Кіріспе

Ле Корбюзье-нің пропорциялар шкаласы

Модулор – швейцариялық тегі француз архитектор Ле Корбюзье (1887–1965) жасаған антропометриялық пропорциялар шкаласы. Ол екі үйлесімсіз өлшем бірлігі – имперлік және метрикалық жүйелер арасындағы көпір ретінде әзірленген. Оның негізінде қолдары көтерілген адамның бойы жатыр. Модулор стандартты адам бойын әйелдердің өлшемдерін ескермей 1,83 метр деп қарастырған. Мұндағы өлшемдер 2,26 метрлік қолдары көтерілген адамның жалпы бойымен нақтыланды.

Бұл жүйе Ле Корбюзье-нің бірнеше ғимараттарын салу кезінде қолданылды және кейіннен екі кітапта сипатталды.

Тарих

Ле Корбюзье Модуллорды Витрувийдің ұзақ дәстүрінде, Леонардо да Винчидің «Адам» суреті, Леон Баттиста Альбертитің еңбектері және адам денесіндегі математикалық пропорцияларды табуға, содан кейін осы білімді архитектураның сыртқы түрі мен функционалдығын жақсартуға бағытталған басқа да тырастықтарда дамытты. Бұл жүйе адам өлшемдерімен толық сәйкес келмейді, бірақ екілік бірлік, Фибоначчи сандары және алтын қатынастан шабыт алады. Ле Корбюзье оны «адам өлшеміне сай, архитектура мен механикалық объектілерге әмбебап қолданылатын үйлесімді өлшемдер диапазоны» деп сипаттады. Модуллор арқылы Ле Корбюзье екі өте үйлеспейтін жүйені біріктіретін визуальды өлшемдер шкаласын енгізуді көздеді: ағылшын футы мен дюймі және халықаралық метрикалық жүйе. Ол адам денесімен байланысты өлшем жүйелерін қолданған ежелгі цивилизацияларға – шынтақ (кубит), саусақ (цифр), бас бармақ (дюйм) сияқты өлшемдерге қызығушылық танытты, бірақ Жер шарының меридианының қырқы миллиондық бөлігі болып табылатын метрді өлшем ретінде мазалады. 1943 жылы француз ұлттық стандартизация ұйымының (AFNOR) құрылыс процесінде қолданылатын барлық объектілерді стандартизациялау талабына жауап ретінде Ле Корбюзье шәкіртіне қолдарын 2,20 метрге көтерген адамға негізделген масштабты қарастыруды тапсырды. 1943 жылдың тамызында масштабтың алғашқы графикалық бейнесі жасалды. Бұл 1945 жылдың 7 ақпанында Сорбонна ғылым факультетінің деканына жасаған сапарынан кейін жетілдірілді, нәтижесінде алтын бөлік бейнелеуге енгізілді. Бастапқыда Модуллор Адамының бойы француз еркегінің бойына негізделген болса, 1946 жылы ол 1,83 метрге өзгертілді, себебі «ағылшын детектив романдарының кейіпкерлері, мысалы, полиция қызметкерлері, әдетте алты футтық болады!» Өлшемдер дөңгелек сандарға келтірілді және көтерілген қолдың жалпы биіктігі 2,262 метрге бекітілді. Модуллорды жасауға әкелген жұмыстар туралы Робин Эванс әйел денесінің «кешіккеннен кейін ғана қарастырылғанын және пропорционалдық үйлесімнің көзі ретінде қабылданбағанын» атап өтеді.

