Кіріспе
1934 жылы жарық көрген Джон О'Хараның "Самаррадағы кездесу" романы – американдық жазушы Джон О'Хараның (1905–1970) тұңғыш романы. Онда бір кезде Гиббсвиллдің (О'Хараның Пенсильвания штатындағы Поттсвилл қаласының көркемдік бейнесі) әлеуметтік элитасының құрамына кірген, бай көлік сатушы Джулиан Инглиштің өзін-өзі құртуы туралы айтылады. Роман О'Хараның жыныстық мазмұндағы суреттемелерін қосуына байланысты қырқыс пікір тудырды. 1998 жылы "Modern Library" баспасы "Самаррадағы кездесу" романын 20 ғасырдың ең үздік 100 ағылшын тіліндегі роман тізімінде 22-орынға қойды.
Appointment in Samarra, published in 1934, is the first novel by American writer John O'Hara (1905–1970). It concerns the self destruction of the fictional character Julian English, a wealthy car dealer who was once a member of the social elite of Gibbsville (O'Hara's fictionalized version of Pottsville, Pennsylvania). The book created controversy due to O'Hara's inclusion of sexual content. In 1998, the Modern Library ranked Appointment in Samarra 22nd on its list of the 100 best English language novels of the 20th century.
Атау
Атауы У. Сомерсет Моэмнің ежелгі Месопотамия ертегісін қайта баяндауына сілтеме жасайды, ол романның эпиграфы ретінде келтірілген: Бағдаттағы бір саудагер қызметшісін азық-түлік алу үшін базарға жіберді. Біраз уақыттан кейін қызметші ақ күйде, дірілдеп қайтып келді де: «Мырза, енді ғана базарда жүргенімде, көпшілік арасында бір әйел мені итермеледі. Бұрылып қарасам, мені итермелеген – Өлім екен. Ол маған қарап, қорқынышты әрекет жасады; енді маған жылқыңызды қарыз беріңіз, мен осы қаладан қашып, тағдырымнан құтылуға тырысамын. Самарраға барамын, онда Өлім мені таба алмайды», – деді. Саудагер оған жылқысын берді, қызметші оған мініп, шпорынмен қабырғасын тікті де, жылқының шапқаннан басқа амалы қалмады. Сосын саудагер базарға түсіп, мені халық арасында тұрғанын көрді. Оған келіп: «Таңертең қызметшімді көріп, неге оны қорқыттың?» – деді. «Бұл қорқыту емес, тек таңғалудың белгісі ғана», – дедім. – «Мен оны Бағдадта көріп таң қалдым, өйткені бүгін кешке Самаррада оны күтіп отырамын». 1952 жылы қайта басылған романның алғы сөзінде О’Хара романның алғашқы атауы «Тозақтық бау» болғанын айтады. «Самаррадағы кездесу» деген атты идеяны ол Дороти Паркер Маугемнің «Шеппи» пьесасындағы оқиғаны көрсеткеннен кейін алған. Ол: «Доротиге бұл атау ұнамады; [баспагер] Альфред Харкортқа ұнамады; редакторларына да ұнамады; менден басқа ешкімге ұнамады», – дейді. О’Хара оны «Джулиан Инглиштің өлімінің сөзсіздігіне» сілтеме ретінде сипаттайды.
Сюжет
Роман үш күн ішінде Джулиан Инглиш өзін-өзі қалай құртатынын сипаттайды. О'Хара өзінің мінез-құлқының алдын ала белгіленіп қойғандығына ешбір себеп немесе түсініктеме бермейді. Романның барысында Джулиан туралы фактілер біртіндеп ашылады. Ол шамамен 30 жаста. Ол колледж бітірген, Cadillac автосалонының иесі, Гиббсвилл қауымдастығында "Лантененго көшесінің көпшілігіне" жатады. Романның жеті бетінде ағылшын тілі оның қызметкерлерінің бірінің әйелі ойларына кіріседі: "Ол Каролина Инглиштің өмірі үшін өз өмірін алмастырмайды, тіпті оған ақша төлесең де. Ол Джулиан мен Кэролайнның тағы бір "баттл рояль" кешін өткізгенін ойлады". Романның үш күн ішінде Джулиан бірнеше рет мас болады. Бір ұзын лирикалық абзац оның маңдайынан шыққан бір оқиғасын сипаттайды. Екі рет суицид туралы ойлағаннан кейін, оның ең қорқатыны - әйелі басқа еркекке ауысып кетеді дегені. Алайда үш күннің ішінде ол екі әйелге жыныстық қатынасқа түсуді ұсынады, бір рет сәтті, оңайлықпен және сенімділікпен бұл жақсы тәжірибелі мінез-құлық екенін көрсетеді. Бір-бірінен кейін бірнеше күн бойы ол үш рет абайсызда әрекет жасап, абыройын, ісіне, әйелімен қарым-қатынасына нұқсан келтіреді. Алдымен ол Гарри Райлидің бетіне ішімдік тастайды, кейін біз оның бизнесі үшін маңызды инвестор екенін білеміз. Бұл кісі жақсы танымал католик, Джулиан бұл туралы Гибсвиллдің католик қауымы арасында хабар тарайтынын біледі, олардың көбі оның клиенттері. Бір қызығы, оқиғаның әрқайсысында қайталанатын, барлығын білетін баяндаушы оқиғаның нақты деректерін ешқашан көрсетпейді. Ол бізге Джулианның ішімдікті лақтыру туралы егжей-тегжейлі қиялданғанын көрсетеді; бірақ, бізге айтылғандай, "ол ішімдікті лақтырмайтынын білген", өйткені ол Гарриге қаржылық қарыз болған және "адамдар Райлидің Каролина Инглишке мұқият көңіл бөлгенін айтып, ренжігенін айтады". Айтқыш басқа