Австралия Ұлттық кітапханасы

Кіріспе

Австралиядағы ұлттық анықтамалық кітапхана Австралияның Ұлттық кітапханасы (NLA), бұрынғысы – Ұлттық Достастық кітапханасы және Достастық Парламент кітапханасы, Австралиядағы ең ірі анықтамалық кітапхана. Ол 1960 жылғы Ұлттық кітапхана туралы заңға сәйкес "Австралия және австралиялықтарға қатысты кітапханалық материалдардың толық жинағын қоса алғанда, кітапханалық материалдардың ұлттық жинағын сақтау және дамыту" міндетін атқарады, осылайша ұлттық кітапхана ретінде қызмет етеді. Кітапхана Паркс, Канберра, ACT қаласында орналасқан. 1960 жылы Ұлттық кітапхана туралы заңмен құрылған. 2019 жылғы маусымның соңына дейін кітапхана қорында 7 717 579 дана материал болды, ал қолжазба материалдары сөрелерде кеңістікті иеленді. NLA сонымен қатар танымал Trove мәдени мұраны ашу сервисін ұйымдастырып, басқарады. Бұл сервис Австралияның Ұлттық веб-архиві мен Ұлттық электрондық сақтау қоры (NED) сияқты, цифрланған газеттердің, ресми құжаттардың, қолжазбалардың және суреттердің, сондай-ақ бастапқыда цифрлық форматта жасалған материалдардың үлкен жинағын қамтиды.

Тарих және құрылуы

1901 жылы жаңа құрылған Австралия Федералды Парламентіне қызмет ету үшін Комонвелл Парламент кітапханасы құрылды. Құрылғаннан бастап, Комонвелл Парламент кітапханасы шынайы ұлттық жинақты дамытуға ұмтылды. 1907 жылы спикер, сэр Фредерик Уильям Холдер төрағалық еткен Бірлескен Парламент кітапхана комитеті Комонвелл Парламент кітапханасының мақсатын былай анықтады:

Кітапхана комитеті Парламент Федералды астанаға орналасқанда құрылатын үлкен Мемлекеттік кітапхананы салу арманымен жүреді, бұл кітапхана әйгілі Вашингтондағы Конгресс кітапханасы сияқты болады; шын мәнінде, Австралия Ұлтына лайық кітапхана; бір мемлекеттің немесе бір кезеңнің емес, әлемнің және барлық уақыттың әдебиетінің үйі. 1923 жылдан бастап екі түрлі атау бірдей қолданылды: Комонвелл Ұлттық кітапханасы және Комонвелл Парламент кітапханасы, тиісінше ұлттық және парламенттік жинақтарды көрсету үшін. Әр кітапхана дербес бірлікке айналды. 1963 жылы премьер-министр Роберт Мензиес жаңа Ұлттық кітапхана ғимаратының жобасының дайындығына жақында жеткенін хабарлады. Парксте орналасқан ғимаратты Бэннинг және Мэдден сәулет фирмасы 20 ғасырдың соңындағы таза классикалық стильде жобалады. Кіреберіс мәрмәрмен әсемделген, Леонард Френчтің витражды терезелері және Матье Матегоның үш гобелені бар. Кітапхананың кіреберісінде Том Басс жасаған «Линтел мүсіні» атты мүсін орнатылған. Ғимарат 2004 жылғы 22 маусымда Австралия Комонвелл мұрасының тізіміне енгізілді.

Оқу бөлмелері

Ұлттық кітапхананың үлкен ғимаратында түрлі оқу залдары мен жинақтары бар. Бірінші қабатта Басты оқу залы орналасқан – кітапхананың интернетке қолжеткізу терминалдарының көп бөлігі осы жерде, сондай-ақ сымсыз интернетке қолжеткізу мүмкіндігі де бар. Бірінші қабаттағы Газеттер және Отбасы тарихы аймағы, Арнайы жинақтар оқу залы мен Петерик оқу залы, ал үшінші қабаттағы Азиялық жинақтарда да қызметтер ұсынылады.

