Кіріспе

Солтүстік Америкадағы қар көп жауатын аймақ.

Қар белдеуі, қар белдеуі, мұз белдеуі немесе мұзды аймақ – Солтүстік Америкадағы Ұлы көлдер маңындағы, көлдің әсерінен болатын қардың көп жаууы жиі кездесетін аймақ. Қар белдеулері көбінесе көлдердің жел соғатын жағында, негізінен шығыс және оңтүстік жағалауларында орналасады.

Себеп

Көл әсеріндегі қар, суық ауа жылы су үстінен өтетін кезде пайда болады, ол ылғалды сіңіріп алады, кейін ауа құрлыққа жеткенде суып, қар болып жауады. Бұл құбылыс Көлістің шығыс жағалауында Саулт-Сте. Мариден солтүстікке қарай Уауаға дейін, сондай-ақ Хьюрон көлінің шығыс және оңтүстік жағалауларында, Парри-Саундтан Лондонға дейін, Джордж шығанағында байқалады. Қыс айларында солтүстік-батыс желдері жиі жолдардың жабылуына себеп болады. Хьюрон көлінің жағалауындағы 21-қаражол және Грузин шығанағының оңтүстігіндегі 26-қаражол, Барриге (Онтарио) дейін созылып, ерекше сезімтал. Ниагара түбегі мен Онтарио көлінің солтүстік-шығыс жағалауы оңтүстік-батыс желдері күшті болғанда, қатты қардың салдарынан ерекше зардап шегеді. Эри көлі – бес ұлы көлдің екінші кішісі және ең шалқасы. Ол қыс айларында толығымен қатып қалуы мүмкін. Мұзданудан кейін, Эри көлінің шығысы мен оңтүстігіндегі жерлерде көл әсеріндегі қар уақытша басылады. Бірақ бұл қыстағы дауыл қаупін жоймайды. 1977 жылғы Буффалодағы Ұлы көлдердегі қарлы боран, Эри көлінен соққан қатты желдің әсерінен ұшқан ұнтақ қардың тікелей салдары болды, ол әдеттегіден ертерек мұздаған еді. Боран барысында аймақта маңызды қар жауған жоқ. Юта штатындағы Ұлы тұзды көлдің оңтүстік және оңтүстік-шығыс жақтарында көл әсеріндегі қар көп жауады. Ұлы тұзды көл ешқашан тоңбайтындықтан, көл әсері жыл бойы Уасатч маңындағы ауа райына әсер ете алады. Көл әсері көлдің оңтүстігінде және шығысында тіркелген жылдық қар жаууына үлкен үлес қосады, ал Уасатч жотасындағы орташа қар жаууы 500 дюймге (13 метрге) жетеді. Климат жартылай шөлейт болғандықтан, қар көбінесе өте жеңіл және құрғақ болады, сондықтан тауларда оны "Жер бетіндегі ең ұлы қар" деп атайды. Көл әсеріндегі қар Солт-Лейк-Ситиде жылына шамамен алтыдан сегізге дейін қар жаууға себеп болады, ал қаланың жауын-шашынының шамамен 10 пайызы осы құбылысқа байланысты.

Шаңғы өнеркәсібі

Буффало және Торонто сияқты ірі қалаларға жақын орналасқан қарлы аймақтарда дамыған шаңғы спорты индустриясы құрылды. Эри/Онтарио қарлы белдеуі, Аллегейни платосының солтүстік беткейлеріне дейін созылып жатқандықтан, аймаққа «шаңғы елі» деген лақап атын берді. Георгий шығанағының оңтүстігінде Ниагара эскарпындағы Блю Маунтин және Оро моренасында шаңғы курорттары табылады.

Солтүстік Америкадан тыс жерлерде

Океан әсерінен туындаған қар жағдайлары Жапонияның Хоккайдо аралының батыс бөлігінде және Ресейдің Камчатка түбегінің батыс бөлігінде кездеседі. Онда Сибірдің қысқы жоғары қысымдық жүйесінен соққан суық желдер Жапон және Охот теңіздерінен өте келе ылғалды жинап, Жапонияның қарлы аймандарына күшті қар түрінде жауады. Швецияның шығыс жағалауы да ұқсас жағдайларға тап болуы мүмкін, әсіресе қыс мезгілінің басында Балтық теңізінде мұз аз болған кезде.