Кіріспе

Стокгольмдегі арал және қалалық аудан, Швеция.
Аудан

Сёдермальм, көбінесе Сёдер деп қысқартылады, Стокгольм қаласының оңтүстік бөлігі.

Шолу

Сёдермальм ауданы сол аттас аралды (бұрынғы атауы Åsön) қамтиды, бірақ ол Södertörn жарты аралынан (немесе Швецияның басқа бөліктерінен) толыққанды бөлініп жатпайды, себебі оның солтүстігі мен оңтүстігіндегі су еркін ақпайды, ал шлюз бен жасанды су жолы арқылы өтеді. Сёдермальм айналасындағы аймақтармен бірнеше көпірлер арқылы байланысқан. Ол солтүстікке қарай Gamla stan-мен Slussen арқылы, жол және теміржол торабы және Mälaren көлін Балтық теңізінен бөліп тұратын шлюз арқылы, солтүстік-батысқа қарай Långholmen-ге қаланың ірі көпірлерінің бірі – Västerbron арқылы, батысқа қарай Reimersholme аралымен, оңтүстік-батысқа қарай Liljeholmen-ге Liljeholmsbron көпірімен, Årsta-ға Årstabron және Skansbron арқылы, Johanneshov-қа Johanneshovsbron және Skanstullsbron арқылы, оңтүстікке қарай және, соңында, шығысқа қарай Danvikstull көпірімен Södra Hammarbyhamnen-ге қосылады. Әкімшілік жағынан Сёдермальм Стокгольм муниципалитетінің құрамына кіреді. 2007 жылдан бастап Gamla stan және басқа да аудандармен бірге Södermalms stadsdelsområde әкімшілік ауданын құрайды, ол көбінесе Сёдермальм ауданы деп аударылады.

Тарих

Сёдермалм атауы (Сутхаермалм ретінде) алғаш рет 1288 жылы Стренгнес епискобы Анудтың хатында кездеседі. 17-ғасырдың басына дейін Сёдермалм негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ болды. Оның алғашқы қалалық аймақтары 17-ғасырдың ортасында жоспарланып салынды, олар жұмысшы табының тұрғын үйлерінен – мысалы, солтүстік-шығыс Сёдермальмде әлі де көрінетін шағын қызыл коттедждерден, сондай-ақ Эммануэль Шведенборгтың павильоны сияқты, бай отбасылардың жазғы үйлері мен павильондарынан құралды. Осы кезеңде Скандинавиядағы алғашқы театр – Бьёрнгордстеатер да осы жерде орналасқан. Сёдермалмді поэзиялық тұрғыдан «Оңтүстік биіктіктері» (Söders höjder) деп атау жиі қолданылады, бұл оның тік жартастары мен тасты төбелерінің географиялық ерекшеліктерін көрсетеді. Шындығында, Сёдермалм төбелері Стокгольмнің көкжиегінің керемет көрінісін ұсынады. 18-ғасырда Риддарфьярденге қараған тік жартастардағы Мариябергеттегі жұмысшылардың коттедждері орнына қазірге дейін сақталған үлкен ғимараттар салынды. 20-ғасырдың басында ғана қала құрылысы Сёдермалмның барлық енін қамтыды, тіпті бүгінгі күні де Сёдермалмның кейбір бөліктері ауылдық атмосфераны сақтап келеді, мысалы, Эриксдалдың беткейлеріне тірелген шағын баушалардың ландшафты. Сёдермалм бір кезде Стокгольмнің «қанағаттандырмайтын» ауданы ретінде танымал болды. Алайда, қазір Сёдермалм богемиялық және баламалы мәдениеттің отаны және мәдени мүмкіндіктердің кең ауқымымен мәшһүр. Сонымен қатар, тұрғын үйге деген сұраныстың өсуі және Стокгольмнің орталық аймақтарының жаңаруы (gentrification) Сёдермалмде пәтер табуды қымбатқа айналдырып, қиындық тудыруда. Осылайша, бұрын жұмысшы табының ауданы болған Сёдермалм енді белгілі бір дәрежеде ерекше құқықтары бар адамдардың ауданына айналды.

Поэзия мен көркем әдебиетте

18 ғасырдағы танымал ақын және әнші Карл Майкл Беллманның әндері мен өлеңдері (Фредман әндері мен Фредман хаттары) Сёдермальмдегі жерлерге, әсіресе барлар мен балханаларға жиі сілтеме жасайды. Август Стриндбергтің "Қызыл бөлме" сатирикалық романының алғашқы абзацы Стокгольмді Мосебакеден, Сёдермальмнен көрініс түрінде бейнелейді, осы ауданда оқиғаның көп бөлігі орын алады. Пер Андерс Фогельстремнің "Менің арманымдағы қала" (Mina drömmars stad) кітабы – бірнеше ұрпақтың Стокгольм тұрғындарының тарихын баяндайтын кітаптар сериясының біріншісі. Онда Södermalm-дегі жас жұмысшы Хеннингтің өмірі көрсетіледі. Стиг Ларссонның "Мыңжылдық трилогиясының" кейіпкерлері, Лизбет Саландер және басқалары Södermalm-де өмір сүріп, жұмыс істейді. Осы кітаптардағы көптеген оқиғалар осы ауданда болсады. Грета Гарбо осы аймақта өскен. Суретшілер Юнг Лин, Блейди және Эко2К осы аймақта өсіп, кейіннен бірлесіп жұмыс істеген әріптестерге айналды.

Поп мәдениетінде

Mojang, ең танымал Minecraft ойынын жасаған бейне ойынды дамытушы және жариялаушы, олардың бас кеңсесі Сёдермальмде орналасқан.