Кіріспе
Марксистік философиядағы ұғым. Марксистік философияда "үстем идеология" термині – белгілі бір қоғамдағы адамдардың көпшілігі ортақ көзқарастары, сенімдері, құндылықтары және моральдық принциптерін білдіреді. Әлеуметтік бақылау механизмі ретінде үстем идеология халықтың көпшілігінің қоғамның мәні, олардың қоғамдағы орны және әлеуметтік тапқа қатысты байланысы туралы ойлауын қалыптастырады. "Неміс идеологиясы" (1845) еңбегінде Карл Маркс пен Фридрих Энгельс "Кез келген дәуірде үстем таптың идеялары – үстем таптың мүддесіне қызмет ететін идеялар" екенін айтқан, бұл әрбір әлеуметтік тапқа да қатысты. Революциялық практикада "Үстем идеология – үстем таптың идеологиясы" деген ұран идеологияның революция үшін негіз болатын рөлін анықтайды. Капиталистік, буржуазиялық қоғамда марксистік революциялық практика үстем тапты саяси тұрғыдан мойынсұнбас ететін әлеуметтік және саяси жағдайларға қол жеткізуді мақсат етеді, осылайша капиталистік өндіріс жүйесін сәтті құлатуға мүмкіндік туады. Содан кейін жұмысшы класының идеологиясы әлеуметтік, саяси және экономикалық үстемдікке жетеді және оны орнықтырады, нәтижесінде пролетариат (қалалық жұмысшы класы және шаруалар) қоғамның үстем класы ретінде билікті (саяси және экономикалық) иелене алады.
In Marxist philosophy, the term dominant ideology denotes the attitudes, beliefs, values, and morals shared by the majority of the people in a given society. As a mechanism of social control, the dominant ideology frames how the majority of the population thinks about the nature of society, their place in society, and their connection to a social class. In The German Ideology (1845), Karl Marx and Friedrich Engels said that "The ideas of the ruling class are, in any age, the ruling ideas" applied to every social class in service to the interests of the ruling class. In revolutionary praxis, the slogan: "The dominant ideology is the ideology of the dominant class" summarises ideology's function as a basis for revolution. In a capitalist, bourgeois society, Marxist revolutionary praxis seeks to achieve the social and political circumstances that render the ruling class as politically illegitimate, as such, it is requisite for the successful deposition of the capitalist system of production. Then, the ideology of the working class achieves and establishes social, political, and economic dominance, so that the proletariat (the urban working class and the peasantry) can assume power (political and economic) as the dominant class of the society.
Сын
Марксистік теорияда, қоғамның әлеуметтік топтарының бірі, егер басқа әлеуметтік топтардың қолдауымен, бұрынғы билеуші топты құлатуға жеткілікті күшті және прогрессивті күш болса, билеуші топқа айналады. Мысалы, 17-18 ғасырлардағы ұлы буржуазиялық революциялардың себебі – буржуазияның әлеуметтік прогрестің, жалпыға ортақ топтың желісіне айналуы болды. Буржуазия билікке келгеннен кейін (өйткені ол одан әрі әлеуметтік прогреске ұмтылудың орнына, қолданыстағы жағдайды сақтауды қолдады) өзінің прогрессивті сипатын біртіндеп жоғалта бастады және реакциялық бола берді. Осының салдарынан, үстем идеологияда прогрессивті және регрессивті элементтердің араласуы мүмкін. Сондықтан марксистер капитализмнің үстем идеологиясымен байланысты барлық нәрсені толығымен жобамайды; керісінше, олар оның прогрессивті элементтерімен келіседі және регрессивті элементтерін сынға алады. Яғни, марксистік капитализмнің үстем идеологиясын сынға алу, көбінесе оның мазмұнын толығымен жоққа шығару емес, оның шектеулі, капиталистік формасын сынға алу болып табылады.