Кіріспе

Орсон Скотт Кардтың романдық сериясы "Үйге оралу сагасы" – Орсон Скотт Кардтың ғылыми фантастикалық сериясы. Бұл серия Мормон кітабының үлгісімен жасалған. Кейбір аттар да Мормон кітабынан алынған. Бес томдық серия болашақтағы 40 миллион жылда өтеді, ал 1-3 томдар Гармония деп аталатын ойдан шығарылған планетада орын алады. Серияның негізгі идеясы – адамзат соғыстары Жерді тұруға жарамсыз қылғаннан кейін адамдардың таралуы. Гармонияны қоса алғанда, қырықтан астам планета адамдармен мекенделді (серияда тек екеуі аталады: Рамазан, арабтар қоныстанған; және Гармония, көрінеу славян мәдениеттері қоныстанған, себебі оның тілдері орыс тілінен дамыған). Гармонияда адамзаттың технологиялық прогресін Жоғарғы Жан (Оверсоул) бақылайды – бұл планетаны бақылау үшін алғашқы қоныс салушылар құрған спутниктер армиясын пайдаланатын жасанды интеллект. Ол адамдардың әрекеттеріне де ықпал етеді. Олардың зұлымдық жасауына тосқауыл қоймаса да, қашықтыққа саяхаттау немесе жылдам байланыс сияқты нәрселерге әкелетін ойларды басу арқылы қоғамдық құрылыс жою мүмкіндігін шектейді. Сондықтан Гармониядағы технологияға қарапайым компьютерлер және күн энергиясымен жұмыс істейтін қолға ұсталатын қарулар кіреді, бірақ көліктер мен тіпті арбалар жоқ. Бірақ Жоғарғы Жанның қызмет ету мерзімі тек 20 миллион жылды құрайды, сондықтан ол бірте-бірте бұзыла бастайды. Ол Жерге экспедиция жіберіп, өзінің үлгісі болған Жердің құпия сақшысынан кеңес алуды шешеді. Содан кейін адамдар Жоғарғы Жан жіберген түстерге ұқсас түстерді көре бастайды, бұл түстер Жердің Сақшысынан жарық жылдамдығынан да жылдам таралады. Мормон кітабының тақырыптарынан шабыттанған серияның алғашқы үш кітабы басты кейіпкерлердің Гармония арқылы кемелерге қарай баяу жорығындағы қиындықтарын көрсетеді. Төртінші кітап, Earthfall, кемелердің бірінің Жерге қайта оралу сапары мен оның үйге оралуынан туындаған мәдениеттік өзгерістерге, атап айтқанда, жаңа қоныс құруға және адамзат мәдениетін аралық мыңжылдықтарда Жерде пайда болған жаратылыстармен үйлестіруге арналған. Соңғы том, Earthborn, болашақта тағы бес ғасырдан кейін орын алады; бастапқы экспедицияның жалғыз аман қалған мүшесі мәдениеттің өзгеру бағытын өзгертуге және Жоғарғы Жанның миссиясын аяқтауға тырысады.

Кейіпкерлер

Мұнда тізілген кейіпкерлер Жерге экспедицияға қатысатын адамдар; олар серияның барысында маңызды рөлдерді атқарады. Бір ғана кітапта маңызды рөл атқаратын кейіпкерлер үшін сол кітаптың бетіне қараңыз. Жоғары Жан – Гармониядағы барлық оқиғаларды жазатын жасанды интеллект. Әйелдер оған құдайша, ал ерлер – құдай ретінде табынады. Ол генетикалық түрлендірілген адамдардың іс-әрекеттеріне әсер ете алады, олар оның нұсқауларын қабылдауға бейімделген. Жоғары Жан өзінің мақсатын орындамай толық құлау қаупі бар екенін сезгенде, кейбір адамдарды олардың ұрпақтары Жоғары Жанды жақсырақ есту үшін көбейтуге бағыттай бастады. «Жердің естелігі» кітабында ол бұл адамдарға Жерге оралуды жоспарлауға тікелей нұсқау береді, Жердің Сақтаушысынан нұсқаулар алу үмітімен, ол Жоғары Жанның үлгісі болды. Жоғары Жан – Мормон кітабындағы Құдайға ұқсас.

Нафаи – серияның басында он төрт жаста, Жоғары Жан оны Жерге экспедицияны басқаруға таңдайды, себебі оның оған ерекше байланысы бар. Ол ақылды және жақсы ниетті, бірақ жас, және сөзін тоқтатуды білмейді. Серия барысында Нафаи жетіліп, өзінің рөліне еніп кетеді. Ол Волемак пен Расаның екінші ұлы. Ол Люетке үйленеді, ал олардың тұңғыш баласы – Чвея. Ол жұлдыз шеберінің плащын мұраға алады, ол оның Жоғары Жанмен байланысын күшейтеді және жарақаттарды емдеу сияқты пайдалы функцияларды орындайды. Оның есімі Мормон кітабының алғашқы кітаптарының авторы және атымен аталған Нефиге сілтеме жасайды.