Австралиялық және жалпы жинақ

Кітапхана австралиялықтар жасаған, австралиялықтар үшін немесе австралиялық тәжірибе туралы барлық форматтағы материалдарды жинайды – тек баспа шығармалары ғана емес, кітаптар, сериялық басылымдар, газеттер, карталар, плакаттар, музыка және баспа ephemera, сонымен қатар онлайн жарияланымдар және қолжазбалар, суреттер және ауызша тарих сияқты жарияланбаған материалдар да кіреді. Хазель де Берг 1957 жылы австралиялық жазушылар, суретшілер, музыканттар және өнер саласының басқа да өкілдерін жазуды бастады. Ол шамамен 1300 сұхбат жүргізді. Кітапханамен бірлесіп, ол Австралиядағы осы саладағы алғашқылардың бірі болды және жиырма жеті жыл бойы бірлесіп жұмыс істеді. Джон А. Фергюсонның коллекциясы – Австралиана коллекциясының негізгі бөлігі болып табылады. Кітапхананың ерекше күшті жақтары – би өнерін қоса, сахналық өнер саласы. Кітапханада жалпы шетелдік және сирек кітаптар коллекциясы, сондай-ақ Австралиана коллекциясын толықтыратын әлемдік деңгейдегі Азия және Тынық мұхиты коллекциялары бар. Баспа коллекцияларына кең көлемді микроформа қоры да қолдау көрсетеді. Кітапхана Ұлттық резервтік Брайль коллекциясын да сақтайды. Ұлттық кітапхана ретінде NLA 1968 жылғы Авторлық құқық туралы заңда бекітілген міндетті депозиттік талаптарға сәйкес, елдегі әрбір австралиялық жарияланымның бір данасын жинауға міндетті, оны баспагерлер материал жарияланған кезде тапсыруы керек. 2018–19 жылғы австралиялық қаржы жылының соңында Ұлттық кітапхана коллекциясында 7 717 579 дана және қосымша қолжазба материалдары болды. Кітапхананың Австралиана коллекциясы Австралияның мәдени мұрасын сақтаған материалдардың ең маңызды ұлттық ресурсына айналды. Австралиялық жазушылар, редакторлар және иллюстраторлар белсенді түрде іздестіріледі және жақсы өкілдік етіледі, олар Австралияда немесе шетелде жарияланған болса да. Кітапхана коллекциясына кітаптар, журналдар, веб-сайттар мен қолжазбалардан бастап суреттер, фотосуреттер, карталар, музыка, ауызша тарих жазбалары, қолжазбалар және ephemera сияқты материалдардың барлық форматтары кіреді. 2019 жылдың шілдесіне дейін кітапхана коллекциясының шамамен 94,1% -ы каталогталды, яғни барлығы 5 453 888 дана.

The library collects material produced by Australians, for Australians or about the Australian experience in all formats—not just printed works—books, serials, newspapers, maps, posters, music and printed ephemera—but also online publications and unpublished material such as manuscripts, pictures and oral histories. Hazel de Berg began recording Australian writers, artists, musicians and others in the Arts community in 1957. She conducted nearly 1300 interviews. Together with the library, she was a pioneer in the field in Australia, working together for twenty seven years. A core Australiana collection is that of John A. Ferguson. The library has particular collection strengths in the performing arts, including dance. The library contains a considerable collection of general overseas and rare book materials, as well as world class Asian and Pacific collections which augment the Australiana collections. The print collections are further supported by extensive microform holdings. The library also maintains the National Reserve Braille Collection. As a national library, the NLA is required by legal deposit provisions enshrined in the Copyright Act 1968 to collect a copy of every Australian publication in the country, which publishers must submit upon publication of the material. At the end of the Australian financial year of 2018–19, the National Library collection comprised 7,717,579 items, and an additional of manuscript material. The library's collections of Australiana have developed into the nation's single most important resource of materials recording the Australian cultural heritage. Australian writers, editors and illustrators are actively sought and well represented, whether published in Australia or overseas. The library's collection includes all formats of material, from books, journals, websites and manuscripts to pictures, photographs, maps, music, oral history recordings, manuscript papers and ephemera. Approximately 94.1% of the library's collection had been catalogued by July 2019, a total of 5,453,888 items

