Кіріспе

Уорвиктік Гай (ағылш. Guy of Warwick) – 13-17 ғасырларда Англия мен Францияда кең таралған, аңызға толы ағылшын батыры, бірақ қазір көбінесе ұмытылып кеткен. Ғалымдар Сэр Гай туралы әңгімені Англия тарихының бір бөлігі деп есептейді.

Сюжет

Аңыздың мәнісі – Гай әлеуметтік жағдайы одан әлдеқайда жоғары тұрған Фелисе ("Бақыт") атты әйелге ғашық болады. Фелисеге үйлену үшін ол батырлығын көрсетуі керек, сондай-ақ рыцарь дәрежесіне ие болуы тиіс; осы мақсатта ол көп саяхаттап, айдаһарлар, алыптар, Dun Cow (кейде тифмо деп те аталады) және ірі шошқалар сияқты фантастикалық жандармен күреседі. Гай қайта оралып Фелисеге үйленеді, бірақ көп ұзамай, өткен өміріндегі зорлық-зомбылыққа қатты өкініп, қасиетті жерлерге қажылыққа кетеді; кейін ол жасырын түрде оралып, ұзақ ғұмырын шөлмекші (жергілікті аңыз бойынша, Авон өзеніне қарайтын үңгірде, Гюи Клифте) ретінде өткізеді. Бір деректе Гай, Сивардтың немесе Валлингфордтық Сегуардың ұлы, шетелдегі соғыстардағы батырлығы арқасында Уорик графы Роалттың қызы және мұрагері Фелисаны (танымал баллададағы Филлис) әйел ретінде алып, үйленеді. Ол үйленгеннен кейін көп ұзамай өткен өміріндегі зорлық-зомбылыққа өкініп, тәубе ету үшін әйелі мен байлығын тастап, қасиетті жерлерге қажылыққа аттанады. Жылдардан кейін ол Уинчестерді солтүстік патшалары Анелаф (Анлаф немесе Олаф) пен Гонелафтың шапқыншылығынан қорғап, патша Этельстанға қайтару үшін оралады. Ол олардың батыры – алып Колбрандты жекпе-жекте жеңіп, Уинчестердегі дәстүр бойынша, Хайд Мидте, Винчестер маңындағы аббаттың алдында бұл айқас өтеді. Уорикке бет бұрып, ол әйелінің садақа берушісіне айналады, содан кейін Ардендегі шөлмекшілікке кетеді, өлімі жақындағанда ғана, Әйіп Рох сияқты, кім екенін ашады.

