Кіріспе

Моңғолия провинциясы
Моңғолия провинциясы

Завхан ( /z//aʊ//h//aː//n//, // //k//aː//n///; ) – Моңғолияның 21 аймағының бірі. Ол елдің батысында, Уланбатордан 1104 км қашықтықта орналасқан. Аймақтың орталығы – Улиастай қаласы. Аймақ атауы Завхан өзенінің атына байланысты, ол Завхан және Гоби-Алтай аймақтарының шекарасын құрайды.

Қоршаған орта

Жергілікті тұрғыда Завханның қоршаған ортасы "Гоби Хангай" (Говь хангай) деп саналады, себебі ол оңтүстіктегі Гоби шөлін батыс Хангай тауларымен және Ховд аймағының кең көл алабымен байланыстырады. Облыстың ең биік шыңы – Отгонтенгер (Отгонтэнгэр, "ең жас аспан" деген мағынада) – Хангай жотасындағы тұрақты мұздықпен жабылған ең биік (4031 м) және жалғыз шың. Тау 95 510 гектар аумақты қамтитын Отгон Тенгер қатаң қорғалатын аймағында, Улиастай қаласынан шығысқа қарай 60 шақырым жерде орналасқан. Таудың бейнесі аймақтың елтаңбасында бейнеленген. Отгонтенгер бодхисаттва Очирвааньмен байланыстырылады. Завханның батыс және оңтүстік-батыс аймақтарында 100 километрден астамға созылған, Гоби Алтай аймағына дейін жеткен Бор-Хярин-Эльс құмды төбелері орналасқан. Завханның ірі көлдерінің бірі – Баяннуур (баян нуур, "бай көл") – осы құмды төбелердің арасында жатыр.

Климат

Зевхан Монғолиядағы ең суық қыс температураларының бірін қамтиды. Жазда да қар жауады. Зевханның ең ірі аймағы – Тосонтсенгельде қысқы температура -52,9 °C (-63,2 °F) дейін төмендеген. Осы аймақ сонымен қатар 2001 жылдың 19 желтоқсанында өлшенген, Жер бетіндегі теңіз деңгейіне шаққандағы ең жоғары орташа атмосфералық қысымның рекордын да ұстап тұр. Жауын-шашынның көп бөлігі жаз айларында жаңбыр түрінде жауады, ал мамыр және қыркүйек айларында аз мөлшерде қар жауады. Қыстар әдетте өте құрғақ болады.

Жабайы табиғат

Жануарлардың көптігінен бөлек, Завханның кең экологиялық аймақтары мен тығыз ормандары әртүрлі жануарларға мекен: Гоби аюлары, моңғол хуландары, жабайы шошқалар, дақты бұғылар, аргали, жабайы ешкілер, ибекстер, моңғол қасқырлары, корсак түлкілері, мармоттар, мангустар, еуразиялық линстер, қояндар, моңғол және ісіккен газельдер. Аймақта орман, тау және көшпенді құстардың көптеген түрлері кездеседі, оның ішінде сирек кездесетін қарқұстар мен аққұстар, сондай-ақ аққулар, құбыршықтар, бүркіттер және шоқпарлар бар. Балық аулау Завханда кең таралған хобби. Хар нур және Баян нур көлдері балыққа бай, ал провинциядағы жүздеген кішкентай өзендер де жақсы балық аулауға мүмкіндік береді.

Экономика

Малшылар Завхан аймағында "5 хошуу малдың" әрқайсысын өсіреді. 2005 жылы аймақта 2,1 миллион бас мал болды, оның ішінде 1,03 миллион қой, 861 мың ешкі, 107 мың сиыр мен як, 101 мың жылқы және 6300 түйе болды. Бұл аймақ темір кені, қалайы, алтын, мыс, алмаз, молибден кені және фосфорит сияқты минералды ресурстарға да бай. Завханның минералды байлығы көбінесе игерілмеген, бірақ 2012 жылы Баян Аираг Эксплорация ЖШС Дурвульжин сумының сыртында "Алтын төбе" жобасы кенін салған.

Көлік

Ескі Улиастай әуежайының екі тас төселмеген ұшу-қону жолағы бар және қалаға жақын орналасқан, бірақ онда тұрақты рейстер жоқ. 2002 жылдан бері Доной әуежайы (немесе "Жаңа Улиастай әуежайы") бір тас төселмеген ұшу-қону жолағымен қаладан батысқа қарай 25 шақырым жерде орналасқан және Уланбаторға және одан тұрақты рейстермен қызмет көрсетеді.