Цифрлық жинақтар

Кітапхана цифрлық сақтау техникасы бойынша әлемдік көшбасшы болып табылады және 1996 жылдан бері Pandora Archive деп аталатын таңдалған австралиялық веб-сайттардың интернетке қолжетімді мұрағатын ұстап келеді. 2019 жылдың наурыз айында жарық көрген Австралиялық веб-архив PANDORA, Австралия үкіметі веб-архивінің (AGWA) және Австралияда жарияланған басқа веб-сайттардың жазбаларын біріктіреді. 2019 жылғы федералды бюджетте үкімет кітапханаға төрт жылға бөлінген қаражатты цифрландыру қорын құруға бағыттады. 2019 жылдың маусым айына дейін кітапхана барлығы 5 508 008 суретті цифрландырды. Мүмкіндігінше, олар тікелей интернет арқылы ұсынылады. Авторлық құқық туралы заңға 2016 жылғы түзетуден бастап, барлық цифрлық мазмұн кітапханаға міндетті түрде тапсырылуы керек (мемлекеттік кітапханалар үшін де ерекше ережелер бар). Ұлттық кітапхана 2019 жылдың мамыр айынан бастап Ұлттық электрондық сақтау (NED) қызметін ұйымдастырып, басқарып келеді. ACT кітапханасы, Тасмания кітапханасы, Солтүстік территория кітапханасы, Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік кітапханасы, Квинсленд мемлекеттік кітапханасы, Оңтүстік Австралия мемлекеттік кітапханасы, Виктория мемлекеттік кітапханасы және Батыс Австралия мемлекеттік кітапханасы осы ынтымақтастықтың мүше ұйымдары болып табылады.

Суреттер мен қолжазбалар

Ұлттық кітапханада суреттер мен қолжазбалардың кең жинағы бар. Қолжазбалар жинағы шамамен 26 миллион жекелеген затты қамтиды, олар 10 492 метрден астам сөре кеңістігін алып жатыр (ААК Австралияның архивтік статистикасы, 1998). Жинақ негізінен Австралияға қатысты, бірақ Папуа-Жаңа Гвинея, Жаңа Зеландия және Тынық мұхиты да маңызды орын алады. Жинақта Еуропа мен Азия қолжазбаларының бірнеше жинағы, сондай-ақ кітаптар жинағының құрамында алынған жекелеген заттар бар. Австралия қолжазбалары 18 ғасырдағы теңіз саяхаттары мен қоныстану кезеңінен бастап бүгінгі күнге дейін сақталып қалған, ең ірі жиынтығы 1890 жылдардан басталады. Жинақта 14 ғасырға жататын Чертси Картулары, Джеймс Куктың HM Bark Endeavour кемесіндегі күнделігі (2001 жылы ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік естелік тізіміне» енгізілген), Берк пен Уиллз экспедициясынан Роберт О'Хара Берк пен Уильям Джон Уиллстің күнделіктері, Чарльз Кингсфорд Смит пен Чарльз Ульмнің «Оңтүстік крест» журналы сияқты құнды заттар көптеп сақталған. Жинақта саясат, мемлекеттік басқару, дипломатия, театр, өнер, әдебиет, мал шаруашылығы және дін салаларындағы жеке тұлғалар мен отбасылар өкілдік етілген. Мысалы, Альфред Дикин, сэр Джон Латхэм, сэр Кит Мердок, сэр Ханс Хейсен, сэр Джон Монаш, Вэнс Палмер және Нетти Палмер, А. Д. Хоуп, Маннинг Кларк, Дэвид Уильямсон, В. М. Хьюз, сэр Роберт Мензис, сэр Уильям Макмахон, Лорд Кейси, Джеффри Даттон, Питер Скульторп, Дейзи Бейтс, Джесси Стрит, Эдди Мабо және Джеймс Куктың құжаттары бар, олардың құжаттары 2001 жылы ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік естелік бағдарламасының» тізіміне енгізілді. Кітапхана көптеген ұлттық үкіметтік емес ұйымдардың мұрағаттарын да жинақтады. Оларға Либералдық партияның, А.Л.П., Демократтардың, Р.С.Л., Австралияның ішкі миссиясының, Австралия студенттер одағының, Австралия балетінің, Австралия Елизавета театрының, Австралия қалалық зерттеулер институтының, Австралия өнеркәсіпті қорғау лигасының, Австралия табиғатты қорғау қорының және Австралия ұлттық қорлар кеңесінің мұрағаттары кіреді. Сонымен қатар, кітапханада 37 000-ға жуық микрофильмдер сақталған, олардың көпшілігі шетелден әкелінген және негізінен Австралия мен Тынық мұхиты аймақтарына қатысты. Ұлттық кітапхананың суреттер жинағы Австралия халқына, жерлеріне және оқиғаларына, Оңтүстік Тынық мұхитын еуропалықтар зерттеуінен бастап қазіргі оқиғаларға дейін арналған. Суреттер мен фотосуреттер ақпараттық құндылығымен және тарихи құжат ретінде маңыздылығымен бағаланады. Жинақта фотосуреттер, суреттер, акварельдер, майлы бояулар, литографиялар, гравюралар, эфирлеулер және мүсіндер/бюстер сияқты медиа түрлері ұсынылған.

