Кіріспе

Осман-венгр соғыстары кезінде болған шайқас.

Кіріспе

1455 жылдың соңында Осман шабуылы жақындап қалғаны туралы хабар алғаннан кейін Хуняди Дунайды нығайтуға дайындық бастады, папаның өкіліне өзінің қаржайында 7000 сарбаз Османға қарсы күреске қосуға дайын екенін және әскери көмек сұрағанын жеткізді. Хуняди содан кейін Белград бекінісін 5000 жалдамалы әскермен қаруландырды, оларды өзінің күйеу інісі Михай Силаги мен үлкен ұлы Ласлоның басқаруына берді. Еуропаны қорғауға шаруаларды және жергілікті помещиктерді тарту үшін крест жорығын жариялауға кірісті. Шамамен 25000 сарбазды құраған крестшілердің арасында 18000-ге жуық тәжірибесіз шаруалар болды, олардың кейбіреулері тек таяқтар мен шаңғыларды алып жүрді. Жалға алынған сарбаздар Хунядидің туы астына бірікті, оның ядросы тәжірибелі жалдамалылардың шағын топтарынан және азамат рыцарьлардың бірнеше тобынан тұрды. Барлығында Хуняди 25-30 мың сарбазды құрастыра алды. Сұлтанның 5000 жаны сақшысы үрейді тоқтатып, лагерьті қайтарып алуға тырысты, бірақ сол кезде Хуняди әскері де күтпеген шайқасқа қосылды, ал Османның күш-жігері сәтсіз аяқталды. Сұлтанның өзі шайқасқа қатысып, жекпе-жекте бір рыцарьды өлтірді, бірақ содан кейін жамбасына жебе тиіп, есінен таныды. Шайқас аяқталғаннан кейін венгр шабуылшыларына бекініс қабырғаларының артында түндеуге және шайқас қайта басталуы мүмкін екенін ескере отырып, сақ болуға бұйрық берілді, бірақ Османның қарсы шабуылы болған жоқ. Қараңғылықтың жамылуымен Осман әскері 140 арбаға жараланғандарын тиеп, асығыс шегінді. Олар Константинопольге қайтып келді.

Салдары

Алайда, мажарлар бұл жеңіс үшін қымбат баға төледі. Лагерьде оба індеті басталып, үш аптадан кейін 1456 жылғы 11 тамызда Джон Хуняди Венгрияның Зимони қаласында (кейін Сербияның Земун қаласында) қайтыс болды. Түскі қоңырау салты дәстүрлі түрде Белградтағы жеңістің халықаралық мерекелеуімен және Папа III Калликстің бұйрығымен байланысты, себебі көптеген елдерде (Англия және Испания корольдіктері сияқты) жеңіс туралы жаңалық бұйрықтан бұрын жетті, сондықтан шіркеу қоңырауларының түскіде соғылуы жеңісті еске алу рәсіміне айналды. Папа бұл бұйрықты кері қайтарған жоқ, және католик және ескі протестант шіркеулері бүгінге дейін түскі қоңырау соғып келеді. Бұрын барлық католик корольдіктерін Белградты қорғаушылардың жеңісі үшін дұға етуге бұйырған Папа, жеңіс күнін еске алу үшін жарлық шығарды. Осыдан кейін аңыз пайда болды, католик және ескі протестант шіркеулерінде Папа соғыстан бұрын бекіткен түскі қоңырау салты жеңісті еске алу үшін құрылған деген сенім туды. Жеңіс күні, 22 шілде, содан бері Венгрияда естелік күні болып саналады. Бұл дәстүр протестант және православие қауымдарында да сақталған. Оксфорд университетінің тарихында жеңіс Англияда қоңыраулармен және зор той-думандармен қарсы алынды. Хуняди жеңіс туралы хабармен Оксфордқа басқалармен бірге арнайы курьер Эразм Фулларды жіберді.

Мұра

Жеңіс Осман империясының Еуропаға қарай жылжуын 70 жылға тоқтатты, бірақ олар 1480 және 1481 жылдар аралығында Отрантоны басып алу, ал 1493 жылы Хорватия мен Штирияға шабуыл жасау сияқты басқа да жорықтар жасады. Белград 1521 жылы бекініс Осман қолына тигенге дейін Венгрияны Осман шабуылдарынан қорғауын жалғастырды. Белградты қоршау Мехмед II-нің Орталық Еуропаға қарай ұмтылуын тоқтатқаннан кейін, Сербия мен Босния империя құрамына енді. Валахия, Қырым хандығы және, әрі қарай, Молдавия Мехметтің жаулау әрекеттеріне қарсы көрсетілген күшті әскери қарсылықтың нәтижесінде тек тәуелді мемлекеттерге айналды. Сұлтанның Венгрияға тікелей шабуыл жасамауының және Белградты сәтсіз қоршаудан кейін сол бағыттағы жорықтардан бас тартуының бірнеше себебі болды. Белградтағы сәтсіздік империяның Сербия мен Босния қауіпсіз операциялық базаға айналғанға дейін одан әрі кеңейе алмайтынын көрсетті. Сонымен қатар, Матиас Корвиннің басшылығымен аймақтағы Венгрияның саяси және әскери күші осы шешімге де ықпал етті. Одан бөлек, Мехмед молдавандық және валахиялық тәуелділері тарапынан туған наразылықты басумен де айналысты. Гуньядидің Белградтағы жеңісінен кейін Влад III Қасапшы және Молдавияның Стефан III өздерінің иеліктерінде билікке келді, ал Гуньяди өзінің ұлы Матиасты Венгрия тағына отырғызу үшін бар күшін жұмсады. Қарсылықтың күшті болуы және Гуньядидің тиімді басшылығы батыл әрі амбициялық Сұлтан Мехметтің Еуропаға тек Балқанға дейін ғана жеткенін қамтамасыз етті. Алайда, Сұлтан Осман империясын ғасырлар бойы Еуропаның (сондай-ақ Азияның) ең қорқынышты державаларының біріне айналдыра алды. 1526 жылы Мохач шайқасында Венгрияның көп бөлігі басып алынды. Осман мұсылмандарының Еуропаға қарай экспансиясы 1529 жылы Вена қоршауына дейін сәтті жалғасты, бірақ Осман билігі Еуропада күшті болып қалды және 1683 жылы Вена шайқасына дейін Орталық Еуропаға қауіп төндіріп тұрды.

Әдебиет және өнер

Бұл жеңілістен кейін, ол әскерімен бірге Болгарияға шегіне бастағанда, осы ауыр жеңіліс және одан кем емес 24 000 ең жақсы сарбазының қазасы Мехметті соншалықты ашуландырды ki, ол өзін-өзі бақылаудан шығарып, өлім жазасына кесілген бірнеше генералын жеке семсерімен жаралады. Сұлтан кейін Молдавияның Стефан III-імен қақтығысқа түсті, нәтижесінде Васлуй шайқасында одан да ауыр жеңіліске ұшырады, ал кейін Вале Альба шайқасында Пирр жеңісіне қол жеткізді. Ағылшын ақыны және драматургі Ханна Брэнд Белград шайқасы мен қоршауы туралы бес актілік трагедия жазды, ол алғаш рет 1791 жылы сахнаға қойылды. Христиан жалдамалы сарбаздың көзқарасынан жазылған көркем шығарма – Кристиан Кэмеронның «Том Сван және Белград қоршауы», 2014-2015 жылдары жарық көрді.