Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1911 ж. Орталық АҚШ-та болған қатыгез дауыл
1911 severe weather event in the Central United States
1911 жылдың 11 қараша күні, сенбіде, «11/11/11 Ұлы көк солтүстік» деп аталған суық жел Орталық АҚШ-қа келді. Көптеген қалаларда сол күні түске дейін рекордтық температура тіркеліп, 70-80 градусқа дейін көтерілді. Ал кешкі уақытта температура бірден 10-20 градусқа дейін төмендеді. Орталық Батыс қалаларының метеорологиялық бюросының тарихында бір күні ішінде ең жоғары және ең төмен температура көрсеткіштерінің бірдей жаңа рекорды тіркелген жалғыз күн осы болды. Кейбір қалаларда сенбі күні торнадо, ал жексенбіде қарлы дауыл болды. Висконсин штатының Рок округіне F4 күшіндегі торнадо соққаннан бір сағат өткен соң, сол жерде қарлы дауыл болды. Бұл фронттың салдарынан Жоғарғы Миссисипи аймағында қатыгез дауылдар мен торнадолар, Огайо штатында қарлы дауыл, ал Оклахомада желдің күшті соғуынан шаңды дауылдар пайда болды. Температураның күрт өзгеруімен қатар, суық фронт Орталық Батыс аймақтарына қиратушы торнадолар әкелді. Жүйе өте бастағанда бес штаттың аумағында кем дегенде 13 торнадо пайда болып, 13 адам қаза тапты. Дауылдардан жүздеген ғимарат қирады, көптеген аймақтарда қарлы дауыл кезінде іздеу-құтқару жұмыстары жүргізілуге тиіс болды. Томас П. Гразулис айтқандай, бұл торнадолардың таралуы солтүстік-орталық штаттарда қараша айында тіркелген ең қауісті оқиғалардың бірі еді.
On Saturday, November 11, 1911, a cold snap, known as the Great Blue Norther of 11/11/11, affected the Central United States. Many cities broke record highs, going into the 70s and 80s early that afternoon. By nightfall, cities were dealing with temperatures in the teens and single digits on the Fahrenheit scale. This is the only day in many midwest cities' weather bureau jurisdictions where the record highs and lows were broken for the same day. Some cities experienced tornadoes on Saturday and a blizzard on Sunday. A blizzard even occurred within one hour after an F4 tornado hit Rock County, Wisconsin. The front produced severe weather and tornadoes across the upper Mississippi Valley, a blizzard in Ohio, and the windy conditions upon front passage caused a dust storm in Oklahoma. Alongside the dramatic temperature swings, the cold front brought a destructive tornado outbreak to parts of the Midwest. At least 13 tornadoes touched down across five states as the system moved through, resulting in 13 fatalities. Hundreds of structures were destroyed by the storms and many areas had to conduct search and rescue missions amidst blizzard conditions. According to Thomas P. Grazulis, this outbreak was one of the worst on record in November for the north central States.
Өмірбаян
Мұндай күрт суық түсудің басты себебі – жылы, ылғалды ауа мен мұздай арктикалық ауаны бөліп тұрған өте күшті дауылдық жүйе болды. Күрт суық түсулер көбінесе қараша айында болады, бірақ ақпан немесе наурыз айларында да кездесуі мүмкін.
The main cause of such a dramatic cold snap was an extremely strong storm system separating warm, humid air from frigid, arctic air. Dramatic cold snaps tend to occur mostly in the month of November, though they can also come in February or March.
