Кіріспе

Төмен температурадағы қатты жел мен қатып суға айналатын жауын-шашын түріндегі экстремалды ауа райы құбылыстары қысқы дауылдарды тудырады.

Қысқы дауыл – желдің тек қана қатып суға айналатын температурада болатын жауын-шашын түрлерімен, мысалы, қар, аралас қар мен жаңбыр немесе мұзды жаңбырмен бірдей кезеңде болатын құбылыс. Орташа континентальды және субарктикалық климаттарда мұндай дауылдар міндетті түрде қыс мезгілімен ғана шектелмейді, сонымен қатар күздің соңы мен көктемнің басында да кездесуі мүмкін. Қатты жел және белгілі бір шарттарға сай келетін қарлы дауыл бұрқасын деп аталады.

Мұзды жаңбыр

Қыста мұз жауған қалың бұрқасын – қысқы дауылдардың ең қауіпті түрлерінің бірі. Олар әдетте бір аймақ үстінде жылы ауа қабаты тұрақталғанда пайда болады, бірақ жер бетінен бірнеше метр биіктіктегі ауа температурасы нөлге жуық немесе одан төмен, ал жер температурасы мұздай болады. АҚШ-тың және Канаданың солтүстігінде қар жауу белгілі бір деңгейде басқарылатын болса, мұз дауылы сияқты соған тең жауын-шашын бір аймақты толыққанды парализге түсіруі мүмкін; көлік жүргізу өте қауіпті болады, телефон және электр сымдары бұзылады, ал егістер қырылады.

Белгілі мұздық дауылдар

Белгілі мұз дауылдарының ішінде 1998 жылы Эль-Ниньомен байланысты Солтүстік Америка мұз дауылы бар, ол Канаданың шығыс бөлігінің көп бөлігін, соның ішінде Монреаль мен Оттаваны, сондай-ақ Нью-Йорк штатының солтүстік бөлігін және Жаңа Англияның жоғарғы бөлігін зақымдады. Үш миллион адам электр қуатынан айырылды, кейбіреулері алты аптаға дейін. Монреальдегі Маунт-Рояль саябағындағы ағаштардың үштен бірі, сондай-ақ қант өндіретін кеспеағаштардың көп бөлігі зақымдалды. Дауылдан туған экономикалық залал 3 миллиард CAD деп бағаланды. 2000 жылғы Рождество күнгі мұз дауылы Арканзас, Оклахома және Техастың кейбір аймақтарында ауыр электр мәселелерін тудырды. Арканзас штатының Тексаркана қаласы ең көп зардап шекті, бір кезде телефон, электр қуаты және сумен жабдықтау мүмкіндігін жоғалтты. Арканзас, Оклахома, Техас және ақырында Луизианадағы кейбір аймақтарда мұздың қалың қабаты жиналды. 2002 жылғы Солтүстік Каролина мұз дауылы штаттың көп бөлігінде кең ауқымда электр қуатының үзілуіне және құлаған ағаштардан туған мүліктерге зақым келтірді. Солтүстік Каролинада штаттың батыс, таулы бөлігін қоспағанда, қатты қар мен мұз сирек кездеседі. 2005 жылғы желтоқсандағы мұз дауылы – 14-16 желтоқсанда Оңтүстік АҚШ-тың көп бөлігінде кең ауқымда мұздық зақымдар туғызған тағы бір қатты қысқы дауыл болды. Бұл электр қуатының үзілуіне және кем дегенде 7 адамның қаза болуына әкеп соқты. 2005 жылғы қаңтарда Канзастағы қысқы дауылды президент Джордж Буш ірі апат аймағы деп жариялады, себебі мұз дауылы отыз екі округке шамамен 39 миллион долларлық зақым келтірген. 2005 жылдың 4-6 қаңтарында округтерге қалпына келтіру процесіне көмек көрсету үшін федералдық қаражат бөлінді. 2009 жылғы қаңтардағы Орталық жазықтар мен Орта батыстағы мұз дауылы – қиратушы және тарихи мұз дауылы болды. Дауылға ұшыраған жерлердің көпшілігі мұздың қалың қабатын және оның үстіне бірнеше сантиметр қарды көрді. Бұл электр желілерін бұзып, кейбір адамдарды бірнеше күнге, бірнеше аптаға электр қуатысыз қалдырды. Кейбір жағдайларда электр қуаты бір айға немесе одан да ұзақ уақытқа тоқтады. Дауылдың ең қызып тұрған кезінде 2 миллионнан астам адам электр қуатысыз қалды. 2021 жылғы қысқы дауыл 1996 жылғы қарлы бұрқасынан бері АҚШ-тың орта батысы мен оңтүстік-орталық бөлігінің көп бөлігіне әсер еткен ең қауіпті қысқы дауыл болды. Техас штаты мемлекеттік электр желісінің істен шығуына байланысты ерекше танымал болды, бұл бүкіл штат бойынша 7-10 күнге электр қуатының өшірілуіне және үзілуіне әкелді.

Қысқы дауылдарға дайындық

Қысқы дауылдар болатын елдерде үкіметтер мен денсаулық сақтау ұйымдарының қатыгез дауылдың салдарына қалай дайындалу керектігі туралы ақпаратты веб-сайттарында және онлайн-қызметтерінде ұсынады. Кеңестер тұрғын үй сапасына, инфрақұрылымға және қауіпсіздік ережелеріне қарай өзгереді, бірақ кейбір ұсынымдар ортақ: үш күндік азық-түлік, су, дәрі-дәрмек және гигиеналық құралдарды дайындап қою, жылы киімдерді қолда ұстау, фонарь мен қосымша батареяларды дайындау, жағдайдан хабардар болу, бір-біріңізге көмектесу, егер қажет болмаса, саяхаттамау.