Кіріспе

Марксистік философиядағы ұғым. Марксистік философияда "үстем идеология" термині – белгілі бір қоғамдағы адамдардың көпшілігі ортақ көзқарастары, сенімдері, құндылықтары және моральдық принциптерін білдіреді. Әлеуметтік бақылау механизмі ретінде үстем идеология халықтың көпшілігінің қоғамның мәні, олардың қоғамдағы орны және әлеуметтік тапқа қатысты байланысы туралы ойлауын қалыптастырады. "Неміс идеологиясы" (1845) еңбегінде Карл Маркс пен Фридрих Энгельс "Кез келген дәуірде үстем таптың идеялары – үстем таптың мүддесіне қызмет ететін идеялар" екенін айтқан, бұл әрбір әлеуметтік тапқа да қатысты. Революциялық практикада "Үстем идеология – үстем таптың идеологиясы" деген ұран идеологияның революция үшін негіз болатын рөлін анықтайды. Капиталистік, буржуазиялық қоғамда марксистік революциялық практика үстем тапты саяси тұрғыдан мойынсұнбас ететін әлеуметтік және саяси жағдайларға қол жеткізуді мақсат етеді, осылайша капиталистік өндіріс жүйесін сәтті құлатуға мүмкіндік туады. Содан кейін жұмысшы класының идеологиясы әлеуметтік, саяси және экономикалық үстемдікке жетеді және оны орнықтырады, нәтижесінде пролетариат (қалалық жұмысшы класы және шаруалар) қоғамның үстем класы ретінде билікті (саяси және экономикалық) иелене алады.

Сын

Марксистік теорияда, қоғамның әлеуметтік топтарының бірі, егер басқа әлеуметтік топтардың қолдауымен, бұрынғы билеуші топты құлатуға жеткілікті күшті және прогрессивті күш болса, билеуші топқа айналады. Мысалы, 17-18 ғасырлардағы ұлы буржуазиялық революциялардың себебі – буржуазияның әлеуметтік прогрестің, жалпыға ортақ топтың желісіне айналуы болды. Буржуазия билікке келгеннен кейін (өйткені ол одан әрі әлеуметтік прогреске ұмтылудың орнына, қолданыстағы жағдайды сақтауды қолдады) өзінің прогрессивті сипатын біртіндеп жоғалта бастады және реакциялық бола берді. Осының салдарынан, үстем идеологияда прогрессивті және регрессивті элементтердің араласуы мүмкін. Сондықтан марксистер капитализмнің үстем идеологиясымен байланысты барлық нәрсені толығымен жобамайды; керісінше, олар оның прогрессивті элементтерімен келіседі және регрессивті элементтерін сынға алады. Яғни, марксистік капитализмнің үстем идеологиясын сынға алу, көбінесе оның мазмұнын толығымен жоққа шығару емес, оның шектеулі, капиталистік формасын сынға алу болып табылады.