Әсері
Салқын фронт соншалықты күшті болды, бірнеше штаттарда 10 және 11 қарашада айлық рекордтық жоғары температура тіркелгенмен, 12 және 13 қарашада айлық рекордтық төмен температура тіркелді. Бұл әсіресе Миссури штатында байқалды, онда бір станцияда дауыл алдындағы жоғары температура, ал дауылдан кейін басқа станцияда төмен температура тіркелді. Rapid City, South Dakota қаласында температура таңғы сағат 6-дан 8-ге дейін өзгерді. 10-11 қараша аралығында Денверде екі күндік ең үлкен 11-ші температура ауытқуы тіркелді, бұл өзгеріс болды. 11 қарашада Канзас-Ситиде ауа температурасы таңертеңгі уақытта рекордтық деңгейге жетті. Салқын фронт жақындаған сайын, жел оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай бұрылды. Түн ортасына қарай температура 14 сағат ішінде төмендеді, бұл айырмашылықты құрады. Спрингфилдте температураның айырмашылығы одан да зор болды. Спрингфилд шамамен сағат 15:45-те (CST (21:45 UTC)) болды, суық фронт қозғалмастан бұрын. Он бес минуттан кейін температура солтүстік-батыстан соққан желмен сағат 19:00-де болды. Бұл рекордтық ең жоғары және ең төменгі температураның бір күні ішінде бұзылғаны туралы рекордтар сақталғаннан бері бірінші рет болды. Температураның ерекше өзгеруі де рекордтық көрсеткіш болды: 10 сағат ішінде. 12 қараша күні таңертеңгі ең төменгі температураға Сент-Луис қаласынан он минут ішінде түсірілді. Бір күні Оклахома-Ситиде де температураның жоғары және төменгі деңгейлері орнатылды, жоғары температура және төмен температура; температура айырмашылығы: . Сонымен қатар, шаң-тозаң да пайда болды. Тулса, Оклахома штатында 11 қарашаның түстен кейін 12 қарашаның таңертеңіне дейін одан да күрт төмендеді, бірақ түн ортасында температура белгісіз. Канзас штатының Independence қаласында бір сағат ішінде ауа температурасы төмендеді. Бұл Америллодағы ең үлкен температуралық төмендеу болмаса да, төмендеу әлі де әсерлі төмендеуді құрады. Жақын жердегі Даллас қаласында да таңғажайып төмендеу байқалды. Келесі күні таңертең температура төмендеді. Олар оқиға кезінде төмендеді. Иллинойс штатының орталық бөлігінде қардың қарға айналуы тіркелді, ал 11 қарашада Пиорияда температура түн ортасына дейін төмендеді, ал 12 қарашада жоғары температура болды. Айованың оңтүстік және шығыс бөліктері ғана солтүстікке қарай сезілгенімен, соған қарамастан, соққылар күшті болды, өйткені Альбия, Айова қаласында температура он екі сағаттан кейін төмендеді. 12 қарашада таңғы сағат 3-те ғана фронт Колумбқа жетіп, бірақ сонда температура рекордтық деңгейінен 0,8 градусқа дейін төмендеп, бір сағаттан кейін сол түні рекордтық төмендеуге дейін төмендеді. 13 қарашада температура Лексингтонға дейін төмендеді, Кентукки штатында 12-сі күні температура төмендеді, ол 13 қарашада тағы бір рекордтық төменгі деңгейге дейін төмендеді, ал рекордтық суық жоғары температура да орнатылды. Алайда, 13 қарашадағы ең төменгі температура 2019 жылы бұзылды. Боулинг Гринде 12 қараша күні бүкіл күн бойы төмендеу байқалды. Нью-Йорк қаласындағы ауытқу өте қатты емес, бірақ түстен кейін түн ортасына дейін төмендеді және келесі күні таңертең төмендеудің рекордтық деңгейіне дейін төмендеді. Шығыс жағалаудан басқа, Сан-Антонио да сақталып қалды, температурасы тек төмендеді.
The cold front was so strong, that while several states saw record monthly highs on November 10 and 11, they saw record cold monthly lows on November 12 and 13. This was especially true in Missouri, where one station had a high of before the storm, and after the storm, another station had a low of The cold front began on November 9. Rapid City, South Dakota went from at 6am to at 8am. Between November 10 and 11th, Denver experienced its eleventh largest two day temperature swing, from , which is a change. On November 11, temperatures in Kansas City had reached a record high of by late morning before the front moved through. As the cold front approached, the winds increased turning from southeast to northwest. By midnight, the temperature had dropped to , a difference in 14 hours. In Springfield, the temperature difference was even more extreme. Springfield was at at about 3:45 p. m. CST (21:45 UTC), before the cold front moved through. Fifteen minutes later, the temperature was at with winds out of the northwest at By 7:00 p. m. CST (01:00 UTC 12 November) the temperature had dropped