Кіріспе

Құқықтық термин

Америка қылмыстық құқығында маңызды куә – қылмыстық іс жүргізуге қатысты маңызды ақпаратқа ие адам. Материалдық куәларды ұстау құқығы 1789 жылғы Бірінші сот актісімен белгіленген, бірақ 1984 жылғы Кепілдік реформасы туралы заң заң мәтінін соңғы рет өзгертіп, қазір заң кодексінде бекітілген. Соңғы нұсқасы қылмыстық іс жүргізуде немесе үкімді сот алқасының алдында куәлік беруін қамтамасыз ету үшін маңызды куәлерді ұстауға рұқсат береді. 2001 жылдың 11 қыркүйегінен бері АҚШ күдіктілерді қылмыстық қудалаусыз белгісіз мерзімге қамауға алу үшін материалдық куә туралы заңды пайдаланып келеді, көбінесе үкімді сот алқасының куәлігін қамтамасыз ету мақсатында. Бұл заңның қолданылуы қырсықты және қазіргі таңда сот қарауында. «Ашкрофт және Аль Кидд» (2011) ісінде ұсталған адамға ешқашан айып тағылмаған және куә ретінде шақыртылмаған, ол сол кездегі АҚШ Бас прокуроры Джон Ашкрофтқа шағымданған. Жоғарғы сот Апелляциялық 9-шы округ сотының шешімін күштен шығарып, Ашкрофттың лауазымына байланысты иммунитетке ие екенін анықтады.

Кіріспе

Материалдық куә – қылмыстық іс бойынша маңызды ақпаратқа ие жеке тұлға. Заңмен бекітілген құқықтарға сәйкес, АҚШ үкіметі сот өкілінен материалдық куәні қамауға алу үшін ордер сұрауға құқылы. Мұндай ордер алу үшін АҚШ өкілі сот өкіліне мынадай мәлімдеме жазбасын ұсынуы тиіс: (1) аталған тұлға қылмыстық іс бойынша маңызды ақпаратқа ие, және (2) сотқа шақыру арқылы оның қатысуын қамтамасыз ету мүмкін емес.

"Қылмыстық іс"

Материалдық куәлік туралы заңның қолданылу шегі жөнінде көптеген құқықтық пікірталастар болғанымен, Бейконның АҚШ-қа қарсы ісі бойынша 9-шы апелляциялық соттың 449 F.2d 933 (9th Cir. 1971) шешімінен бастап, материалдық куәлік туралы заңдағы "қылмыстық іс жүргізу" деген тіркес соттағы істерді (күмәнді емес) және үлкен қазылар алқасының тергеп-тексеруін қамтиды екені анық болды. Осылайша, аталған заң бойынша материалдық куәларды ұстауға болатын мүмкіндік, үлкен қазылар алқасының тергеп-тексеруіне қатысты маңызды ақпаратқа ие адамдарды ұстауға да қатысты (егер осылай істеудің мүмкін еместігі дәлелденсе). Жоғарғы Соттың бұл заңдық мәселе бойынша шешім қабылдауға мүмкіндігі әлі тумады.

11 қыркүйектен кейін айғақтардың ұсталуы

2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдардан кейін АҚШ үкіметі АҚШ-қа шабуыл жасады деп күдіктенетін адамдарды, қандай да бір жолмен ұстау науқанын жариялады. Бұл құралдардың ішінде тіпті күдіктілерді (көз куәгерлері емес) ұстау үшін маңызды куәгер мәртебесін пайдалану да болды. Көптеген адамдар маңызды куәгер ретінде ұсталды, бірақ олар үлкен жюри отырыстарына куә ретінде шақырылған, ал үлкен жюри отырыстары тек тергеу жүргізеді, қылмыстық сот процесі емес. Бұл бірнеше себепке байланысты дау тудырды. Біріншіден, сыншылар үкіметтің күдіктілерді ұстау үшін маңызды куәгер туралы заңды пайдалануы АҚШ Конституциясының төртінші түзетуінен қашу болып табылады деп санайды, ол қылмыстық күдіктілерге қорғау шараларын қарастырады, бірақ 11 қыркүйектен кейін маңызды куәгерлерді ұстау кезінде бұл шаралар ескерілмеді. Екіншіден, заңгерлер сыншылар маңызды куәгер туралы заңның үлкен жюри отырыстарына қолданылуына қарсылық білдірді. Федералдық маңызды куәгерлерді тыңдаулар туралы статистика 2000 жылдан 2002 жылға дейін төмендеді: 2000 қаржы жылында 3603 тыңдау болса, 2001 қаржы жылында 3344-ке, ал 2002 қаржы жылында 2961-ге дейін азайды. Осы және одан кейінгі кезеңде маңызды куәгерлерді тыңдаулардың көп бөлігі Мексикамен шектес сот аудандарында өтті және көбінесе заңсыз көші-қонмен байланысты болды.

Материалдық куә туралы заңға өзгерту енгізуге тырысу

2005 жылы материалдық куәгерлер туралы заңның осындай қолданылуына қатысты алаңдаушылықты басу ниетімен Демократиялық партияның сенаторы Патрик Лихи «Материалдық куәгерлер туралы заңға процедуралық кепілдіктерді күшейту және басқа да мақсаттар үшін түзетулер енгізу туралы» заң жобасын ұсынды, § 1. Алайда, заң Сенаттың Әділет комитетіне жіберілгеннен кейін ілгерілемеді. 2006 жылғы сот шешімінде материалдық куәгерлер туралы заңды жеке тұлғаны шынайы куәгер ретінде іздегенде және қашу қаупі болғанда ғана қолдануға болатыны, ал оны алдын алу шарасы ретінде пайдалануға болмайтыны айтылды.

Ашкрофт әл-Кидке қарсы

2009 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласындағы 9-шы апелляциялық округ Ашкрофтқа қарсы әл-Кид ісінде бұрынғы Бас прокурор Джон Ашкрофтты американдық азамат Абдулла әл-Кид заңсыз қамауға алуы үшін жеке сотқа тартуға болатынын анықтады. Абдулла әл-Кид 2003 жылы тұтқындалып, Сами Омар әл-Хусейеннің ісінде куә ретінде пайдалану үшін 16 күн бойы қатаң күзетпен қамтылған түрмеде ұсталып тұрды. Бірақ, әл-Кидке ешқандай айып тағылмады және куә ретінде шақырылмады. (Әл-Хусейен 2004 жылы терроризмді қолдау туралы барлық айыптардан ақталды.) Аймақтық соттың бұл шешімі 2011 жылдың 31 мамырында АҚШ Жоғарғы Сотымен Ашкрофтқа қарсы әл-Кид ісінде бірауызды түрде күшін жойды, соның салдарынан ресми лауазымда қызмет атқаратын мемлекеттік қызметкерлердің иммунитеті расталды.