Жылжыту

1946 жылғы 10 қаңтарда Нью-Йоркке сапары барысында Ле Корбюзье Генри Джей Кайзермен кездесті, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Liberty кемелерін салған американдық өнеркәсіпші еді. Кайзердің жобасы күніне он мың жаңа үй салу болған, бірақ ол шешімін өзгертті және оның орнына автомобильдер жасауға көшті. Сұхбатта Ле Корбюзье американдық және британдық әскерлер арасындағы жабдықтарды пайдалануды үйлестірудегі қиындықтарға қатысты Кайзердің алаңдаушылығымен келісті, себебі ұзындық өлшемдеріндегі айырмашылықтар болды; сондай-ақ ол өзінің үйлесімді өлшемдер жүйесін ұсынды. Сол сапарда ол Теннесси өңірінің басқарушысы Дэвид Э. Лилиенталмен кездесіп, оның үйлесімді өлшемдер жүйесін келешектегі азаматтық құрылыс жобаларында қолдануды насихаттады. Сонымен қатар, ол Модулор принципін соғыстан кейінгі Францияда тауарлық жәшіктерді тиімді жобалау үшін қолданды.

Графикалық бейнелеу

Модуллордың графикалық бейнесі, бір қолы көтерілген стильделген адам фигурасы, екі тік өлшемнің қасында тұр: бірі қызыл серия, ол фигураның кіндік биіктігіне негізделген (түпнұсқа нұсқада 1,08 м, жаңартылған нұсқада 1,13 м) және Фи бойынша бөлінген, екіншісі көк серия, ол фигураның толық биіктігіне негізделген, кіндік биіктігінен екі есеге дейін (түпнұсқа нұсқада 2,16 м, жаңартылған нұсқада 2,26 м), сондай-ақ бөлінген. Қызыл және көк сегменттер арасында графикалық түрде жасалған спираль адам фигурасының көлемін имитациялайтын сияқты. Модулёр 2 Андре Мейссонье мен Юстино Серральта салған.

Марсельдегі тұрғын үй бірлігі

Ле Корбюзьенің осы тақырыптағы алғашқы кітабы – "Модульор", онда ол "Тұру бірлігінде" модульдік жүйенің қолданылуына арналған тарау жазған. Модульдік жүйе мыналарды анықтайды: жоспар, қима және фасады; күн сәулесінен қорғайтын конструкциялар (бриз-солей); шатыр; тіреуші бағаналар және пәтерлердің жоспары мен қимасы. Ол 1947 жылғы 14 қазанда салынған естелік тастың өлшемдерін анықтау үшін де қолданылған. Модульор адамының мүсіні кіреберістің жанында бетоннан құйылған.

Сент-Мари де Ла Турет шіркеуі

Сент-Мари де-Ла-Турет шіркеуінде Ле Корбюзье шіркеудің басым бөлігін Modulor өлшемдерімен жасалған ақшыл бетон панельдермен жапты. Сонымен қатар, инженер Янис Ксенакис Modulor жүйесін сыртқы тік желдеткіштердің, яғни "ондаляторлардың" дизайнына қолданды.

Карпентер бейнелеу өнері орталығы

Карпентер орталығында Модулор жүйесі күн қорғағыштарының ара қашықтығын, қабаттардың биіктігін, бөлімдердің ара қашықтығын және бағаналардың қалыңдығын анықтау үшін қолданылды. Ле Корбюзье кіреберіс пандусының өлшемдері "адам денесі математикасына арналған көрінетін зерттеме" болады деп есептеді.

Жарияланым

Ле Корбюзье 1948 жылы "Le Modulor" еңбегін жариялады, одан кейін 1955 жылы "Modulor 2" басылымы жарық көрді. Бұл еңбектер алғаш рет 1954 жылы ағылшын тілінде "The Modulor" және 1958 жылы "Modulor 2 (Қолданушы сөйлей берсін)" деген аттармен жарық көрді. 2004 жылы қайта басылған жинақ екі кітапты қамтиды, және "Modulor" жүйесімен жиырма жетіден жүз қырыққа дейінгі сериялардың мөлшері оннан бірге дейін азайтылған квадрат пішінде басылды.

Еске алу үшін

Ле Корбюзьеге арналған 10 швейцариялық франк банкнотасының сегізінші сериясында Модулордың суреті бейнеленген.