Кіріспе

Активные мероприятия - Кеңес Одағы мен Ресей Федерациясы жүргізген саяси соғыс әрекеттерін сипаттауға қолданылатын термин. 1920 жылдарға дейін қалыптасқан бұл терминге тыңшылық, пропаганда, саботаж және салдарын тудыру сияқты операциялар кіреді, олар Кеңес және Ресей үкіметтерінің сыртқы саясатының мақсаттарына негізделген. Владимир Путин басшылығымен атқарылатын жұмыстарда да белсенді шаралар қолданыла беруде.

Сипаттама

Кеңес және Ресей қауіпсіздік қызметтері мен құпия полиция ұйымдары (Чека, ОГПУ, НКВД, КГБ және ФСБ) әлемдік оқиғалар барысына ықпал ету мақсатында белсенді шаралар жүргізді, сонымен қатар барлау ақпаратын жинап, оны қайта қарап бағалады. Белсенді шаралар "бұқаралық ақпарат құралдарын манипуляциялаудан бастап, түрлі деңгейдегі зорлық-зомбылыққа байланысты арнайы операцияларға дейін" қамтиды. Олар 1920 жылдардан бастап, ел ішінде де, шетелде де қолданылып келді. Митрохин мұрағатының мәліметтеріне сәйкес, белсенді шаралар Мәскеу қаласы Ясенево ауданындағы Сыртқы барлау қызметінің (СВР) бас штабында орналасқан КГБ-ның Андропов институтында оқытылды. "Белсенді шаралар бөлімінің" басшысы – Кембриджтік бестік тыңшылар желісінің бұрынғы жетекшісі Юрий Модин болды.

Әлемде партизандық және террористік ұйымдарды насихаттау

Кеңес құпия қызметтері "әлемдегі партизандардың басты ұстаздары" деп сипатталған. Иоан Михай Пачепаның сөзінше, КГБ генералы Александр Сахаровский бірде: "Қазіргі әлемде ядролық қару әскери күшті мәнсіз еткендіктен, терроризм біздің басты қаруымыз болуы керек" деген. Ол сондай-ақ "ұшақ қадалу – менің өзімнің ойлап тапқан нәрсем" деп мәлімдеді. 1969 жылы жалғыз 1969 жылы КГБ қаржылаған ПОО (ФАТХ) ұйымы бүкіл әлемде 82 ұшақты қадады. Кейбір белсенді шаралар Кеңес құпия қызметтері тарапынан өз үкіметтеріне немесе коммунистік басшыларға қарсы жүзеге асырылды. Ресей тарихшылары Антон Антонов Овсеенко мен Эдвард Радзинский Иосиф Сталиннің НКВД басшысы Лаврентий Берияның жақтастарымен өлтірілгенін айтты, бұл Сталиннің бұрынғы күзетшісінің сұхбаттары мен жанама дәлелдерге негізделген. Евгения Албацтың мәлімдемесіне сәйкес, КГБ төрағасы Владимир Семичастный 1964 жылы Никита Хрущевке қарсы жасалған қастандықтардың ішінде болды, бұл оның құлауына әкелді. КГБ төрағасы Юрий Андропов Леонид Брежневпен билік үшін күрескен. 1991 жылы Михаил Горбачевқа қарсы Кеңес төңкерісін КГБ төрағасы Владимир Крючков және басқа да консерваторлар ұйымдастырды. және Грузия. 2006 жылғы грузин-ресей тыңшылық жанжалы кезінде грузин билігі бірнеше ресейлік ГРУ офицерлерін саботаж және террористік актілер жасауға дайындық жасады деп айыптады.