The National Library holds an extensive collection of pictures and manuscripts. The manuscript collection contains about 26 million separate items, covering in excess of 10,492 metres of shelf space (ACA Australian Archival Statistics, 1998). The collection relates predominantly to Australia, but there are also important holdings relating to Papua New Guinea, New Zealand and the Pacific. The collection also holds a number of European and Asian manuscript collections or single items have been received as part of formed book collections. The Australian manuscript collections date from the period of maritime exploration and settlement in the 18th century until the present, with the greatest area of strength dating from the 1890s onwards. The collection includes a large number of outstanding single items, such as the 14th century Chertsey Cartulary, the journal of James Cook on HM Bark Endeavour, inscribed on the Memory of the World Register in 2001, the diaries of Robert O'Hara Burke and William John Wills from the Burke and Wills expedition, and Charles Kingsford Smith's and Charles Ulm's log of the Southern Cross. A wide range of individuals and families are represented in the collection, with special strength in the fields of politics, public administration, diplomacy, theatre, art, literature, the pastoral industry and religion. Examples are the papers of Alfred Deakin, Sir John Latham, Sir Keith Murdoch, Sir Hans Heysen, Sir John Monash, Vance Palmer and Nettie Palmer, A. D. Hope, Manning Clark, David Williamson, W. M. Hughes, Sir Robert Menzies, Sir William McMahon, Lord Casey, Geoffrey Dutton, Peter Sculthorpe, Daisy Bates, Jessie Street, and Eddie Mabo and James Cook both of whose papers were inscribed on UNESCO's Memory of the World Programme Register in 2001. The library has also acquired the records of many national non governmental organisations. They include the records of the Federal Secretariats of the Liberal party, the A. L. P, the Democrats, the R. S. L., the Australian Inland Mission, the Australian Union of Students, The Australian Ballet, the Australian Elizabethan Theatre Trust, the Australian Institute of Urban Studies, Australian Industries Protection League, the Australian Conservation Foundation, and the Australian Council of National Trusts. Finally, the library holds about 37,000 reels of microfilm of manuscripts and archival records, mostly acquired overseas and predominantly of Australian and Pacific interest. The National Library's Pictures collection focuses on Australian people, places and events, from European exploration of the South Pacific to contemporary events. Art works and photographs are acquired primarily for their informational value, and for their importance as historical documents. Media represented in the collection include photographs, drawings, watercolours, oils, lithographs, engravings, etchings and sculpture/busts.

