ауылдар орналасқан. Жақын маңда Даунхэм ауылы және Уильям Харрисон Эйнсворттың "Ланкашир сиқыршылары" кітабында атақты болған Пендл Хилл тауы бар.

Тарих

Портфилд Хиллфорт, сонымен қатар Плейнс Вуд Камп деп те аталады, кейіннен қола дәуірінің соңына немесе темір дәуіріне жатады деп саналады, қаланың оңтүстік-шығысында Кальдер өзенінің аңғарына көрінетін биік тілде орналасқан. Бұл Ланкаширдегі 140-тан астам қорғалатын ескерткіштердің бірі.

Су тасқыны

2015 жылдың желтоқсан айында Уэйли су тасқынынан қатты зардап шекті. Жүздеген үйлер зақымдалды және көптеген тұрғындарды құтқару қажет болды, себебі жақын орналасқан Кальдер өзенінің суы үйлерін жапты. Су тасқынынан зақымданған көптеген үйлерді қайта жаңарту жұмыстары әлі де жүріп жатыр. 2020 жылдың ақпан айында Уэйлиде «Сиара» даулы салдарынан су тасқыны болды.

Уэйли виадугы

Жергілікті тұрғындар "Уэлли Аркс" деп атаған Уэлли виадугі – Кальдер өзенін кесіп өтетін 48 аралықты теміржол көпірі. Бұл II санаттағы ескерткіш. Ол 1846 және 1850 жылдар аралығында Терренс Вольф Фланаганның инженерлік бақылауымен салынды және Болтон, Блэкберн, Клитерро және Батыс Йоркшир темір жолының бір бөлігі болды. Бұл қызыл кірпіштен салынған аркалы құрылым және Ланкаширдегі ең ұзын және ең ірі теміржол виадугі. Қазір Риббл Валли желісі деп аталатын теміржол, өзеннен 21,3 метр биіктікте 620 метрге созылып өтеді. Құрылыста 7 миллионнан астам кірпіш және 12 338 куб метр тас қолданылды. Арканың центріне, уақытша платформаларға және тұрақты негізге 3000 метр ағаш пайдаланылды. 1849 жылғы 6 қазанда құрылыс кезінде дайын болған 41 арканың екеуі құлап, үш адам қаза тапты. Көпірдің әббатхананың қираған қалдықтарына ең жақын шығыс жағында ғана сәндік әрлеу бар.

Уэлли абатлығы

Ауылда 14 ғасырғы цистерциандық Уэлли аббаттығының қираған орындары бар. Уэлли аббаттығының монахтары өздерінің аббаттығының орнын Уэлли Набтың төменінде, Кальдер өзенінің жағасында "locus benedictus" – ізгі жер деп сипаттаған.

Басқа қызықты жерлер

Қасиетті Мария және Барлық Киелілер шіркеуі 628 жылға дейін салынған, дәл осы кезеңде Қасиетті Паулин Уэллиде уағыз айтқан деген әңгіме бар. Шіркеуде көптеген танымал misericords сақталған, олардың он сегізі 15 ғасырға, ал төрт – Виктория дәуіріне жатады. Бұрынғылары Уэлли аббаттығында жасалғаны белгілі. Бұл I санаттағы ескерткіш. Шіркеу маңында үш аңглосаксондық крест орналасқан, олар ескерткіштер тізіміне енгізілген. Сонымен қатар, мұнда Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қаза болған 8 әскери қызметшінің және 5 сарбаздың зираттары бар. Аббаттың жанында Рим-католик шіркеуі, "Англиялық шейіттер" орналасқан. Ауылда I, II* және II санаттары бойынша барлығы 23 ескерткіш бар.

Кальдер су тасқыны мен аралдары

Кальдер өзені Уэллиде адам жасаған бөгетке ие, ол Уэлли аббаттығының монахтарына суды оңай жинауға мүмкіндік берген деседі. Аббаттың дәл осы жерде салынғанының басты себептерінің бірі осы болған деген болжам бар. Өзенде шағын тас-қиыршық аралдардың екеуі бар. Бөгет суды арнаға бағыттау үшін салынған, ол жүгері тірменіндегі су доңғалағын іске қосатын (бөгет пен арнаның қосылған жерінде шлюз қақпасы орналасқан, ол доңғалақты қосып-өшіреді), осы арқылы бидай, арпа сияқты әртүрлі өнімдерді ұнтақтауға күш берген. Тірменге берілетін қуат белдік жетегі арқылы шкив жүйесімен таратылған. Қазір тірмен пәтерлерге айналдырылған, бірақ ғимараттың арт жағындағы ашық терезе арқылы доңғалақтың қалдықтарын көруге болады. 2015 жылы Уэллидегі Кальдер өзеніндегі Уэлли бөгетінде 100 кВт қуатты гидроқондырғы және балық өтетін жер аяқталды. Шағын гидроэлектр станциясы өзгермелі жылдамдықты Архимед бұрандасын пайдаланады.