Саяси өлтірулер

Кеңес блогының ең жоғары дәрежедегі дезертирі, генерал-лейтенант Ион Михай Пачепа, Николае Чаушескумен болған әңгімесінде, Кремльдің "өлтірген немесе өлтіруге тырысқан он халықаралық көшбасшы" туралы айтылғанын мәлімдеді: Венгриядан Ласло Раджк және Имре Надь; Румыниядан Лукрециу Пэтрэшкану және Георге Георгиу-Деж; Чехословакиядан Рудольф Шланский және Ян Масарик; Иран шахы; Пәкістан президенті Мұхаммед Зия-уль-Хак; Италиядан Палмиро Тольяти; Джон Ф. Кеннеди; және Мао Цзэдун. Пачепа сондай-ақ, КГБ-ның Линь Бяоның көмегімен Мао Цзэдунды өлтіру жоспарын, оны Кеңес Одағының барлау қызметтері ұйымдастырғанын талқылады және "Мәскеудің спутниктік барлау қызметтерінің басшылары арасында КГБ-ның президент Кеннедидің қазасына қатысқандығы туралы бірауыздан келісім болды" деді. Ауғанстанның екінші президенті Хафизулла Әмин, 1979 жылы Ауғанстанға кең ауқымды совет әскерін енгізуге дейін КГБ-ның "Альфа" тобы жүргізген "Дауыл-333" операциясы кезінде қаза тапты. Чечен сепаратистері ұйымдастырған, мойындалмаған Чечен Республикасының президенттері – Джохар Дудаев, Зелимхан Яндарбиев, Аслан Масхадов және Абдул Халим Саидуллаев ФСБ және оған байланысты күштердің қолынан қаза тапты. Тағы да кеңінен таралған жағдайлар – орыс коммунисі Леон Троцкий және болгар жазушысы Георги Марковты НКВД өлтіргені. Сондай-ақ, 1981 жылы Папа Иоанн Павел II-ге жасалған қастандықтың артында КГБ тұр деген күдіктер де болды. Италияның сенатор Паоло Гуззанти (Forza Italia) басқарған Митрохин комиссиясы 2003 жылдан 2006 жылдың наурызына дейін Митрохин мұрағатымен жұмыс істеді. Митрохин комиссиясы жұмыс істеген кезеңде де, одан кейін де сынға ұшырады. Комиссия 2006 жылдың наурыз айында, Италияның бұрынғы премьер-министрі және Еуропалық комиссияның бұрынғы президенті Романо Продидің "Еуропадағы КГБ адамы" болғаны туралы айыптауларды қоса алғанда, даулы мәселелерге ешқандай дәлел ұсынбастан жабылды. Гуззантидің хабаршыларының бірі Марио Скарамелла 2006 жылдың соңында қаралау және қару саудасы жасады деген айыппен тұтқындалды.

Сенім операциясы

"Траст операциясы" (1921–1926) кезінде Мемлекеттік саяси басқарма (ОГПУ) "Орталық Ресейдің монархистік одағы" деп аталатын жалған большевиктерге қарсы жер асты ұйымын құрды. Осы операцияның ең маңызды жетістігі – Борис Савинков пен Сидни Рейллиді Кеңес Одағына әкелу болды, олар тұтқындалып, өлім жазасына кесілді.

Басмашы көтерілісі

Орта Азиядағы исламдық антисоветтік басмачи қозғалысы большевиктер қозғалысына ерте кезде қауіп төндірді. Қозғалыстың тамыры 1916 жылы Ресей империясы Бірінші дүниежүзілік соғысқа мұсылмандарды әскерге шақыра бастаған кезде туған наразылық зорлық-зомбылықта жатыр. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейінгі айларда большевиктер Ресей империясының көптеген бөліктерінде билікті басып алып, Ресей азамат соғысы басталды. Түркістан мұсылман саяси қозғалыстары Ферғана аңғарындағы Коканд қаласында автономиялық үкімет құруға тырысты. Большевиктер 1918 жылдың ақпан айында Кокандқа шабуыл жасап, 25 000-ға дейін адамды қырғынға ұшыратты. Бұл қырғын Басмачилерге қолдау көрсетті, олар Ферғана аңғарының және Түркістанның көп бөлігін басып алып, партизандық және конвенциялық соғыс жүргізді. Топтың белгілі басшылары Энвер-паша және кейіннен Ибрагим Бек болды. Кеңес Ресейі Басмачи күштері сияқты арнайы кеңес әскери бөлімдерін жіберіп, британдық және түрік барлау қызметтерінен қолдау алды. Бұл бөлімдердің операциялары Басмачи қозғалысының күйреуіне және Пашаның өліміне әкелді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қарсы көтерілісшілдік операциялары

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Балтық елдері, Польша және Батыс Украинадағы түрлі партизандық ұйымдар кеңес оккупациясы астындағы елдерінің тәуелсіздігі үшін, кеңес әскерлеріне қарсы күресті. Көптеген НКВД агенттері тәуелсіздік қозғалысына қосылып, оларға ену үшін жіберілді. НКВД сондай-ақ марионеткалық көтерілісші күштер құрып, оларға жергілікті кеңес билігіне шабуыл жасауға рұқсат берді, бұл олардың сенімділігін арттырып, жоғары дәрежелі НКВД агенттерін Батысқа шығаруға мүмкіндік берді.