a further , and by midnight (06:00 UTC), a record low of was established. It was the first time since records had been kept for Springfield when the record high and record low were broken in the same day. The freak temperature difference was also a record breaker: in 10 hours. The low on the morning of November 12 was St. Louis dropped from in just ten minutes. Record highs and lows were established on the same day in Oklahoma City as well with a high of and low of ; temperature difference: Both records still hold. It also produced a dust storm. Tulsa, Oklahoma had an even more dramatic plunge from in the afternoon of November 11 to by the morning of November 12, although the temperature at midnight is not known. Independence, Kansas saw the temperature drop from in one hour. While this wasn't Amarillo's biggest temperature drop, the drop from is still an impressive drop. Nearby Dallas also saw an impressive plunge from by midnight and by the next morning the mercury was In Chicago, Illinois, people died separately of heatstroke and cold, respectively, within 24 hours, the first such incidence on record in the city. They dropped from during the event. Across central Illinois, up to of snow fell, and in Peoria, Illinois, after a high of on November 11, the temperature crashed to by midnight, and the high on November 12 was While only the southern and eastern parts of Iowa felt the Norther, the impacts there were nonetheless powerful, as Albia, Iowa fell from in twelve hours. The front did not reach Columbus until 3am on November 12, but when it did, temperatures plummeted from , just a degree from a record high, to in an hour, and down to a record low that night. By November 13, temperatures dipped further to Lexington, KY also saw the temperature drop on the 12th, when it went from nearly down to a record low from It dipped to another record low of on November 13, and a record cold high of was also established. However, the record low for November 13 was broken in 2019. Bowling Green saw the drop across the entire day on November 12, from In New York City, the swing was not quite as extreme, but still fell from in the afternoon to at midnight, and slipped to a record low (at that time) the next morning of Temperature plunges ranged from on the East Coast. Besides the East Coast, San Antonio was also spared, with a temperature drop of only .
Торнадолар
1911 жылғы 11 қарашада, сенбі күні, АҚШ-тың Ұлы көлдер аймағында аумақтық және маусымдық маңызы бар торнадолар оқиғасы болды. Осы оқиға салдарынан кем дегенде 13 торнадо пайда болды, оның ішінде Висконсин штатына соққан, күшті F4 торнадосы болды. Онда кем дегенде тоғыз адам қаза тауып, тағы 50 адам жарақат алды. Иллинойс және Индиана штаттарында да күшті торнадолар болды, нәтижесінде тағы төрт адам қаза тапты. Сонымен қатар, бірнеше штаттан тағы бірнеше торнадолар тіркелді. Барлығында, оқиға 16 адамның өмірін қиып, кем дегенде 101 адамды жарақаттады. Жалпы шығын 1,755 миллион доллардан (1911 жылғы АҚШ доллары) асты. Торнадо зерттеушісі Томас П. Гразулис бұл оқиғаны Ұлы көлдер аймағында қараша айындағы ең ауыр оқиға деп санады. Кейбір қалаларда сенбі күні торнадо, ал жексенбі күні қарлы боран болды. + Расталған торнадолар – 1911 жылғы 11 қараша, сенбіF#ОрынАудан/ПариштатУақыт (UTC)Жол ұзындығыМакс. (Ең үлкен) еніСипаттама F2Davenport-тың батысыScottIA18:55–?9 миль (14 км)Оқиғаның алғашқы белгілі торнадосы Давенпорттан батысқа қарай 1 миль (2 км) жерге тиіп, солтүстік-шығысқа қарай жылжыды. Жол бойында бес шаруашылық зақымданды, бір амбар қирады. Торнадодан бір адам жарақат алды. F4Avon-нан Lima-ғаRockWI20:00–?35 миль (56 км)12 қаза тапқан – Оқиғаның ең күшті торнадосы Висконсин штатының Рок округіне кең ауқымда зақым келтірді. Түскі сағат 2:00-де басталып, торнадо солтүстік-шығысқа қарай Орфордвиллден өтіп, Хановерден өтіп, Дженсвиллдің солтүстік-батыс шетінен өтіп, Милтонға соқты және Лимада тарады. Ең көп зақым Милтон маңында болды. Милтон маңындағы бірнеше шаруашылық та қирады. Торнадодан болған жалпы шығын 1 миллион долларға жетті. Торнадо өткеннен кейін бір сағаттан соң қырау болды. Қаза тапқандардың саны туралы мәліметтер әртүрлі, бір жариялымда тоғыз адамның қаза тапқаны айтылған. Жол бойында 50 адам жарақат алды. F2WaterlooDeKalbIN03:00–?5 миль (8 км)Ватерлоо қаласына күшті торнадо соқты, кем дегенде 100 нысанға зақым келтірді немесе жойды. Ватерлоодағы опера театры торнадодан құлады. Қала сыртында бірнеше шаруашылық та қатты зақымдалды. Дауылдан болған шығын 75 000 долларға жетті. F2Battle Creek-тың оңтүстік-шығысыCalhounMI03:00–?