Кіріспе

Пельмени (пельмени – көпше, ; пельмень – жекеше) – орыс асханасының қамырдан жасалған, ішін толтырылған кішкентай бөлшектері. Олардың Урал немесе Сібірде пайда болғаны туралы пікірлер бар. Пельмениді "орыс асханасының жүрегі" деп есептейді.

Сипаттама

Қамыр ұн мен судан жасалады, кейде оған аздап жұмыртқа қосылады. Ішін ұнтақталған ет (шошқа, қозы, сиыр, балық немесе басқа да ет түрлері, әсіресе салқын аймақтарда жабайы мал еті дәстүрлі) немесе саңырауқұлақтар, немесе екеуінің қосылысы болуы мүмкін. Әртүрлі ет түрлерін араластыру да танымал. Удмурттардың дәстүрлі рецептісінде 45% сиыр еті, 35% қой еті және 20% шошқа еті араластырылады. Ішке қара бұрыш, тураған пияз және сарымсақ сияқты әртүрлі дәмдеуіштер қосылады. Олардың үстіне көбінесе қышқыл қаймақ, майонез, шүйіншөп, қызыл пияз немесе сірке суы қосылады – бәрі де аймаққа тән және Сибирь климатында өндіріледі. Кейбір аймақтық рецепттерде ұсақталған етке аздап капуста, помидор және хрен қосу да жиі кездеседі. Температура мен ылғалдылық қамырдың тұтқырлығы мен беріктігіне елеулі әсер етеді.

Ұқсас тағамдар

Пелмени кнедликтер тұқымдасына жатады және украин вушкасы мен поляк ушкасына жақын. Америка Құрама Штаттары мен Канадада піроги немесе пероги термині көбінесе Шығыс Еуропаның барлық түрлерін сипаттау үшін қолданылады, пішініне, мөлшеріне немесе ішіндегі толтыруға қарамастан. Пелмени монғол банш, қытайлық джаози (кантон гау) немесе қытайлық хунтун (кантон вонтон) сияқты. Олар армян, түрік және қазақ мантысы, грузин хинкалиі, непал және тибет момосы, ұйғыр және өзбек чучварасы, корей мандусы, жапон гьозасы, итальяндық тортеллини мен равиоли және шваб Маультасхенің туыстары. Испандық мәдениеттердің ықпалымен кездесетін қуырылған немесе пісірілген эмпанадтар да осыған ұқсас. Пельмени, вареники және пироги арасындағы ең маңызды айырмашылық – қамыр қабығының қалыңдығы. Пельмени мен вареникиде қамыр мүмкіндігінше жұқа болады, ал қамырға салынатын толтырудың мөлшері әдетте жоғары. Пельмени ешқашан тәтті толтырылмайды, бұл оларды вареники мен поляк пирогиінен ерекшелейді, олар кейде тәтті болады. Сонымен қатар, пельменидегі толтыру әдетте шикі, ал вареники мен пирогидегі толтыру әдетте алдын ала пісіріледі. Пельмени мен момоның басты айырмашылығы олардың мөлшері: әдеттегі пельменнің диаметрі шамамен екі сантиметр, ал момолар көбінесе кем дегенде екі есе үлкен болады.

Өңірлік айырмашылықтар

Сібірде пельмениді қыс айларында ашық ауада мұздатып, сақтауға арналған тағам ретінде пайдаланады. Тайгаға шығатын аңшылар немесе саяхатшылар мұздатылған пельмендерді азық-түліктерімен бірге алып жүреді, себебі оларды ұзақ сақтауға болады және пісіру оңай. Пельмендерді жеу алдында тұздалған суда қайнатып, бетіне шығып, содан соң тағы екі-бес минут пісіреді. Оралда оларды қарапайым суға, ал Сібірде тұздалған суға немесе кейде ет немесе тауық сорпасында қайнатады. Үйде жасалған пельмени тойымды әрі пайдалы тағам саналады.

Шығуы мен тарихы

Пельмени сөзі фин-угр тілдеріне жататын коми және удмурт тілдерінде "құлақ наны" деген мағына беретін pel'n'an' (пельнянь) сөзінен шыққан. Пельменинің Сібірдің жергілікті халықтарының тағамына қашан енгені және ресейлік асханада алғаш рет қашан пайда болғаны белгісіз. Бір теория бойынша, пельмени немесе қайнатылған жабдырылған қымыз жалпы алғанда Сібірде пайда болған, мүмкін қытайлық джаозидің (кейбір диалекттерде Bāomiàn "包麵 /包面" деп аталады) қарапайымдатылған нұсқасы.