Люет – серияның басында он үш жаста, ол Базиликада Сукөр деп белгілі, себебі Жоғары Жанмен байланысы оған болашақты көретін түстерді түсінуге мүмкіндік береді. Ол Нафаиден әлдеқайда ересектеу, оның импульсивті және кейде қасарысқан мінезін сабырлылықпен және ақылды кеңестермен теңседіреді. Дегенмен, ол оған да соншалықты мұқтаж.

Иссиб – Нафаидің үлкен ағасы, анасының құрсағында алған жарақаттан мүгедек. Базиликада және кемелер маңында ол «көтерілушілер» көмегімен қозғала алады, олар оның мүшелерін қарапайым бұлшықет жиырылыстарына жауап ретінде қозғалтады, бірақ осы аймақтардан тыс жерде ол жоғары технологиялық орындыққа тәуелді. Оның зерттеулері оны Жоғары Жан Гармониядағы адамдардың ойларынан ақпаратты жасырып отырғанын түсінуге әкеледі; ол және Нафаи Жоғары Жанға қарсы шыққаннан кейін, ол олармен бірлесіп жұмыс істей бастайды. Ол Хушидке үйленеді және Индекспен жұмыс істеудегі ең жақсылардың біріне айналады. Иссиб Мормон кітабындағы Сэмнің үлгісімен жасалған.

Хушид – Люеттің үлкен әпкесі, ол жіптерді тоқушы: адамдар арасындағы қарым-қатынастарды оның көз алдында жіптер ретінде көре алады. Бұл оған адамдардың не ойлап отырғанын түсінуге және дұрыс таңдалған сөздердің әлсіз жіптерді қалай үзуге болатынын білуге мүмкіндік береді. Алайда, ол өзінің (жіптерді тоқу/бұзу) іс-әрекеттерінің кең ауқымын көре алмайды. Бастапқыда ол Иссибпен некесін саяхаттағы үйленбеген ерлер мен әйелдердің ыңғайлы жұптары ретінде қараса да, олар бір-біріне ғашық болады.

Элемак – Нафаидің үлкен ағасы. Ол тіл үйренуге бейім, тәжірибелі саудагер, бірақ билікке құмар және зорлық-зомбылыққа бейім болғандықтан Жоғары Жан оны таңдамайды. Ол Нафаиді ешқашан кешірмейді. Ол компанияның қалған мүшелерін өлтіруді қаламаса да, Нафаиді өлтіру туралы ойын ешқашан тастамайды. Оның жоспарлары күрделілене түскен сайын, Нафаидің қорғанысы да күрделіленеді, бұл үшін оған Жоғары Жан мен оның айналасындағы қауым көмектеседі. Элемак Мормон кітабындағы Ламанның үлгісімен жасалған.

Меббекев – Нафаидің екінші ағасы. Ол – шексіз ләззат іздеуші және актер болғысы келетін адам, экспедиция басталғандағы оның соңғы азғырылуы – Расаның немересі Дол, бұрынғы бала актер. Олар үйленеді, бірақ Меббекев ақырында адал емес болады. Ол да үлкен ағасы Элемакпен бірге Нафаиге қарсы шығады, бірақ ол екеуінен де ақылды емес. Меббекев Мормон кітабындағы Лемуелдің үлгісімен жасалған.

Раса – Нафаидің анасы. Базиликада ол үлкен беделге ие мектепті басқарады, ал оның бес «нисесі» (тұрақты демеушілік рөлдеріне қабылданған сыйлық студенттері) Жерге экспедицияға шығады. Волемакпен некелерін жаңарта алмағаннан кейін ол біршама уақыт Габаллуфикске тұрмысқа шығады, бірақ ақырында Волемакқа қайта оралады және оны экспедицияға дейін тұрақты түрде жаңартады. Компаниядағы ең қарт әйел болса да, ол сапар барысында тағы үш балаға ие болады, ең үлкені – Ойкиб. Раса Мормон кітабындағы Сарияға ұқсас.

Волемак – Нафаидің әкесі. Гармонияда оның атағы – Ветчик, ол бай саудагер. Оның Жоғары Жанға және оның жоспарларына деген сенімі шайқалмайды. Бұл оны бастапқыда ақылға сыймайтын әрекеттерге итергенімен, топ сапарға шыққан кезде олар ақталады. Ақырында, тек Волемакпен ғана Нафаидің және Элемактың жақтастары тікелей қақтығысқа бармайды. Волемак Мормон кітабындағы Лехиге ұқсас.

