Кіріспе

1940-шы жылдардағы модернистік тұрғын үй дизайны қағидасы Ле Корбюзье және Надир Афонсо есімдерімен байланысты.

Unité d'habitation (ynite dabitasjɔ̃, Тұрғын үй бірлігі) – Ле Корбюзье суретші-архитектор Надир Афонсомен бірлесіп әзірлеген модернистік тұрғын үй типологиясы. Ол Ле Корбюзье жобалаған және сол атпен бірнеше тұрғын үйлердің негізін құрады. Осы ғимараттардың ең танымалсы Францияның Марсель қаласының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Модернистік архитектураның дамуына қосқан үлесі үшін 2016 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне Ле Корбюзьенің тағы 16 туындысымен бірге енгізілді. Бұл ғимарат Франция Мәдениет министрлігінің тарихи ескерткіші де саналады. 2012 жылдың 9 ақпанында өрт салдарынан зақымданды.

Тарих

1920 жылы Ле Корбюзье Unité d'Habitation типін әзірлеуді бастады, ол 20-ғасырдың модернизміне және Еуропадағы заманауи тұрғын үй дизайнына зор ықпал етті. Алғашқы нысандар 1940 жылдары Париж мен Марсельде биік бетонды құрылыстар ретінде салынды. Марсель ғимаратын салу кезінде бірнеше үлгілік пәтерлер салынды және көрме ретінде келушілерге көрсету үшін жабдықталды. 1980 жылдары Цюрихтегі ЭТХ (ETH Zurich) командасы Марсельдегі бірнеше пәтерлерді зерттеп, Париж, Карлсруэ, Токио және Нью-Йорктегі көрмелер үшін бірнеше толық масштабты модельдер жасады. 1986 жылы Гернот Бейн (Gernot Bayne) Руджеро Тропеаноның (Ruggero Tropeano) зерттеулеріне негізделген толық масштабты модельді Бадишер Кунстверейнде (Badischer Kunstverein) құрастырды. Сол модель кейіннен Помпиду орталығында қойылды. Пәтерлердің толық масштабтағы түпнұсқа ас үйі, баспалдақтары және басқа да бөліктері әлемнің әртүрлі мұражайларында сақталып, көрсетілуде. Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы (MoMA) 2013 жылы толық ас үйді сатып алды. 2007 жылы студенттер Париждегі "Cité de l'Architecture et du Patrimoine" мұражайының ішінде толық масштабты үлгі салды. Unité d'habitation үлгісіндегі пәтерлер көрмелерде қайта жаңартылды немесе тарихи стилінде қайта құрастырылды.

"Радиолық қала" (Марсель)

Unité d'Habitation құрылыстарының ең алғашқысы және ең әйгілісі Франциядағы Марсель қаласында орналасқан, ол 1947-1952 жылдар аралығында салынған. Ле Корбюзьенің ең танымал туындыларының бірі, ол зор ықпал етіп, бруталистік сәулет стилі мен философиясының бастапқы шабыты ретінде жиі айтылады. Ле Корбюзье дизайнерлері Шадрак Вудс және Джордж Кандилиспен бірлесіп жасаған Марсель ғимараты 12 қабатта орналасқан, 23 түрлі жоспарламасы бар 337 пәтерден тұрады, барлығы үлкен тіреулерге (пилоттарға) орнатылған. Ғимаратта архитектуралық кітапхана, шатырдағы галерея, білім беру орталықтары, жұртшылыққа ашық қонақ үй және "Le Ventre de l'Architecte" ("Сәулетшінің ішкі органы") аталған мейрамхана да бар. Ғимарат соғыстан кейінгі болат тапшылығына байланысты қарастырылған темір конструкцияның қымбаттығына байланысты шикі бетоннан (бетон брут) салынған. Шатырынан Жерорта теңізі мен Марсель қаласының көрінісі ашық көрінеді. Питер Блейктің сөзіне сүйенсек, CIAM мүшелері 1953 жылғы жазғы кеште ғимараттың шатырында "үлкен той" өткізген. "Әлемнің түкпір-түкпірінен келген сәулетшілер қатысты", оның ішінде Вальтер Гропиус та болды, ол шарада: "Егер қандай да бір сәулетші бұл ғимаратты әдемі деп таба алмаса, қаламын қоюы керек" деді. Ле Корбюзьенің дизайнын американдық сәулетші Питер Блейк кішкентай балалар бөлмелері, олардың кейбіреулері терезесіз болғандығы үшін сынады. Бастапқы нұсқасының кең аумағы, қоғамдық нысандары және парктік аймақтары жоқ көптеген блоктардан өзгеше, Unité тұрғындары арасында танымал және қазір оның көп бөлігін жоғары орта тапқа жататын маман иеленген.

Ішкі бөлмелер

Пәтерлер кіріктірілген жиһазбен жабдықталған, сондай-ақ Шарлотта Перриан Ателье Ле Корбюзьемен бірлесіп жобалаған, жылжымалы есіктермен жабдықталған әртүрлі шкафтары бар арнайы сақтау қабырғаларымен де жабдықталған. Перриан пәтерлік асханалардың дизайнында да қатысты, 337 пәтердің 321-і Le Corbusier Ательесінің Cuisine Atelier Le Corbusier, 1-түр асханаларымен жабдықталды, олардың көптегені кеңістікті тиімді пайдалану арқасында әлі күнге дейін сақталған. Болат баспалдақтар мен алюминийден жасалған ас үй беттері Жан Проувемен жобаланған. Unité d'habitation үлгілік пәтерлері жеке тарихи Unité ғимараттарында қайта жаңартылды, сондай-ақ әлемдегі көрмелерде қайта құрылды.