жаққа ауысады, бірнеше беттерден кейін біз кейіпкердің баяндамасын естіп таңғаламыз "Jeezozz H. Kee rist! Джулиан Инглиш Гарри Райлидің бетіне билікті шақ тастады! Екінші оқиға Юлиан әйелі мен бірнеше досымен бірге баратын жолжайда орын алады. Джулиан мас болып, әдепсіз киінген әйелді өзімен бірге көлікке шығаруға шақырады. Әйел, шын мәнінде, бандиттің досы, және бандиттің бір адамы оны бақылап отыруға жіберілген. Джулианның әйелі де, бандит көмекшісі де жұптың кетіп бара жатқанын көреді. Көлікте не болғаны түсініксіз, бірақ бұл маңызды емес, өйткені барлық бақылаушылар жыныстық қатынас болды деп санайды. Бұл жерде зорлық-зомбылық болады деген ешқандай болжам жоқ. Алайда, бандит - бұл автомобильдің бағалы клиенті, ол бұрын Джулианның дилерлік кеңсесін таныстарына ұсынған. Жүсіпті үйіне апарып, ұйықтап жатқандай етіп көрсеткен кезде ол "көктің және іштің үлкен толқынын сезінді, ол белгісіз, лайық жазаны қолданудан бұрын пайда болады. Ол өзінен кейін де солай болатынын білген". Үшіншіден, келесі күні, Лантененго клубында түскі асқа қатысқанда, Джулиан Қауқас Огден есімді бір қарулы соғыс ардагерімен күрделі ұрыс-керіс жасайды, ол сонымен қатар Каролинаның туысы. Джулиан Жабақты ескі дос деп санады, бірақ Жабақ Джулианға оны әрқашан жек көретінін және өзінің туған апасы Кэролайнның өзімен некелесуін қаламайтынын мойындайды. Қасқыр бастаған жанжал кезінде Джулиан Қасқырды және клубтағы көршілердің кем дегенде біреуін ұрады. Ол бір-біріне қарама-қайшы екі суицидті арманға түседі. Екі түсінің біріншісінде, Каролина уақытша кеткеннен кейін, ол аузына қару қояды: Алайда, ол сол кезде өзін-өзі өлтірмеді. Екінші рет ол өзін-өзі өлтіруді армандайды, ол жергілікті қоғамның репортері әйелді азғырудың сәтсіз әрекеті. Ол өзінің мінез-құлқының және қоғамның Кэролайнға деген жанашырлығының нәтижесінде "Гиббсвиллдегі ешбір қыздың" "Уорт" болмай қалуы оның беделін жоғалту қаупіне ұшырайды, бұл онымен өзін таныстырғаны үшін жазасы болады" деп санайды. Ол Кэролайнмен ажырасып кетсе де, өмірінің қалған бөлігін тыңдаумен өткізеді деп сенді: Осы және басқа да әлеуметтік мәртебесін дұрыс бағаламағандығы туралы мәліметтерді естігеннен кейін, ол көмірқышқыл газынан уланып, өз көлігін жабық гаражда жүгіріп, өз-өзіне қол жұмсайды.
He does not, however, commit suicide at that time. His second suicidal reverie is after a failed attempt to seduce a woman, the local society reporter. He believes that, as a result of his behavior and of the community's sympathy for Caroline, "no girl in Gibbsville—worth having—would risk the loss of reputation which would be her punishment for getting herself identified with him." He believes that even if he divorces Caroline, he is destined to spend the rest of his life hearing:
After this and other indications that he had mis gauged his social status, he commits suicide by carbon monoxide poisoning, running his car in a closed garage.
Талдау
О'Хараның өмірбаясын жазған Франк МакШейн: «Жулианның өзін-өзі өлтіруінің аса шектен тыс болуы «Самаррадағы кездесу» туындысын сол заманның бір бөлігіне айналдырады. Джулиан Фицджеральдтың джаз дәуіріне жатпайды; ол он жасқа кіші, және «маңғызды ұрпақ» деп аталған, жақсы өмірге дағдыланған, бірақ оны өзіне енгізбеген жастардың қатарынан шыққан. Осы ұрпақ 1929 жылы дағдарыс келгенде өзін қорғауға шамасы келмеді».
Жыныстық қатынаспен шынайы қарым-қатынас
О'Хараның кітаптары көбінесе негізгі ағымдағы романдардағы қабылданған шекараны кеңейтетін. Оның екінші кітабы, «Бьютерфилд 8», кеңінен танымал болды және 1963 жылға дейін Австралияға импортталуына тыйым салынды. Бірақ «Самаррадағы кездесу» де даулы болды. Биограф Джеффри Вулф Йель университетінің профессоры Генри Сайдель Кэнбидің «Saturday Review» журналындағы «Мырза О'Хара және вульгарлық мектеп» деген мақаласына сілтеме жасайды, сондай-ақ Синклер Льюис кітаптың сезімталдығын «жалған балалық – амбардың артындағы жасөспірімнің эротикалық қиялы» деп сынап айыптайды. О'Хараның сексуалдық сипаттамаларының көп бөлігі тікелей емес: «Елинор Холлоуэй флагштоктың жартысына дейін көтерілгенде, оның табанында тұрған бес джентльмен Гибсвиллде тұрақтамаған Элинордың шашының табиғи түсі сары емес, немесе кем дегенде толыққанды сары емес деген күдікті растады». Дегенмен, келесідей бөлімдер сол кездегідей ерекше болды:
Марапаттар
2011 жылы бұл кітап Time журналының 1923 жылдан бері ағылшын тілінде жазылған ең жақсы 100 романның тізіміне қосылды.