Эфемера

Кітапханада 1960 жылдардың басынан бері жиналған, сондай-ақ одан ертерек материалдарды да қамтитын, көптеген баспа материалдары сақталған. Оларға шағын жариялымдар, буклеттер, жапырақшалар, шақыру қағаздары, карточкалар, мәзірлер, спам-хаттар, театр бағдарламалары немесе бөлшек сауда каталогтары сияқты ірі жариялымдар кіреді. Бұл материалдар белгілі бір маңызды критерийлер бойынша іріктеледі, мысалы, ақпараттық мазмұны, дизайндық ерекшеліктері, дәуірді бейнелеуі және портреттік суреттері. Олар түрлі тақырыптар бойынша жіктеледі. PROMPT жинағында адамдар немесе тақырыптар бойынша қосымша бөлімдер бар, мысалы, J. C. Уильямсонның театрлық эфемералар жинағы, сондай-ақ Dame Nellie Melba және Kylie Minogue сияқты артистерге қатысты материалдар. 2017 жылдан бері еріктілер тобы PROMPT жинағын қолданып, AusStage дерекқорына жаңа мазмұн қосып келеді. J. C. Уильямсонның таралған жинағы алты ұйымда сақталады: Ұлттық кітапхана (NLA); Мельбурндағы Австралияның өнерпаздар жинағы; Сиднейдегі Митчелл кітапханасы; Квинсленд өнер орталығының мұражайы; Scenic Studios Australia Pty Ltd; және Seaborn, Broughton & Walford Foundation Archives and Library жинағы. AusStage және J. C. Уильямсонның таралған жинағы 2021 жылы ЮНЕСКО-ның Австралияның әлемдік естелік тізіміне енгізілді.

Табыс

Жоғарыда аталған онлайн қызметтер және одан да көп нәрсе 2009 жылы іске қосылған Trove қызметі арқылы қолжетімді. Trove – Австралияның ірі кітапханаларының ынтымақтастығымен құрылған, орталықтандырылған ұлттық онлайн кітапхана деректер қорының жинақтағышы. Trove-тың ең танымал мүмкіндігі – Австралия газеттерінің цифрланған жинағы. NLA ресурстарын іздеу қызметтерінің көп бөлігі қазір толықтай Trove-пен біріктірілген. Бұл қызмет Австралия және австралиялықтар туралы ақпаратты іздеуге мүмкіндік береді, бұл ақпарат сыртқы іздеу жүйелеріне қолжетімсіз көптеген дереккөздерде сақталады.

Баспа ісі

Кітапхана ғылыми-танымдық және балалар кітаптарын шығарады, олар кітапхана қорын зерттейді. Олар тарих, табиғат тарихы және өнер салаларын қамтиды. NLA Publishing бірнеше рет Ев Поунолл ақпараттық кітаптар сыйлығына ие болды.

Мүшелік

Барлық австралиялық тұрғындарға кітапханаға тегін тіркелуге рұқсат етіледі, карточкалар қолдануға рұқсат берілгенге дейін физикалық мекен-жайға жіберіледі. Кітапхана мүшелігі пайдаланушыларға қосымша мүмкіндіктер береді, мысалы, оқу залдарында пайдалану үшін материалдарды талп ету және кітапханадан тыс лицензиялық электрондық ресурстардың белгілі бір бөліміне қол жеткізу, мысалы, «Британ энциклопедиясының» толық мәтіні. Кейбір материалдардың электрондық нұсқаларын тапсырыс беруге болады, ал кітапханаға жеке келе алатын мүшелер оқу залдарында пайдалану үшін кітапханалар аралық алымдарды алуға мүмкіндік алады.

Қаржыландыру мәселелері

2016 жылы Trove қаржыландыруы қысқарту қаупі туғанда, қоғамдық науқан нәтижесінде 2016 жылдың желтоқсанында төрт жылға созылатын миллиондық мемлекеттік міндеттеме қабылданды. 2020 жылдың басына таман барлық түрдегі цифрлық қызметтерге сұраныс күрт өскен кезде Ұлттық кітапхана Trove және National edeposit қызметтерін дамыту үшін азайып бара жатқан қызметкер ресурстарын басқаруға мәжбүр болды және штаттық құрамын мен жұмыс процесін қайта құрылымдауға кірісті.