Сауда орындары мен қызмет көрсетулер

Уэллиде көптеген тәуелсіз дүкендер, шаштараздар, көптеген тамақ алып кету орындары мен жылжымайтын мүлік агенттері, SPAR және бұрынғы Whalley Arms пабының орнында жаңа Coop, дәріхана және шарап дүкені бар. Қала орталығында үш паб орналасқан: The Dog, The Swan Hotel (1780 жылы құрылған) және The DeLacy Arms. Сонымен қатар, "Rendezvous" (Рио) атты шағын түнгі клуб, қоғамдық кітапхана, дәрігерлік амбулатория және ересектерге арналған оқу орталығы бар. Уэллиде Кальдерстоунс серіктестігінің Ұлттық денсаулық сақтау жүйесіне қарасты психикалық денсаулық қызметі орналасқан. Аурухана 1915 жылы "Королева Мэридің әскери ауруханасы" ретінде ашылған. Кейін ол "Уэлли панаханасы" болып, содан соң 1929 жылдан 1993 жылға дейін "Кальдерстоунс ауруханасы" деп аталып, қазір "Мерси Кэр" деп белгілі. Аурухана аумағында зират бар, оның соңында Уэлли (Королева Мэри ауруханасы) зираты орналасқан. Мұнда 42 Қауымдастық елдерінің әскери қызметкерлерінің (көбінесе әскери науқастар) қабірі, оның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыстан 33 және Екінші дүниежүзілік соғыстан 9 қабір бар. Сонымен қатар, ауруханада қайтыс болған 300-ге жуық әскери қызметшіге арналған ескерткіш орнатылған. Зиратқа Ribble Valley Еске алу паркі арқылы қол жеткізуге болады. Оакхилл мектебі – ауылда орналасқан жекеменшік католик мектебі.

Көлік

Уэлли теміржол станциясынан Блэкбернге және Манчестер Викторияға сағат сайын пойыздар қатынайды. Бұл пойздарды Northern компаниясы жүзеге асырады. Ауылдың орталық көшесінен және Уэлли автовокзалынан Акрингтон, Блэкберн, Бёрнли, Клитерео, Лонгридж, Скиптон қалаларына автобус бағыттары да бар. Автобус қызметтерін Blackburn Bus Company, Burnley Bus Company, Pilkington Bus және Preston Bus компаниялары ұсынады. Шағын автовокзал оңтүстікке бағытталған үш тұрақтан тұрады. Солтүстікке, Клитерео және одан әрі қарай бағытталатын автобустар ауылдың басты көшесі – Кинг-стриттегі автобус аялдамасын пайдаланады.

Спорт

Жергілікті клуб 1920-шы жылдардың соңында Диннің сауық алаңында мотоспорт жарыстарын өткізді. Жарыс жолы өте кішкентай болғандықтан, бір уақытта тек екі мотоспортшы ғана жарысуға рұқсат етілді. Сол кездегі фотосуретте өзенге жақын тегіс жердегі жол және аттракциондар аймағындағы Helter skelter көрініс тапқан. Бүгінде теннис корты, футбол алаңдары, боулинг алаңы және крикет алаңы сияқты спорттық нысандар бар. 1867 жылы Уэллиде Ланкашир графтығының крикет клубы мен Йоркшир графтығының крикет клубы арасындағы алғашқы «Роза» матчы өтті.

Мәдениет

Уэлли Пиквик түні (Чарльз Диккенс романы «Пиквик клубы» атымен аталған) - әр жылдың желтоқсан айында қайырымдылыққа қаражат жинау мақсатында Виктория дәуірінің костюмдерін киген адамдармен өткізілетін шара. Алғашқы шара 1980 жылдары кешкі сағат 18:00-ден 21:00-ге дейін Рождестволық сауда фестивалі ретінде ұйымдастырылды, ал соңғы жылдары оған сауда орындары, жабық іс-шаралар және діни қызметтер қосылды. Қала көршілес Биллингтон ауылымен бірлесіп «Биллингтон және Уэлли мыс қорытынды оркестрі клубында» қатысады.