Құқықтағы "Homo sacer": ежегі рим заңындағы киелі/қарғысқа ұшыраған адам. Агамбеннің философиялық жұмысы, құрбандықсыз өлтіруге рұқсат. Рим дініндегі мағынасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим құқығындағы мәртебесі
Status in Roman law
Homo sacer (лат. "қасиетті адам" немесе "қарғысқа ұшыраған адам") – рим құқығының бір тұлғасы: тыйым салынған және кез келген адам өлтіре алатын, бірақ діни ғұрыпта құрбандыққа шалуға болмайтын адам. Итальян философы Джорджо Агамбен бұл ұғымды өзінің негізгі еңбегі "Homo Sacer: Егемендік билік және қарапайым өмір" (1998) бастауы ретінде алады.
Homo sacer (Latin for "the sacred man" or "the accursed man") is a figure of Roman law: a person who is banned and might be killed by anybody, but must not be sacrificed in a religious ritual. Italian philosopher Giorgio Agamben takes the concept as the starting point of his main work Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life (1998).
Рим дәуіріндегі хомо сацир
Сацир терминінің Ежелгі Рим дініндегі мағынасы христиандықтан кейін алған мағынасымен толық сәйкес келмейді, және ол ағылшын тілінде қасиетті деп қабылданды. Ертедегі римдік дінде sacer деген сөз жалпы қоғамнан “бөлек” деп белгіленген нәрсені білдіреді және “қасиетті” де, “қарғысқа ұшыраған” деген мағыналарды қамтиды. Сондықтан, homo sacer – қоғамнан қуылған, азаматтық діндегі барлық құқықтары мен функцияларынан айырылған адамды білдіруі мүмкін. Homo sacer-дің анықтамасы Фест еңбектерінде кездеседі, онда былай делінген: “homo sacer is est quem populus iudicavit ob maleficium; neque fas est eum immolari, sed qui occidit parricidi non damnatur”. Хомо сацир заң тұрғысынан қарағанда, кісі өлтіруші ретінде қарастырылмайтын, бірақ өлтірілуі мүмкін адам ретінде анықталады; және оны құрбандыққа шалуға болмайтын адам. Осылайша, қасиетті адам – заңнан тыс, немесе одан асып кеткен адам ретінде түсінілуі мүмкін. Сотталған адам тек құдайлардың қорғауына ғана сене алатындықтан, “қасиетті адам” термині де қолданылуы мүмкін. Бұл мәртебеге тікелей сілтеме біздің заманымыздан бұрын V ғасырда жазылған Рим Республикасының ертедегі заңдары – Он екі кестеде (8.21) кездеседі. Аталған тармақта клиенттерін алдаған меценатты сацир деп қарастыру керектігі айтылған. Адамның қасамға берген уәдесін бұзуы салдарынан “homo sacer” мәртебесіне ие болуы мүмкін. Қадам жабу – көне заманда шартты түрде өзіне-өзі қарғыс айту, яғни бір немесе бірнеше құдайларды шақырып, уәде бұзған жағдайда олардың жазасын тілеу. Сондықтан, қасамға берген уәдесін бұзған адам, ол сиынған және алдаған құдайлардың меншігі болып саналды. Егер қасамға берген уәдесін бұзған адам өлтірілсе, бұл оның билігіне берілген құдайлардың кек алуы ретінде түсіндірілді. Қасамға берген уәдесін бұзған адам, қасамды бұзған құдайдың меншігі болғандықтан, енді адам қоғамына жата алмайды немесе басқа құдайға бағышталуы мүмкін емес.
The meaning of the term sacer in Ancient Roman religion is not fully congruent with the meaning it took after Christianization, and which was adopted into English as sacred. In early Roman religion sacer denotes anything "set apart" from common society and encompasses both the sense of "hallowed" and that of "cursed". The homo sacer could thus also simply mean a person expunged from society and deprived of all rights and all functions in civil religion. A definition of homo sacer is found in Festus, who states 'homo sacer is est quem populus iudicavit ob maleficium; neque fas est eum immolari, sed qui occidit parricidi non damnatur'. Homo sacer is defined in legal terms as someone who can be killed without the killer being regarded as a murderer; and a person who cannot be sacrificed. The sacred human may thus be understood as someone outside the law, or beyond it. The term sacred man could also have been used because the condemned could only rely on protection of gods. A direct reference to this status is found in the Twelve Tables (8.21), the laws of the early Roman Republic written in the fifth century BC. The paragraph states that a patron who deceives his clients is to be regarded as sacer. The status of homo sacer could fall upon one as a consequence of oath breaking. An oath in antiquity was essentially a conditional self cursing, i. e. invoking one or more deities and asking for their punishment in the event of breaking the oath. An oathbreaker was consequently considered the property of the gods whom he had invoked and then deceived. If the oathbreaker was killed, this was understood as the revenge of the gods into whose power he had given himself. Since the oathbreaker was already the property of the oath deity, he could no longer belong to human society, or be consecrated to another deity.
Байланысты мәдени ұғымдар
Латын тіліндегі sacer сөзінің мағынасы еврей тіліндегі ḥērem ұғымымен бір жағынан тоғысады, екінші жағынан қарама-қайшы келеді, яғни "қарғысқа ұшыраған, тыйым салынған" деген мағынаны білдіреді. Ḥērem деп белгіленген нәрсе, мысалы, соғыста алынған олжа, Құдайға арналған және осылайша қасиетті болады; бірақ ол сонымен бірге қарғысқа да ұшыраған, сондықтан егер оны діннен безген адам қолданса, ол адам және тіпті оның отбасы да ḥērem деп жарияланып, таспен жазаланады. Заңмен қорғалмайтын, қылмыскердің мәртебесі туралы идея, осылайша оны жазасыз өлтіруге болатындығы орта ғасырлар бойы сақталды. Ортағасырлық көзқарас бүкіл адамзатты қылмыскердің ішкі моральдық құндылығына төмендетіп, оны әдепсіздікпен "қарышқыр" немесе "қарышқырдың басы" деп сипаттады (қарышқырларды аулау өте дамыған, тіпті коммерциялық элементтері бар дәуірде) және алғаш рет 1679 жылғы Англияның Habeas Corpus заңымен күшін жойды, ол кез келген қылмыскер жазаланбас бұрын сотта қаралуы керек деп жариялайды.
The sense of the Latin adjective sacer both overlaps and also contrasts with the Hebrew concept of ḥērem,, "cursed, prohibited." That which is cherem, such as spoil taken in war, is dedicated to God and therefore sacred; but it is also accursed, so that if it is appropriated by a secular person, that person and even their family could become cherem and stoned to death. The idea of the status of an outlaw, a criminal who is declared as unprotected by the law and can consequently be killed by anyone with impunity, persisted throughout the Middle Ages. Medieval perception condemned the entire human race to the intrinsic moral worth of the outlaw, dehumanizing the outlaw literally as a "wolf" or "wolf's head" (in an era where hunting of wolves existed strongly, including a commercial element) and is first revoked only by the English Habeas Corpus Act 1679 which declares that any criminal must be judged by a tribunal before being punished.