Шедемей – дарынды генетик, Расаның нисесінің бірі, ол Жерге экспедицияға қатысады, себебі оның Жердегі флора мен фаунаны басқару үшін қажетті жабдықтары мен білімі бар. Ол Здорабпен жұптаспаған соңғы жұп, ол оған үйлену туралы ойға келгенше наразы болады, содан кейін олар компаниядағы ең жақын жұптардың біріне айналады. Егер Нафаи плащты киюден бас тартқанда, Жоғары Жан оны жұлдыз шеберінің плащын киюге екінші болып таңдайды. Олар Жерде қоғам құрғаннан кейін Нафаи оған плащты сыйлайды, содан кейін ол планетаны бақша сияқты күзету үшін айналасындағы ғарыш кемесіне оралады. Ол уақытының көп бөлігін тоқтатылған анимацияда өткізеді, Жоғары Жан оның ояну кезіндегі жалғыз серігі болады. Бес жүйылдықтан кейін, планетада «Ешқашан жерленбеген Бір» деп белгілі болған ол мектеп ашу үшін және саяси трагедияны болдырмау үшін қайта оралады.

Здораб – Индексті алу кезінде кездейсоқ таңдалған қызметші. Романның жалғыз гомосексуал кейіпкері, ол көзге түспейді, тыныш түрде жай ғана жұмыстарды орындайды, сондықтан олар оның жұмысы екенін ескермейді. Екінші жағынан, ол Индекстің ішінде өте жақсы жүзе алады, Жоғары Жанның бағдарламалауындағы тікелей жолдар мен кедергілерден қашады. Шедемей оған олардың сөзсіз некелесуі туралы сұрақ қойғанша оған деген жек көрушілік сезімін сақтайды және ол өзінің бейтарап қызметінің гомосексуалды планетада өмір сүру үшін жасалған әрекет екенін біледі. Шедемей Здорабқа деген пікірін өзгертеді, екеуі де жақын болады. Шедемей кемеге қайтқанда, Здораб онымен бірге кетеді; жұлдыз шеберінің плащы болмағандықтан, ол Шедемейден бұрын қайтыс болады, бірақ (тоқтатылған анимацияның арқасында) компанияның қалған бөлігінен әлдеқайда кейін. Здораб Мормон кітабындағы Зорамның үлгісімен жасалған.

Эйад – Расаның сұлу нисесінің бірі. Нафаи он төрт жасында оған ғашық болады, бірақ ол билікке құмар және Элемакқа үйленеді. Олар үстемдік үшін күрескенде, ол екеуінің арасында тартылып тұрады. Осы кезде Нафаи Люетке үйленеді және оған ғашық болады; ол ешқашан зина жасау туралы ойламайды. Оның құрметіне Эйад ақырында Нафаиге қарсы оның қатыгез күйеуіне көмектеседі және жетілгендігіне байланысты оған ұсыныс жасамайды.

Севет – Габаллуфикспен Расаның үлкен қызы. Базиликада жақсы әнші, ол жиі күйеуімен адал емес, алғашқыда Обрингпен, кейін Элемак пен Меббекевпен. Оның күйеуі, Ваз, алдауға бейім, бірақ оның жоспарлары айқын емес, ол өшпенділікке ұшырайды және ешқашан ұмытпайды.

Кокор – Габаллуфикспен Расаның кіші қызы. Севетке зор қызғанышпен қарайды. Ол Севетті күйеуімен бірге жатқан жерде тапқанда, әлсіз мінезді, бірақ қатыгез Обрингке шабуыл жасайды, Севеттің тамағына соққы береді және оның ән айту қабілетін жояды. Олар әрқашан бір-бірін басып өтуге тырысады және ешқашан толыққанды келісімге келмейді.

Тақырыбы

Импульс мылтығы – жарық негізінде жұмыс істейтін қару. Оның ату қашықтығы сапалы Горайни садағының қашықтығынан шамамен 1/4-ке тең. Импульс сәуле күшін және әсер ету аумағын реттеуге арналған бірнеше режимдерге ие. Бұл режимдер ет пісіруге қолданылатынынан бастап, жақын қашықтықтан адамды тікелей жоюға қабілетті күшке дейін өзгеріп отырады. Өте қауіпті болғанына қарамастан, импульс негізінен жануарларды аулау үшін жасалған. Көптеген тұстарда кейіпкерлер оны құрал ретінде қолдану мүмкіндігіне қатты қарсылық білдіреді. Ол батареямен жұмыс істейді және батареяны күн сәулесі арқылы қайта зарядтауға болады. Батареясы пайдалану барысында тозатынын ескере отырып, пайдаланбаған импульстарды қараңғы жерде сақтаған жөн. Батареясы толық тозығы жеткеннен кейін қару қолдануға жарамсыз болып, тасталады. Импульстарды жасауға болады, бірақ оларды жөндеу туралы білім адамның қабілетінен асып түседі.