Тарихнама

Орта ғасырларда бұл оқиға Пьер де Лангтофтың (Пьер Лангтофтың) XIII ғасырдың соңында жазылған жылнамасында нақты факт ретінде қабылданды. Ол 16-шы ғасырдың соңына дейін Дадли және Арден ақсүйек отбасылары арасындағы ұзақ даудың негізгі мәселесі болып саналды. Бұл оқиға Уильям Шекспирге де белгілі болды, ол "Король Джон" және "Генрих VIII" пьесаларында алып Кольбрандты есімдерін атады. Гуи де Варевиктің англо-нормандық батыры Гюй алғаш рет XIII ғасырдың басында пайда болды. Географиялық сілтемелер поэма авторының Уорвикширге қарағанда Оксфордқа жақын Уоллингфорд аймағын жақсы білгенін көрсетеді. Гюй XIV ғасырда орта ағылшын тілінде жазылған көптеген поэмалардың әсеріне түсті. Бізге жеткен нұсқалар француз тілінен аудармалар болып табылады және роман түрінде жазылған; оқиғалар Гюйдың Ломбардия, Германия және Константинопольдегі соғыстарының толық баяндалуымен басталады, олар айдаһарлармен шайқастармен және керемет қару-жарақтармен безендірілген. Гай есімі Уорвик графы болған Бошамп отбасына Уильям де Бошамп IV 1269 жылы анасының інісі арқылы мұрагерлікке ие болғанда және 1298 жылы мұрагерін "Гай" деп атағанда келді. 1394 жылы Уорвик қамалына салынған мұнара "Гай мұнарасы" деп аталды, сонымен қатар Гюйдің Уорвикке қатысты жәдігерлері жинала бастады, олардың ішінде Гюйдің Уорвиктің қылышы, сэр Гайдың шаңы (тарихи әскери шаңы деп саналады) және үлкен қазан, "сэр Гайдың қайнатпасы" (XVI ғасырға жататын үлкен гарнизондық ыдыс деп есептеледі) болды. Елизавета I патшайымы осы жәдігерлерді сақтауға қаржы жұмсады деген аңыз бар. XII ғасырға жататын "Филиция", бәлкім, нормандық ақынның қамқоршысы болған және Ардендердің шежіресінде кездеседі, олар Уорвиктің Тюркилл мен оның ұлы Сивардтан тараған. Уорвик маңындағы Гюйс Клифф, онда XIV ғасырда Уорвиктің 13-ші графы Ричард де Бошамп батырдың мүсінімен әнхана салды, Годфрейсон сипаттаған шөлдік орынмен сәйкес келмейді (Хавелокқа қараңыз). Гюйдың ұлы Рейнбрун мен оның ұстазы Герауд Арденнің оқиғалары әкесінің тарихымен көп ортақ нәрселерге ие және кейде жеке романс ретінде қарастырылатын қосымша материалды құрайды. Гюй мен Тур графы Гуидо арасындағы байланыс (шамамен 800 жылы өмір сүрген) Алкуиннің графқа берген кеңесі "Liber ad Guidonem" 1327 жылғы "Speculum Gy de Warewyke" еңбегіне (Георгиана Леа Моррилл редакциялаған, 1898 ж.) ауысқанда жасалды.

Мүмкін шығу тегі

Гай (Гидо немесе Видодан) деген атауды нормандықтар Британияға әкелді, егер осы әңгіме бұрыннан болған болса, онда атау ұқсас дыбысталатын англосаксондық атаудан алынған болуы мүмкін. Эдуард Исповедниктің шарапшысы, Валлингфордтық Вигод, кейін Вильгельм Жеңімпаздың да ықыласына бөленді, оның қызы мен немересі Генрих II заманына дейін Валлингфордқа иелік етті – осындай кандидаттардың бірі. Романның тағы бір ықтимал тарихи шабыты – Норман жаулап алуынан аз бұрын Уорвикширдің шерифі болған тарихи Сивард, және Дугдейл келтірген құжаттарға сәйкес, Фелиция есімді қызы болған. Велма Буржуа Ричмонд "Уорвик Гайы" ретінде танылған кейіпкердің жолын сарбаз-әулиелер туралы аңыздардан бастап, аристократиялық аудиторияға арналған өлеңмен жазылған романстарға дейін, ал 16 ғасырда кең аудиторияға тарап, Гайды Тоғыз батырдың қатарына қосты, балалар әдебиеті мен жергілікті нұсқаулықтарға еніп, 20 ғасырда жоғалып кетті деп жазады. Дәстүрдің түйіні Гайдың Колбранд атты алыппен болған шайқасында жатыр. Аңыздың діни жағы Евстахий мен Алексийдің оқиғаларымен сабақтас келеді, және Гай туралы аңыздың монахтар қолынан өткенін көрсетеді. Дәстүр Гайдың оқиғаларын Этельстанның билік кезеңіне қате орналастырған сияқты; әңгімедегі Аналаф, бәлкім, Олаф Триггвасон, ол Данияның Суэйн I-імен бірге 993 жылы Англияның оңтүстік графтықтарын шапқан және Саутгемптонға қысқы жайлауын орнатып алған; осылайша, сол кезде Англия королі Этельред Дайынсыз болған. Алайда, Винчестерді ағылшын батырының қаһармандығы емес, ақша төлеу арқылы құтқарылған. Бұл Олаф Анлаф Куаран немесе Даниялық Хавелокпен шатастырылған.