Торнадо Батл Криктің оңтүстік-шығысына жетіп қалды. Бірнеше амбарлар қирады, үйлер зақымдалды. F2Laingsburg-тан Owosso-ғаShiawasseeMI04:05–?12 миль (19 км)2 қаза тапқан – Laingsburg-та кең ауқымда зақым болды. Бес завод пен жиырма үй қирады. Үйлерінің жоғарғы қабаты құлап, екі адам қаза тапты. Қала бойынша 21 адам жарақат алды. Laingsburg-тың маңында 15 амбар торнадодан қирады. Дауылдан болған жалпы шығын 500 000 долларға жетті. FUБелгісізKankakeeILA 1993 жылы Иллинойс штатында 1916 жылға дейінгі барлық торнадолар туралы зерттеу кезінде, торнадоның Канкаки округінде болғаны анықталды. FUБелгісізCumberlandILA 1993 жылы Иллинойс штатында 1916 жылға дейінгі барлық торнадолар туралы зерттеу кезінде, торнадоның Камберленд округінде болғаны анықталды. FUGenesee-ден Lisbon-ғаWaukeshaWIҮйлердің, амбарлардың, тауық қораларының, сарайлардың және түрлі шаруашылық ғимараттардың шатырлары ұшырылды немесе негіздерінен алынды.
On Saturday, November 11, 1911, a regionally and seasonally significant tornado outbreak affected the Great Lakes region of the United States. The outbreak generated at least 13 tornadoes, including a violent, long tracked F4 that impacted Wisconsin, killing at least nine people and injuring 50 more. Other intense tornadoes occurred in Illinois and Indiana, resulting in four additional fatalities. Several other tornadoes were reported from multiple states. In all, the outbreak killed 16 people and injured at least 101. Total losses exceeded $1.755 million (1911 USD). Tornado researcher Thomas P. Grazulis considered the outbreak to be the worst in the month of November on record at the time in the Great Lakes region. Some cities experienced tornadoes on Saturday and a blizzard on Sunday. + Confirmed tornadoes – Saturday, November 11, 1911F#LocationCounty / ParishStateTime (UTC)Path lengthMax. (Maximum) widthSummary F2W of DavenportScottIA18:55–?9 mile (14 km)The first known tornado of the outbreak touched down 1 mile (2 km) west of Davenport and tracked northeast. Along its path, five farms sustained damage and a barn was destroyed. One person was injured by the tornado. F4Avon to LimaRockWI20:00–?35 mile (56 km)12 deaths – The most powerful tornado of the outbreak caused extensive damage to Rock County, Wisconsin. Beginning at 2:00 p. m. CST, the tornado tracked north northeastward past Orfordville, passed through Hanover, skirted the northwest edge of Janesville, struck Milton, and dissipated in Lima. The worst damage occurred near Milton. Several farms were also leveled near Milton. Overall losses from the tornado reached $1,000,000. Blizzard conditions ensued within an hour of the tornado's passage. Estimates of the death toll vary, with one publication listing nine deaths. 50 people were injured along the path. F2WaterlooDeKalbIN03:00–?5 mile (8 km)A significant tornado struck the town of Waterloo, damaging or destroying at least 100 structures. An opera house in Waterloo collapsed due to the tornado. Just outside town, several farms were also severely damaged. Losses from the storm reached $75,000. F2SE of Battle CreekCalhounMI03:00–?Tornado touched down well to the southeast of Battle Creek. Several barns were leveled and homes were damaged. F2Laingsburg to OwossoShiawasseeMI04:05–?12 mile (19 km)2 deaths – Extensive damage took place in Laingsburg. Five factories and twenty homes were destroyed. Two people were killed when the upper floor of their home collapsed on them. 21 people were injured throughout the town. Just outside Laingsburg, 15 barns were destroyed by the tornado. Overall losses from the storm reached $500,000. FUUnknownKankakeeILA study in 1993 chronicling all tornadoes in Illinois prior to 1916 revealed that a tornado touched down in Kankakee County. FUUnknownCumberlandILA study in 1993 chronicling all tornadoes in Illinois prior to 1916 revealed that a tornado touched down in Cumberland County. FUGenesee to LisbonWaukeshaWIHomes, barns, chicken coops, sheds, and various outbuildings were unroofed or blown off their foundations.