Саяси қозғалыстарды қолдау

Станислав Луневтің айтуынша, ГРУ ғана Вьетнам соғысына қарсы бейбітшілік қозғалыстарына 1 миллиардтан астам доллар жұмсады, бұл "өте табысты науқан және шығынға тұрарлық" еді. Дегенмен, КГБ-ның АҚШ, Швейцария және Данияда бейбітшілік қозғалысын нысанаға алған ықпал ету әрекеттері белгілі болды, ал Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесі ЦРУ-ның коммунистік маңдай ұйымы ретінде саналды. Олар Кеңес Одағының бейбітшілік комитеті арқылы Батыс Еуропадағы антиамерикандық демонстрацияларды ұйымдастырып, қаржыландырды. Кеңес Одағы алғаш рет RSD 10 Pioneer (Батыста SS 20 Saber деп аталады) зымыранын 1976 жылдың наурызында Еуропалық аумақтарына орналастырды. Бұл жылжымалы, жасырынды орта қашықтықтағы баллистикалық зымыран (IRBM) бірнеше тәуелсіз мақсатталған қайта кіру көлігімен (MIRV) жабдықталған, онда үш ядролық 150 килотонналық оқ-дәрі бар. SS 20-ның қашықтығы кеңестік аумақтың ішінде тұрып, Батыс Еуропаға жетуге жеткілікті болды; қашықтығы стратегиялық қаруды шектеу туралы II (SALT II) келісімінің континентаралық баллистикалық зымыран (ICBM) үшін ең төменгі қашықтығынан кем болды. Третьяков былай мәлімдеді: "КГБ Першинг II зымыраларын тоқтату үшін бүкіл ядролық қыс туралы әңгімені жасауға жауапты болды". Ақпараттық тарихшы Кристофер Эндрюдің айтуынша, Ұлыбританиядағы КГБ CND-дегі маңызды тұлғаларға енуге тырысқандары сәтсіз аяқталды, ал кеңестіктер Мәскеудің ұстанымдарын жақсы қабылдайтын "кем беделді байланыстарға" сүйенді. Эндрю МИ5 "КГБ-ның британдық бейбітшілік қозғалысына қаржылық көмегі көбінесе жеке тұлғаларға жол ақысын және шығыстарын төлеумен шектелгенін" жазды.

Ресей Федерациясының белсенді шаралары, 1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Ресейдегі белсенді шаралар посткеңестік кезеңде де жалғасып келеді және көптеген жағынан суық соғыстың схемаларына негізделген. Ресейдің таратылған дезинформациялық науқаны, Ұлыбританияның Еуроодақтан шығуына қатыстылығы, 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауына араласуы және Батыс елдеріндегі радикалды солшыл және оңшыл қозғалыстарды қолдауы, Кеңес Одағының белсенді шараларымен салыстырылады, себебі олардың мақсаты – "Батыс демократияларын ыдырату және беделін түсіру". АҚШ Сенатының барлау комитетінің алдында 2016 жылғы сайлауға Ресейдің араласуына жауап ретіндегі АҚШ саясаты туралы куәлік берген АҚШ-тың НАТО-дағы бұрынғы елшісі Виктория Нуланд өзін "Ресейдің белсенді шараларының үнемі нысаны" деп атады. Интернет, әсіресе әлеуметтік желілер, белсенді шараларды жүзеге асыру үшін жаңа мүмкіндіктер ұсынды. Кремльмен байланысты Интернет зерттеу агенттігі, сондай-ақ Ақпараттық соғыс бөлімі деп те аталады, 2013 жылы құрылған. Бұл агенттік Интернет арқылы дезинформация таратуға арналған, ал ең танымал және маңызды операциясы – 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауына араласуы. Өкілдер палатасының барлау комитетінің мәліметінше, 2018 жылға қарай Ресейдің ИРА жасаған түпнұсқалық контент кем дегенде 126 миллион АҚШ Facebook пайдаланушысына жеткен, ал оның саяси тартыс тудыратын жарнамалары 11,4 миллион АҚШ Facebook пайдаланушысын қамтыған. ИРА жариялаған твиттерге шамамен 288 миллион американдық қолданушы қол жеткізген. Комитет төрағасы Адам Шиффтің сөзіне сүйенсек, "[Ресейдің] әлеуметтік желілердегі науқаны Кремльдің кең ауқымды мақсатын іске асыру үшін жоспарланған: АҚШ-та даулы мәселелер бойынша ынтаны қоздыру арқылы келіспеушілікті себу. Орыстар бұл үшін жалған шоттарды, парақтарды және қоғамдастықтарды біріктіріп, саяси мазмұн мен бейнелерді таратып, сондай-ақ нақты американдықтарды онлайн петицияларға қол қоюға және митингілерге, наразылықтарға қатысуға шақырып отырды".