Қолжазба дәстүрі

Англо-норманд француз романсын 1932 жылы Альфред Эверт редакциялап, Champion баспасында жариялаған. Эмиль Литре оны «Франция әдеби тарихы» (xxii., 841–851, 1852) еңбегінде сипаттаған. Француз тіліндегі прозалық нұсқасы 1525 жылы Парижде басылып шыққан, кейін (Gustave Brunet, Manuel du libraire, s. v. "Guy de Warvich") жарияланған; ағылшын метрикалық романсы он төртінші ғасырдың басына қарай жазылған төрт нұсқада сақталған; мәтінді J. Zupitza (1875–1876) Кембридж университеті кітапханасынан Ерте ағылшын мәтіні қоғамы үшін редакциялаған, MS. Ff. 2, 38, сондай-ақ (б.з.б. 1883–1891, қосымша сериялар, No. 42, 49, 59) Аучинлек қолжазбасы мен Каюс колледжінің қолжазбасы бойынша дамытылған. XV ғасырда көшірілген, ортағасырлық Ирландияның кейінгі нұсқасы – «Гай Уорвиктің және Хэмптонның Бевисінің ирландтық өмірі» Дублин қаласындағы Тринити колледжі кітапханасында (Ms H.2.7) сақталады және негізінен ағылшын түпнұсқаларына негізделген (осы нұсқа және оның Ф.Н. Робинсон жасаған аудармасы CELT жобасынан онлайн режимінде қолжетімді). Аңыздың танымалдылығын ағылшын тіліндегі көптеген нұсқалары көрсетеді: Джон Лайдгейт 1442 және 1468 жылдар аралығында жазған ағылшын тіліндегі нұсқасы Гиралдус Корнубиенсистің (fl. 1350) латынша хроникасынан аударылған деп мәлімдеген; «Гай Уорвик» атты өлеңі (Джон Лейн, 1617 жылы жазылған, лицензиясы бар, бірақ басылмаған), оның қолжазбасында (Британ кітапханасында) ақынның әкесі Джон Милтонның сонеті бар; Сэмюэл Роулендс жазған «Уорвик графы Гайдың әйгілі тарихы» (1607 ж.); Уильям Копландтың «Уорвик принці Гайдың ең көп жеңіске жеткен кітабы» (Лондон, н. д.); Дж. Кавуд пен С. Бейтс басылымдары; XVII және XVIII ғасырларға қатысты кітапшалар мен балладалар; «Гай, Уорвик графының трагикалық тарихы, тамаша жетістіктері және түрлі оқиғалары» (1661), бұл пьесаны Джон Дэй мен Томас Деккер жазғанмен бірдей болуы мүмкін, және ол 1618/19 жылғы 15 қаңтарда Stationers' Hall-ға тіркелген; үш өлең фрагменті Хейлс пен Ф.Дж. Фурниваллдың Перси фолиосының II томында жарияланған. Ж.А. Герберт «Ги де Уорвиктің ертедегі қолжазбасы» (Лондон, 1905) еңбегінде ертедегі француз қолжазбасын сипаттаған. Валенсиялық «Тиран ло Бланш» кітабында Гюиге негізделген «Гилем де Вароик» атты кейіпкер кездеседі.

Мәдениеттегі бейнелер

Уорвиктік Гай, алғышты Колбрандпен бірге, Шекспирдің "Хенри VIII" пьесасында (Портердің адамы: "Мен Самсон емеспін, не сэр Гай, не Колбранд, оларды алдымда қырып тастау үшін". (5.3)) еске алынады. Колбранд "Иоанн патша" пьесасында да айтылады. (Басбатыр: "Colbrand the giant, that same mighty man?" - "Сол алып Колбранд, сол күшті адам ба?" (1.1)) Сер Гай Уорвик туралы аңызға негізделген сахналық қойылым Америка Құрама Штаттарындағы Ренессанс фестивальдерін аралайды.